Sản lượng của giáo dục – Nguyễn Phương Văn

Cải cách giáo dục là cực khó, tất nhiên rồi, vì hô hào mãi, thực hiện mãi có ra cái gì đâu, càng ngày càng tệ đi. Đấy là vì làm cái mới mà không dựa vào cái cũ, mô hình cũ, giáo trình cũ…
Cách của tôi đại thể như sau. Tôi sẽ nói rất ngắn, bởi các suy nghĩ điên rồ chẳng có cái nào dài.


I. Cắt hệ giáo dục từ lớp 1 đến lớp 12 ra làm 3 khúc.
Khúc 1:
Đưa lớp 1 hiện nay quay trở lại lớp Vỡ Lòng như ngày xưa. Các lớp vỡ lòng sẽ do phòng giáo dục (cấp quận, thị, huyện) quản lý. Không nằm trong các trường phổ thông, mà nằm rải rác khắp nơi. Mỗi địa điểm chỉ cần một hoặc hai phòng học (tương đương với hai hoặc bốn lớp sáng-chiều). Giáo viên cố định theo phòng học. Mỗi cô tự quản phòng học và hai lớp học (sáng-chiều) của mình.
Sách giáo khoa (SGK) sẽ là bắt buộc và thống nhất trên toàn quốc.
Các em học vỡ lòng sẽ chỉ tập đọc, tập viết, tập làm tính… Môi trường học tập cũng bé tí, các em hằng ngày đến trường chỉ biết các bạn cùng lớp mình và lớp bên cạnh.
Các lớp học phân tán nên cự li đi học sẽ rất gần. Bố mẹ không phải đau đầu đưa đón con, nhất là khi mẹ đi cấy bố vào nhà máy, đường tắc suốt ngày.
Trong trường hợp mà không có cả khả năng đi học như các vùng sâu vùng xa hoặc các hộ nghèo thì các lớp vỡ lòng cũng làm được một việc là xóa mù chữ và mù con số cho trẻ em.
Khúc 2 và Khúc 3:
Cắt các lớp từ 2 đến 8 hiện nay thành cấp Phổ thông (tức là sẽ thành lớp 1 đến lớp 7). Nôm na là sau khi học lớp Vỡ Lòng ở làng, ta sẽ lên xã học cấp phổ thông. Bắt đầu từ lớp 1. Đến lớp 7 thì tốt nghiệp.
Dồn các lớp 9,10,11,12 thành cấp Trung học và chỉ có ba lớp 8,9 và 10.
Các trường cấp Phổ thông sẽ bắt buộc có 7 khối từ lớp 1 đến lớp 7. Không cho làm trường cấp tiểu học, THCS, THPT như hiện nay. Cũng cấm luôn các trường cấp THCS, THPT như hiện nay. Tóm lại, trên hệ thống chỉ còn hai loại trường. Trường cấp Phổ thông (1 đến 7) và Trung học (8,9,10).
Do cấp Phổ thông có tới 7 lớp, mà lớp 1 bước vào đã biết chữ, nên tha hồ cắt giảm các nội dung nặng về học thuật trong SGK. SGK lúc này chỉ tập trung vào dạy những gì thực sự thực dụng và những môn xã hội (văn, họa, nhạc, giá trị sống) sẽ đi theo hướng gợi mở để mỗi đứa trẻ có ham muốn trở thành người tốt, chăm chỉ lao động và tôn trọng cá nhân thay vì đi theo tập thể một cách mù quáng. SGK có thể bắt buộc giống nhau, nhưng chỉ cỡ 80%, còn lại là theo vùng miền. Ví dụ những học sinh miền nam, cả đời không biết mùa đông, thì chỉ cần cho các em biết rằng ở miền bắc có mùa đông, chứ không nhất thiết phải yêu thích và hiểu mùa đông rồi mùa xuân hoa đào nở. Lại càng không cần biết có ông đồ già bày giấy đỏ (thực ra cũng thành dĩ vãng rồi).
Sách giáo khoa cấp Trung học sẽ không bắt buộc sử dụng của Bộ GD&ĐT như hiện nay (100%) mà có thể chỉ cần theo khung bắt buộc (70%) còn 30% sẽ tự do nhà trường quyết định. Cái này rất quan trọng vì việc học ở Tây Nguyên hay Tây Bắc đương nhiên là khác Hà Nội và Sài Gòn. Học cấp Trung học mà được học thêm về cafe, cao su (với học sinh Dak Lak) đương nhiên là quý hơn học Văn học Pháp hay Lịch sử Thế giới. Việc này còn kéo theo thay đổi phương pháp giảng dạy và qua đó tạo sự cạnh tranh giữa các trường cấp Trung học, đặc biệt là giữa các trường elite.
II. Phân khúc lao động
Tốt nghiệp Phổ thông
+ Nếu học khá (điểm tốt nghiệp hoặc điểm GPA) và có nguyện vọng học tiếp sẽ được học lên lớp 8 (cấp Trung học).
+ Nếu học kém hoặc không có nguyện vọng. Tốt nghiệp luôn sự nghiệp học chữ ở đây và chuyển qua học nghề. Ở đây sẽ xuất hiện các trường sơ cấp và trung cấp nghề. Học hai năm xong (tốt nghiệp là 16.5 tuổi) có thể tham gia lao động được. Sự thực thì hầu hết các nghề nghiệp mà chúng ta gặp hằng ngày (sửa xe máy, cắt tóc, massage, chữa điện nước …) không cần phải đi học hết lớp 12 rồi mới đi học nghề để làm. Sẽ là một sự lãng phí nguồn lực xã hội không lồ để đào tạo một người (học 12 năm) rồi đi làm nghề photocopy.
+ Trong trường hợp đi nghĩa vụ quân sự thì việc học nghề xong rồi nhập ngũ cũng có lợi cho toàn bộ ngành quốc phòng nói chung.
+ Còn để xuất khẩu lao động thì còn gì bằng nữa.
Tốt nghiệp Trung học
+ Tốt nghiệp trung học xong, nôm na là cầm cái bằng tú tài như ngày xưa, là có thể đi làm công chức (cấp thấp) ở công sở. Chả có lý do gì một cô receptiont nghe điện thoại và nhận công văn ở cơ quan cấp bộ mà phải học đại học hoặc cao đẳng cả. Hay là các cô cán bộ ở phường suốt ngày làm việc với giấy tờ lẩm cẩm của công dân mà phải có bằng đại học.
+ Nếu cần làm một nghề gì có chuyên môn, ví dụ kế toán hay y tá, thì tiếp tục đi học hệ cao đẳng nghề (hai hoặc ba năm)
+ Nếu có khả năng và nguyện vọng học cao hơn nữa thì vào đại học như xưa nay vẫn thế.
Liên thông
Nếu những người vì lí do nào đó phải rẽ nhánh từ cấp Phổ thông đi học nghề, nếu sau này có nhu cầu và khả năng học tiếp, thì sẽ có các hệ liên thông từ trung cấp nghề lên cao đẳng nghề. Nếu muốn đi học đại học thì sẽ thiết kế một chương trình học chuyển đổi kéo dài một năm để chuyển từ cao đẳng thành hết Đại học đại cương.
III. Kiểm định vùng và SGK
SGK chỉ do Bộ soạn thảo như hiện nay, lại thống nhất giống nhau trên toàn quốc, đương nhiên là phản khoa học. Khỏi phải bàn nhiều.
Nhưng cho tư nhân làm giáo trình giáo án thì cũng sẽ là tự sát nếu không quản chặt. Vả lại nếu mỗi trường (tư) dạy một kiểu (giả sử SGK, giáo trình, giáo án của tư nhân là tốt) thì làm sao học sinh có thể chuyển từ trường này qua trường khác. Thậm chí giáo viên cũng không chuyển trường được.
Giải pháp ở đây là Vỡ Lòng phải giống nhau 100% trên cả nước. Học lên cao dần thì bớt dần sự giống nhau đi. Nhưng sự khác nhau chỉ khác giữa các vùng/miền là chính. Các trường cùng vùng thì nên dạy giống nhau.
Vina có thể chia thành sáu vùng giáo dục: Tây Bắc, Miền Bắc, Miền Trung, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ.
Mỗi vùng có hội đồng kiểm định giáo dục vùng. Do hiểu đặc trưng địa lý, kinh tế và văn hoá vùng của mình, hội đồng kiểm định giáo dục vùng sẽ là nơi hiểu nhất nhu cầu học và khả năng dạy của địa phương. Cũng sẽ là nơi giám định khắt khe nhất do ở rất gần địa phương.
Hội đồng kiểm định giáo dục cấp vùng sẽ quyết định, thẩm định và xét duyệt nội dung sách giáo khoa dùng trong vùng. Kiểm định phương pháp và chất lượng giảng dạy (bao gồm cả hạ tầng cơ sở). Đánh giá và phân loại trường.
Tức là tách phần SGK và thanh tra giáo dục ra khỏi Bộ. Bộ lúc này chỉ quản phần core của sách giáo khoa, cấp kinh phí và quản lý khối trường công lập.
IV. Những suy nghĩ dở
Về nguyên tắc, mô hình giáo dục như trên là một thụt lùi về so với tiến hóa của nhân loại. Nhưng của đáng tội, nó rất phù hợp với sự tiến hóa nửa mùa chất chứa vô cùng nhiều sai sót và khiếm khuyết không thể khắc phục được của nền giáo dục Vina.
Tôi suy nghĩ nhiều: rằng mô hình đào tạo kia có vô nhân đạo hay không? Nhưng có vẻ như nó lại rất nhân đạo hehe. Nó mở ra cơ hội cho tất cả những ai không muốn học (hoặc không có khả năng đi học, ví dụ như nhà nghèo hoặc không có năng khiếu học tập) sớm có cơ hội bước chân vào đời thay vì mài đũng quần trên ghế nhà trường tốn không biết bao nhiêu tài nguyên xã hội. Hơn thế nữa, giới trẻ bây giờ đã chán không muốn học mà vẫn phải đi học. Trong lúc nhà trường lại quá tải. Tất yếu sẽ dẫn đến các việc kiểu như đánh nhau, lột áo nhau rồi quay phim tung lên mạng. Hay đua xe nghiện hút.
Mô hình này cũng giảm bớt sức ép lên các trường THPT như hiện nay. Trường THPT quá tải dẫn đến việc dạy dỗ như dở hơi, tác động xấu đến tương lai gần và xa của xã hội là không thể nào kể hết được. Các bạn có tin rằng cứ như thế này mãi thì sẽ đến một ngày nào đó mở TV ra toàn thấy Lậm Văn Sai không?
Mô hình này nó sẽ tự động phân loại cá nhân theo khả năng và ý muốn cá nhân của mỗi công dân trong xã hội ngay từ khi họ bắt đầu có nhận thức thực sự về sự tồn tại của mình và vai trò của mình. Họ gần như được tự do lựa chọn dựa trên điểm số và sở thích làm gì. Ở giai đoạn này thực ra gia đình gần như không gây sức ép gì được, nhà trường lại càng không. Cái khó của mô hình này ở chỗ các trường nghề phải đủ lớn để hứng tới, có lẽ, 2/3 số học sinh, đặc biệt là ở các vùng xa đô thị. Nhưng điều này thị trường tự nó điều tiết được. Đơn giản là vì vùng nào thường gắn với nghề nấy. Ở Hà Nội đương nhiên sẽ không có trường dạy nghề liên quan đến cafe, còn Daklak đương nhiên sẽ không có trường dạy nghề thủy hải sản.
Mô hình này cũng làm giảm sức ép đầu vào cho đại học. Chắc chắn lúc đó người ta chỉ học đại học khi đủ điều kiện và thực sự cần học. Các đại học lởm như hiện nay đương nhiên là biến mất. Đại học sẽ dễ chuyển qua làm nghiên cứu nhiều hơn, thay vì chỉ giảng dạy (và giảng dạy cũng như dở hơi) như hiện nay.
Mô hình này cho phép lao động phổ thông tham gia vào thị trường lao động sớm hơn. Thực ra hiện nay ở những miền lạc hậu như miền tây, người ta cũng bỏ học từ lớp 7 lớp 8 để hành nghề tự do, hoặc lên thành phố làm những nghề dễ kiếm tiền mà không cần rèn luyện nhiều như … massage. Vậy nên khi quy việc phổ cập giáo dục bắt buộc xuống hệ phổ thông 7 (cộng vỡ lòng) thì bản chất sẽ công bằng về mặt giáo dục hơn đối với hầu hết người Việt. (Tức là không còn phân biệt đối xử vì bỏ học đi làm nữa).
Với việc địa phương hóa SGK và phương pháp dạy học ở trường Trung học, học sinh tốt nghiệp có thể đi làm được ngay, thậm chí sau khi học thêm một khóa huấn luyện ngắn theo kiểu cấp chứng chỉ hành nghề là có thể làm được một vài chuyên môn nhất định.
Vai trò của Bộ GD&ĐT giảm thiểu đi nhiều. Nó sẽ chỉ tập trung vào quản lý chất lượng dạy học của các trường, thay vì ngồi nghĩ hộ hàng chục triệu con người là học cái gì thì tốt cho chúng mày, và chúng mày nên được dạy dỗ ra sao thì tốt cho chúng tao.
Vai trò của hệ thống vỡ lòng sẽ mang lại nhiều lợi ích. Đầu tiên là xóa mù, haizz, thế kỷ 21 mà nói chuyện xóa mù thì quả là kỳ cục, nhưng quả thực là như vậy. Thứ nhì là đứa trẻ khi thực sự đến trường (lớp 1) nó và gia đình sẽ biết là chặng đường tối thiểu cần phải đi chỉ chỉ còn … 7 năm nữa. Sau đó chỉ cần học nghề sơ cấp (hơn một năm) hoặc trung cấp (hai năm) là có thể kiếm tiền giúp gia đình được rồi. Đồng thời nếu muốn học lên nữa, khi có điều kiện, thì vẫn còn cửa liên thông lên cao đẳng hoặc đại học. Trong trường hợp học khá hoặc muốn làm công chức, thì con đường ba năm nữa (trung học) cũng là cái có thể… cố được vì học trung học nói chung vẫn là gần nhà, ăn cơm nhà.
Với mô hình lớp Vỡ Lòng, tuổi đến trường có lẽ không cần bắt buộc là 6 tuổi như hiện nay mà có thể sớm hoặc muộn hơn tùy theo gia cảnh. Nếu bố mẹ muốn con học sớm, hoặc vì phải cho con học sớm thì 5 tuổi đi học cũng được. Hoặc ngược lại. Đồng thời cho phép đúp (học lại) vỡ lòng hai lần. Kiểu nhồi chữ cho chắc. Tuổi đến trường sớm hơn sẽ giúp tuổi tốt nghiệp trung học và vào đại học sớm hơn, tuổi tốt nghiệp sẽ sớm hơn, thời gian cống hiến cho xã hội dài hơn. Với trường hợp rẽ nhánh sau Phổ thông thì khả năng đi làm trước 16 tuổi là cao (giả sử 4.5 tuổi đã vào Vỡ Lòng), cái này hơi vô nhân đạo theo quan điểm xã hội bình thường, nhưng ở nước nghèo như nước ta, bán vé số từ bé tí, thì 16 tuổi đi làm cũng chả là vấn đề qué gì ghê gớm.
Về việc để tư nhân tham gia làm SGK. Cái này tôi đương nhiên là ủng hộ. Các bạn có thể xem thêm mục III ở trên bài viết. Chỉ xin lưu ý thêm ở đây là không thể khoán trắng cho tư nhân làm vì sẽ tai nạn ngay. Tư nhân trình độ không đều, có một số rất giỏi, đa phần là xoàng. Chưa kể rất ít doanh nhân cân bằng được đạo đức và lợi nhuận. Tuy nhiên in the long run, hehehe, thì nên để tư nhân tham gia rộng và sâu vào giáo dục.
Quay lại ý chính của bài viết. Mục đích cải tổ giáo dục (của cá nhân tôi) là để tăng sản lượng của nền kinh tế trong 5, 10 và 20 năm tới. Nếu không cải tổ, chắc chắn chúng ta sẽ gặp vấn đề về chất lượng và số lượng lao động trong 20 năm tới. Có khả năng lúc đó cái làm ra sẽ không đủ để ăn vì người già về hưu nhiều hơn người đang đi làm.
Về tuổi lao động. Theo mô hình hiện nay, ví dụ tính theo lao động có trình độ trung cấp nghề, thì 20 tuổi mới bắt đầu đi làm. Còn theo mô hình của tôi thì khoảng 18 tuổi. Con số này tôi nghĩ là hợp lý. Còn nếu thấp hơn, ví dụ sơ cấp hoặc hành nghề tự do thì hơi khó tính tuổi. Tuy nhiên hiện nay nếu về quê, vùng sâu vùng xa, hoặc thậm chí ngay vỉa hè ở thành phố, sẽ thấy trẻ em đi làm sớm lắm (đánh giày, bán vé số, rửa bát, trông xe).
Nếu các bác đọc báo thì sẽ thấy hiện nay mỗi năm có khoảng một triệu học sinh tốt nghiệp THPT (con số hơi choáng đấy). Trong đó có 100.000 là vào được các trường đại học có chất lượng tàm tạm.
Theo mô hình của tôi thì con số một triệu học sinh tốt nghiệp THPT kia sẽ chỉ còn lại tầm 600.000 là cùng. Sẽ giảm tải rất nhiều cho hệ thống THPT hiện nay, tức là hệ Trung học (8,9,10) như trong mô hình của tôi. Giảm tải, tự thân nó, đã làm việc học và dạy học trở nên tốt đẹp hơn. Việc giảm tải này cũng sẽ thúc đẩy sự ra đời của các trường elite kiểu như một số trường boarding đỉnh cao ở Mỹ, ví dụ Phillips Exeter Academy, nơi mà việc dạy và học cực kỳ khoáng đạt và trí tuệ, không giống bất cứ chỗ nào khác trên thế giới.
Về việc dồn bốn lớp 9-10-11-12 thành 8-9-10 thì các bạn đừng lo là nặng. Vì chương trình bây giờ học nặng dã man, phần toán chẳng hạn, phải bằng năm thứ 2 đại học ở Tây. Riêng cắt bớt những cái nặng về Toán Lý Hóa, rồi các phần thừa trong văn học, lịch sử … đi là vừa.
Một điểm nữa, là sau khi áp dụng mô hình này khoảng 20 năm, ta sẽ sửa đổi nó để tái tiếp cận lại với tiêu chuẩn đào tạo văn minh của thế giới. Vì lúc đó nền kinh tế của ta chắc cũng qua được cái bẫy thu nhập trung bình rồi.
Nguồn: http://5xublog.org/2010/10/26/giao-d%E1%BB%A5c-va-s%E1%BA%A3n-l%C6%B0%E1%BB%A3ng/

>