Một số ví dụ về định hướng nghề nghiệp cho học trò bang Georgia (Mỹ)

 Hồng Đinh

Các trường học Mỹ thường phổ biến chung toàn trường các triết lý và mục tiêu giáo dục để học trò và thầy cô đều nắm vững. Những triết lý giáo dục này thay đổi linh hoạt tùy trường, tùy học khu, tùy các bang. Nhìn chung, mục tiêu chung của các trường khá tương đồng, chủ yếu thường gồm các ý sau:

– Có khả năng cạnh tranh toàn cầu. | – Đủ kỹ năng hoàn thành những mục tiêu cá nhân và nhu cầu của địa phương/đất nước/khu vực. | – Sống có trách nhiệm, mạnh khỏe và thành công. | – Đủ sẵn sàng để học đại học hoặc lập nghiệp (college and career ready).

Về mục tiêu cụ thể cuối cùng, để chọn nghề nghiệp phù hợp, các học trò ở bang Georgia (Mỹ) được định hướng nghề từ cuối cấp một và kéo dài trong những năm cấp hai, để đủ thời gian chuẩn bị và học hỏi vững vàng cho ngành nghề mình sẽ làm khi trưởng thành.

Ở trường và địa phương:

Tại các trường học bậc phổ thông K-12 của Mỹ, năm học nào cũng có Ngày hội nghề nghiệp (Career Day). Trong ngày hội ở tiểu học, có nhiều hoạt động thú vị và thiết thực để học trò trực tiếp tham dự.

Ví dụ, cứ đến cuối tháng 3 là trường chúng tôi ở học khu Gwinnett bang Georgia tổ chức ngày/tuần lễ nghề nghiệp. Các trò sẽ tìm hiểu về các nghề nghiệp khác nhau: từ các công việc của tư nhân đến của chính phủ, từ các nghề truyền thống đến các nghề mới xuất hiện gần đây.

Trong tuần lễ này, các trò được gặp gỡ và nói chuyện với người làm nghề như lính cứu hỏa, xe cảnh sát, thợ mát xa, DJ, huấn luyện viên thể thao, người nấu bếp, thợ làm bánh, uốn tóc… Trong lúc tìm hiểu, các trò được thưởng thức sản phẩm, đặt câu hỏi, thử dùng dụng cụ, thử làm sản phẩm…

Ngoài ra, các trò còn được mặc trang phục của nghề nghiệp mơ ước. Tinh thần tổng thể là nghề nào cũng đáng quý, không phân biệt sang hèn, miễn là làm ra thu nhập chính đáng bằng sức lao động của mình.

Ở khối lớp tiểu học và cá nhân:

Khối lớp 5 của một trường khác cùng học khu Gwinnett bang Georgia (nơi con trai tôi học) đã có trải nghiệm hướng nghiệp thực tế. Từ cuối cấp một các con đã bắt đầu nghiên cứu nghiêm túc về nghề nghiệp tương lai. Tất cả học sinh khối lớp 5 của trường mỗi người phải chuẩn bị một bộ hồ sơ (portfolio) để chuẩn bị vào cấp hai. Thời hạn để thực hiện, hoàn thành và trình bày những phần khác nhau trong bộ hồ sơ là từ đầu lớp 5 đến tháng cuối của năm học lớp 5.

Bộ hồ sơ này gồm danh mục những cuốn sách các trò phải đọc, bài trình bày (presentation), bài nói về nghề nghiệp mình định làm trong tương lai, và một bài viết. Một trong những cuốn các trò khối lớp 5 phải đọc là The 7 habits of highly effective teens (https://amzn.to/2l9oUyn).

Trong hồ sơ, bài trình bày là phần quan trọng nhất, nên các trò tốn nhiều thời gian nhất, và cũng được thầy cô hướng dẫn kỹ và lâu nhất. 

Bước 1:

Trước khi bắt tay vào nghiên cứu, thu thập thông tin về ngành đã chọn, các trò có vài buổi được nghe nói chuyện, tư vấn do cán bộ tư vấn (guidance counselor) của trường chủ trì.

Trong buổi nói chuyện đầu tiên với guidance counselor, các khối lớp năm học khu Gwinnett nhận được danh sách 16 cụm nghề nghiệp phổ biến hiện nay như sau:

1. Nông nghiệp, Thực phẩm & Tài nguyên thiên nhiên | 2. Kiến trúc-Xây dựng | 3. Nghệ thuật-Công nghệ Âm thanh/Hình ảnh-Truyền thông | 4. Kinh doanh, Quản lý, Quản trị | 5. Giáo dục và Đào tạo | 6. Tài chính | 7. Cơ quan Chính quyền và Quản trị công | 8. Khoa học Sức khỏe (Y tế) | 9. Du lịch-Khách sạn | 10. Dịch vụ phục vụ con người (y tá, nhà tâm lý học, chuyên viên tư vấn, bác sĩ trị liệu tâm lý và tư vấn hôn nhân gia đình, người làm công tác xã hội) | 11. Công nghệ thông tin | 12. Luật, An ninh, An toàn công cộng | 13. Sản xuất | 14. Kinh doanh, Tiếp thị, Dịch vụ | 15. Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán (STEM) | 16. Giao thông, Phân phối, Hậu cần

Trong 16 cụm nghề nghiệp, hiện những ngành thuộc về hoặc liên quan đến STEM vẫn có nhu cầu cao và triển vọng phát triển rất tốt.

Bước 2:

Sau đó là vài tuần thu thập thông tin, tài liệu. Ví dụ, con trai tôi tìm hiểu thông tin về ngành bạn ấy chọn – trở thành nhà thiên văn học (astronomer). Cháu đặc biệt thích STEM và nhất là nghiên cứu về không gian vũ trụ. Mỗi ngày đi học về, con sẽ tâm sự rất nhiều về nghề, nào là phải học đến hết tiến sĩ mới được làm astronomer, rồi lương áng chừng sẽ là $120.000/năm, phải làm việc bao nhiêu tiếng một ngày, trong phòng thí nghiệm rốt cuộc ra sao, trang phục thế nào… Rồi con cũng hỏi về lương của mẹ, nhận xét về công việc, so sánh, đối chiếu.

Ba trang mạng chính các trò thường dùng để tìm hiểu những thông tin về nghề nghiệp tương lai là:

1. Study.com: chỉ cần đánh vào tên ngành nghề, thông tin đầy đủ sẽ hiện lên. Trong trang này, nếu muốn người dung cũng có thể đăng ký tài khoản để học các khóa miễn phí.

2. Bls.gov : trang mạng của Bộ Lao động Mỹ (Bureau of Labor Statistics), cung cấp những thông số, dữ liệu cụ thể về tiền lương, cấp bậc v.v… của các ngành nghề, tiểu bang, lứa tuổi v.v…

3. Google search: để bổ sung những thông tin chuyên sâu khác.

Bước 3:

Sau khi làm presentation xong (đây cũng là quá trình học kỹ năng trình bày trên Power Point & Prezi), cả lớp lần lượt thuyết trình trước bạn học và thầy cô trong trang phục của nghề đó và nhận phản hồi cũng như đóng góp từ mọi người nghe.

Khi chuyển lên cấp hai, guidance counselor và thầy cô của trường cấp hai của học khu Gwinnett sẽ tiếp tục xem bài trình bày và định hướng nghề nghiệp của từng học trò và cung cấp các hỗ trợ kiến thức/kỹ năng đều đặn cho trò. Nhà trường đánh giá đúng đắn về vai trò của cán bộ tư vấn (guidance counselor), nên các học trò được hỗ trợ khá chuyên nghiệp.

Ở khối lớp phổ thông cơ sở: 

Sau khi chuyển lên cấp hai, guidance counselor và thầy cô của trường cấp hai sẽ tiếp tục xem bài trình bày và định hướng nghề nghiệp của từng học trò và cung cấp các hỗ trợ kiến thức/kỹ năng đều đặn cho trò. Nhà trường đánh giá đúng đắn về vai trò của cán bộ tư vấn (guidance counselor), nên các học trò được hỗ trợ khá chuyên nghiệp.

Ở các khối lớp cao hơn này sẽ có các hoạt động thiết thực và chuyên sâu hơn về từng khối ngành nghề. Những hoạt động hướng nghiệp thực hành này diễn ra đều đặn trong các năm học, giúp các trò trở thành công dân tốt và người tiêu dùng thông thái trong nền kinh tế.

Sau đây là một ví dụ về hỗ trợ học trò khối ngành kinh tế. JA Biztown là mô hình quen thuộc tại các tiểu bang phía Nam của Mỹ dành cho học sinh lớp 6 và lớp 8 để thực tập làm kinh doanh. Trung bình, mỗi năm một cơ sở JA Biztown đón nhận khoảng hơn 30.000 học sinh trung học cơ sở tới tham quan và thực hành.

Mỗi kỳ hoạt động như trên, trường bố trí thầy cô chủ nhiệm và vài phụ huynh tình nguyện viên (sau khi qua khâu kiểm tra nhân thân), tại Biztown cũng có sẵn lực lượng tình nguyện viên rất đông đảo từ các doanh nghiệp địa phương và gồm cả những người đã nghỉ hưu. Chẳng hạn, nếu ở JA Biztown có Quicktrip hay Wells Fargo thì hai công ty này sẽ cử nhân viên đến để làm tình nguyện viên cho buổi tham quan, đây là cách doanh nghiệp tham gia đóng góp vào hoạt động cộng đồng.

Sau đây là ví dụ các bước tổ chức cho học trò lớp 6 thực tập về quản lý doanh nghiệp và quản lý tài chính cá nhân. Mỗi nhóm 8-10 học trò sẽ thực tập điều hành một doanh nghiệp suốt buổi tham quan. Các trò sẽ giữ những chức vụ trong doanh nghiệp từ CEO cho đến CFO hay loan manager… Các trò phải đảm bảo doanh nghiệp của mình làm ăn thông thuận. Các tình nguyện viên giám sát, giúp học trò giải quyết những tình huống khó, hoặc khuyến khích các em thảo luận để tìm ra cách giải quyết vấn đề, hoặc đích thân xử lý tình huống khẩn cấp (như bị mất thẻ tín dụng) để hướng dẫn các trò.

Bước 1: chuẩn bị

Trước đó, các trò được học ít nhất 20 tiết tại trường về lãi suất, về cho vay, quản lý doanh nghiệp, tài chính cá nhân, tín dụng, cách gửi tiền vào nhà băng, cách phân biệt các loại thẻ tín dụng (credit khác debit card)… Các tiết học này chủ yếu thuộc phạm vi môn Toán.

Các trò cũng được học về nhiệm vụ của từng vị trí trong doanh nghiệp là gì. Ví dụ, CEO giám sát chung mọi việc, có quyền quyết định cao nhất và có sa thải nhân viên làm việc không hiệu quả; hay CFO có chức năng nhiệm vụ là gì…

Các trò được phân công nhiệm vụ hay chức danh cụ thể thuộc loại hình công việc B2B (business to business) hay B2C (business to customer), và được tìm hiểu trước doanh nghiệp của mình sẽ đến làm việc là gì (ngân hàng, khách sạn hay cơ quan chính phủ…).

Bước 2: ngày tham quan

Chính là ngày các trò thực hành kiến thức đã học, tương đương với việc thử xem mình sẽ ra sao trong ngày đi làm đầu tiên trong đời. Đa số các học trò rất coi trọng dịp này, bạn nam ăn mặc comple cà vạt, bạn nữ diện váy công sở và đi giày có gót như các công dân xã hội thực sự.

Trước giờ mở cửa:

Tiếp nhận nhiệm vụ: Toàn bộ “công dân” đến Biztown được nhân viên Biztown phổ biến về những việc phải làm, làm thế nào, lịch trình làm việc cụ thể trong ngày, địa điểm và thời gian ăn trưa… Các công dân nhận thẻ ID, thẻ tín dụng riêng (rất giống thẻ thật) và tự đọc lại lần nữa về tính chất doanh nghiệp để hiểu vai trò nhiệm vụ của mình. Thẻ tín dụng này có thể sử dụng để mua đồ trong ngày tham quan hôm đó. Lịch trình ngày làm việc tại Biztown có thể là luân phiên giữa shopping time (để thực tập quản lý tài chính cá nhân) và working time (vận hành doanh nghiệp).

Họp nhân viên: Sau đó, từng nhóm học trò trở về doanh nghiệp của mình và bắt đầu buổi họp đầu tiên trước giờ mở cửa. Các trò bàn về việc sẽ phải giúp khách hàng như thế nào, và phân công người thay thế khi đến phiên được đi nghỉ để đi mua sắm.

Thử thực hành: Có thể thử đóng vai nhân viên hoặc khách hàng và thử lại vị trí của mình để xem mình đã đủ sẵn sàng chưa.

Vào giờ làm việc:

Thẻ nhân viên của từng trò đều đánh dấu sẵn màu xanh, vàng hay đỏ. Cứ mỗi 30 phút, nhân viên của Biztown sẽ báo giờ, ví dụ đến giờ màu vàng đi mua sắm, màu xanh và màu đỏ vào vị trí làm việc; và cứ thế luân phiên nhau.

Khi vào việc, mỗi học trò đều cố gắng tận tâm với việc của mình. Ví dụ, Marketing Manager doanh nghiệp cố thu hút khách hàng, quảng bá sản phẩm…

Nhân viên Biztown sẽ nhắc nhở các doanh nghiệp, ví dụ đã được cho vay vốn, đã được chấp nhận mở rộng kinh doanh…

Tổng kết cuối ngày:

Toàn bộ công dân Biztown ngồi lại với nhau, CEO của từng doanh nghiệp đứng lên giới thiệu lại về doanh nghiệp của mình, đọc tổng kết xem doanh nghiệp mình có lãi không và lãi bao nhiêu.

Khối lớp 8 thường tiếp nhận các nhiệm vụ khác với mức độ khó tăng dần. Ví dụ, về quản lý doanh nghiệp thì học cách xử lý khủng hoảng, điều hành một doanh nghiệp hiệu quả. Hoặc về quản lý tài chính cá nhân thì sẽ học quản lý ngân sách gia đình, xử lý khủng hoảng kinh tế như cân đối thu chi cho hộ gia đình 2-4 nhân khẩu có con nhỏ…

Các khối ngành khác cũng được tổ chức các buổi tham quan hướng nghiệp phù hợp tương ứng. Thường nhà trường nhận được ủng hộ và giúp đỡ tận tình từ các đơn vị trong khu vực, nên các buổi hướng nghiệp rất thực chất và nghiêm túc.

Dĩ nhiên, định hướng nghề nghiệp không cứng nhắc. Sẽ có những thay đổi trong suy nghĩ của các học trò. Nhưng nói chung, căn cứ vào thời gian dạy học tại tiểu bang Georgia, tôi nhận thấy học trò lớp 5-6 cảm nhận về nghề nghiệp đã tương đối định hình và rõ nét. Các trò có ý thức cá nhân rõ ràng từ sớm, còn được thầy cô hướng dẫn và đồng hành từng bước như trên. Bên cạnh bồi đắp kiến thức và kỹ năng tổng thể, các học trò sẽ tự đào sâu học thêm các kiến thức và kỹ năng chuyên biệt cho ngành mình theo đuổi. Quá trình này kéo dài suốt những năm cấp hai và sau đó sẽ giúp các học trò không bỡ ngỡ khi ra trường và hòa nhập vào xã hội.

 Tác giả: Hồng Đinh 

Thạc sĩ giáo dục chuyên ngành tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, giáo viên tiểu học tại tiểu bang Georgia Hoa Kỳ, tác giả Học kiểu Mỹ tại nhà và Học STEM kiểu Mỹ tại nhà

>