How We Learn

Cần thay đổi cách đánh giá đạo đức học sinh – Nguyễn Tùng Lâm

Picture 042

Học sinh trường THPT Lương Thế Vinh, Hà Nội (Ảnh: Q.H)

Những người làm công tác giáo dục lâu nay vẫn băn khoăn không hiểu vì sao gần nửa thế kỷ nay Bộ GD&ĐT vẫn để tồn tại một cách đánh giá đạo đức của học sinh chỉ có tốt, khá, trung bình, yếu! Tại sao chúng ta lại chậm thay đổi như vậy?

1.      Giáo viên và học sinh nghĩ gì?

            Dưới đây là những ý kiến của của giáo viên và học sinh trao đổi về  đổi mới cách đánh giá hạnh kiểm học sinh trên website giaovien.net mà chúng tôi ghi lại được:

“Tôi ra trường và làm công tác chủ nhiệm không nghỉ năm nào. Nhưng tôi rất băn khoăn về cách xếp loại hạnh kiểm. Hàng năm, Sở GD&ĐT có tổ chức đoàn kiểm tra chéo hồ sơ thi tốt nghiệp, những thầy cô đi kiểm tra có những quan điểm riêng: tại sao học sinh xếp loại học lực yếu mà hạnh kiểm lại tốt? Đúng ra phải xếp loại khá! Riêng tôi, có suy nghĩ: một em nào đó luôn cố gắng hết sức mình để học, nhưng chỉ vì tiếp thu chậm, học yếu nên mới bị xếp loại học lực yếu thì em đó phải được xếp loại hạnh kiểm tốt. Về học lực đã phải chịu xếp loại yếu rồi, chẳng lẽ hạnh kiểm cũng phải bị “ăn theo” học lực sao?” (Thạch Ngọc Chinh).

“Em là giáo viên trẻ, mới ra trường nên vẫn còn nhớ rất rõ thời học sinh của mình. Em cũng đồng ý là việc đánh giá hạnh kiểm không thể qua mấy chữ “tốt” hay “khá” mà phân loại được. Từ xưa tới giờ (nhất là lúc học ở những trường “điểm”), khi nào em cũng thấy tất cả hạnh kiểm của mọi học sinh đều tốt. Chỉ có ai mắc chuyện gì tệ lắm mới xuống khá. Tệ nhất thì trung bình bởi nó trở thành một vết đen trong cả quá trình phấn đấu. Tuổi trẻ luôn mắc sai lầm, và nhờ vậy mới có thể trưởng thành. Nhưng nếu chỉ vì một lần mắc sai lầm mà có thể làm hỏng cả tương lai học sinh, chẳng phải chúng ta chỉ đang khuyến khích những con búp bê chỉ biết nằm nguyên chỗ được đặt vào sao? Bất cứ ai nhìn vào, chỉ cần thấy “khá”, “trung bình”, họ nào biết học sinh đó có tính cách gì, ưu khuyết ra sao, tâm sự, hoàn cảnh thế nào, chỉ thấy bị hạnh kiểm vậy tức là “có vấn đề”. Học sinh được hạnh kiểm tốt có tốt thật không? Học sinh bị hạnh kiểm trung bình có phải là hư đốn đáng ghét không? Đánh giá cả một nhân cách con người, nhất là trong thời kì nhân cách ấy đang hình thành và phát triển mà chỉ qua mấy chữ hời hợt đó thì thật là bất công.

Em nhớ câu chuyện nước ngoài về một cô giáo trẻ mới vào dạy lớp 4 và ấn tượng xấu về một học sinh trong lớp, nhưng sau đó, khi đọc học bạ của học sinh này những năm trước mới nhận ra là mình đã đánh giá sai lầm. Trong học bạ đó, các cô giáo trước ghi những điều như, “em ấy là một học sinh ngoan ngoãn, đáng yêu, em thực sự là niềm vui cho bạn bè”, rồi năm sau là “mẹ em mất, bố không có việc, em ấy phải chịu nhiều gánh nặng”, rồi “em trầm lặng, ít chơi đùa, cởi mở”…. Những lời nhận xét như vậy mới khiến cho mục “Nhận xét của giáo viên” trở nên có giá trị, vì nó ghi lại cả quá trình phát triển của học sinh, và giúp cho mọi người hình dung được một con người.

Em thực sự mong một ngày nào đó, những quyển sổ học bạ của học sinh Việt Nam mình sẽ thực sự có giá trị như một bản ghi chép để người ta có thể tìm hiểu về cả quá trình phát triển của học sinh, chứ không phải chỉ là một thứ giấy tờ với mấy chữ “tốt”, “khá” vô nghĩa”. (Vân)

“Trong thực tế, không ít thầy cô khi đánh giá hạnh kiểm của học trò rất tuỳ tiện. Mặt khác, cũng cần phải nói thêm rằng một bộ phận cán bộ quản lí các nhà trường giữa lời nói và việc làm thường không nhất quán nên khi có “sự cố” về việc đánh giá học sinh đều trút gánh nặng lên giáo viên chủ nhiệm, cũng là một nguyên nhân làm cho các thầy cô chủ nhiệm làm việc mang tính chất đối phó, chưa thể hiện tâm huyết của người thầy. Chúng ta nên đánh giá tuy ngắn gọn nhưng người đọc có thể hình dung được những nét lớn về tính cách và sở trường của các em. Từ đó tạo điều kiện cho các em phát huy sở trường của mình, khắc phục hạn chế”. (Thiên Lý)

“Các thầy cô giáo ơi, em bị bắt khi xem tài liệu trong lúc thi học kỳ II. Xem tài liệu trong khi thi như vậy có bị hạ hạnh kiểm không? Liệu có bị hạnh kiểm yếu không? Mong giúp đỡ”. (Học sinh Trần Văn Sỹ).

“Em là một học sinh khá trong lớp, trên lớp em tích cực phát biểu xây dựng bài nhưng không biết vì lí do gì em thường bị cô giáo bộ môn toán bắt bẻ trong bài làm cũng như hành động. Em chỉ là học sinh lớp 10 nên một số hành động cũng chưa ý thức hết được, nhưng cô giáo bộ môn toán lại hình như hơi ghét em. Một lần em có vô tình nói lời xúc phạm cô nhưng đó là không cố ý (dù cô cũng hay chỉ trích em trong từng việc làm nhỏ), em đã trực tiếp xin lỗi và làm bản kiểm điểm với cô. Cô không đồng ý và bảo là sẽ cho em dưới hạnh kiểm trung bình… Trong khi mọi môn học trên lớp em đều tích cực học tập và cũng được sự hài lòng của các thầy cô giáo khác, chỉ có môn toán là em gặp nhiều khó khăn nhất trong quá trình học tập. Vậy các thầy cô cho em hỏi nếu trong trường hợp này thì hạnh kiểm của em sẽ thế nào nếu các thầy cô khác đều cho em hạnh kiểm tốt chỉ trừ cô giáo toán (trong khi tiết học toán một tuần là 4 tiết)? Em cám ơn các thầy cô”. (Học sinh Tuấn)

            2. Tham khảo cách đánh giá đạo đức của học sinh Canada:

Được trực tiếp đọc bản nhận xét của giáo viên chủ nhiệm của các học sinh Việt Nam học ở Canada mới đây, tôi thấy sau mỗi học kỳ (một năm học có 3 học kỳ) cha mẹ học sinh đều nhận được một bản nhận xét hai trang khổ A4 với chín nội dung chủ yếu sau:

  1. Kỹ năng làm việc độc lập
  2. Năng lực sáng tạo
  3. Mức độ hoàn thành các bài tập
  4. Năng lực sử dụng công nghệ thông tin
  5. Khả năng hợp tác với những người xung quanh
  6. Khả năng giải quyết những xung đột của cá nhân
  7. Mức độ tham gia các hoạt động tập thể của lớp
  8. Khả năng giải quyết vấn đề
  9. Khả năng biết đặt mục tiêu để hoàn thiện trong tương lai

Tất cả các mục trên, giáo viên chủ nhiệm đều nhận xét điểm mạnh, điểm tốt học sinh đã đạt được trong quá trình học tập, rèn luyện ở trường, và trong từng nội dung nhận xét, nếu học sinh có hạn chế, có điểm yếu, các giáo viên có nhận xét đi kèm để học sinh rút kinh nghiệm, cha mẹ phối hợp giáo dục.

Phải chăng chúng ta có thể áp dụng những tiêu chí này cho học sinh Việt Nam khi đánh giá đạo đức học sinh phổ thông?  Nếu vậy, giáo viên chủ nhiệm có vất vả hơn một chút nhưng chúng ta sẽ được cả những thế hệ học sinh sớm hoàn thiện nhân cách.

            3. Những cuốn học bạ vô hồn

Hiện nay trong nhà trường giáo viên chủ nhiệm thường hết sức thông cảm với học sinh. Các thầy cô nghĩ, tuổi các em là tuổi mới lớn không thể có những đánh giá cứng nhắc trong học bạ, để ảnh hưởng phấn đấu lâu dài của học sinh. Do đó phần lớn các em đều được giáo viên chủ nhiệm xếp loại hạnh kiểm tốt và khá, em nào quá đáng lắm mới bị trung bình. Đặc biệt những năm cuối cấp, để tạo điều kiện cho học sinh thi hết cấp được thuận lợi, việc xếp loại học sinh cũng được các giáo viên chủ nhiệm “nới tay”.

Còn học sinh thì sao? Những học sinh ngoan, giỏi lúc nào cũng phải giữ cho mức hạnh kiểm của mình ở mức tốt. Từ đó khiến nhiều em phải thu mình, không dám bộc lộ những cá tính, những cách sống riêng, những suy nghĩ riêng sợ thầy cô, bạn bè đánh giá. Là những người làm giáo dục, chúng tôi vẫn nghĩ, làm thế nào đây để khuyến khích các em sống thật, sống hết mình để sau này các em trở thành những người có bản lĩnh, chủ động, sáng tạo. Trong cuộc sống những vấp váp là bình thường. Có vấp váp mới có trải nghiệm, mới tự rút ra những bài học trong cuộc sống.

Những học sinh có cá tính, bộc lộ mạnh mẽ hoặc những học sinh sống trong gia đình có hoàn cảnh, thiếu đi những sự giáo dục tỉ mỉ, có hiệu quả thường bị cách xếp loại khô cứng theo mãi các em. Đặc biệt khi học sinh muốn chuyển trường, thay đổi môi trường để phấn đấu, các trường đều chỉ nhận học sinh có hạnh kiểm tốt. Thế là xảy ra tình trạng học sinh yếu kém rèn luyện đạo đức cứ việc chuyển từ trường này sang trường khác nhưng hạnh kiểm vẫn được ghi khá, tốt (trường cũ muốn đẩy đi thì phải đánh giá tốt). Như vậy học sinh chẳng được giáo dục giúp đỡ gì. Thay bằng sự giáo dục chỉ có một chữ “tốt”, “khá” trong học bạ. Chưa kể cha mẹ học sinh muốn được những chữ “tốt”, “khá” đó còn phải mất “tiêu cực phí”!

Đặc biệt trong học bạ, mục nhận xét của giáo viên chủ nhiệm lại không yêu cầu giáo viên chủ nhiệm phải ghi cụ thể nên phần lớn các học bạ giáo viên chủ nhiệm chỉ ghi một hai dòng chung chung: “chăm ngoan”, “học khá”, “có tiến bộ”. Hoặc ngược lại có giáo viên chủ nhiệm “thật thà”, học sinh có “lỗi to” “lỗi nhỏ” nào đều ghi vào học bạ tất cả khiến nhiều học sinh khóc dở, mếu dở vì những từ “vô kỷ luật”, “vô lễ”, “thiếu trung thực”, thậm chí còn mô tả tỉ mỉ “hay nói leo”, “hay nói chuyện trong lớp”…

Đọc học bạ của học sinh chúng ta không thể biết mức độ rèn luyện phấn đấu về mặt hạnh kiểm của học sinh ở từng năm học như thế nào? Đánh giá nhằm ghi nhận một thực tế hay chủ yếu phải đạt mục tiêu nhằm khích lệ, định hướng để học sinh có thể hoàn thiện nhân cách?

4. Hai kiến nghị

Bộ GD&ĐT nên quy định lại việc đánh giá xếp loại hạnh kiểm của học sinh theo tinh thần chúng tôi trình bày dưới đây.

Thứ nhất, giáo viên chủ nhiệm nên ghi lại trung thực những mặt cố gắng cũng như một số mặt rèn luyện chưa tốt của học sinh theo 5 nội dung chủ yếu sau: 1.Rèn luyện phẩm chất đạo đức: Giáo viên chủ nhiệm ghi rõ những phẩm chất nổi trội của học sinh như trung thực, lễ độ, giản dị, khiêm tốn, khoan dung, nhân ái…hoặc cách ứng xử, giao tiếp với mọi người. 2.Ý thức phấn đấu rèn lu6yện trong học tập: Giáo viên chủ nhiệm nhận xét: mức độ chuyên cần, ý thức chủ động sáng tạo, tích cực vượt khó trong học tập? Đã biết tự học chưa?… 3.Ý thức tôn trọng nội quy kỷ luật của nhà trường, pháp luật nhà nước: Giáo viên chủ nhiệm nhận xét: Về mức độ tôn trọng nội quy kỷ luật của lớp, trường; tôn trọng luật lệ giao thông; ứng xử có văn hóa nơi công cộng; tôn trọng giữ gìn tài sản của lớp, trường, nơi công cộng… 4.Ý thức rèn luyện thân thể, bảo vệ môi trường: Giáo viên chủ nhiệm nhận xét: Về việc rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh môi trường… 5. Ý thức tham gia hoạt động tập thể, xây dựng tập thể: Giáo viên chủ nhiệm nhận xét: Học sinh có tích cực tham gia các hoạt động của Đoàn, đội, của trường lớp; tinh thần đoàn kết đấu tranh xây dựng tập thể tổ, lớp, tinh thần hợp tác, giúp đỡ bạn bè…

Năm nội dung trên đây là năm mục được ghi sẵn trong học bạ để bắt buộc giáo viên chủ nhiệm phải ghi tỉ mỉ từng học sinh đã phấn đấu đạt được những điểm chủ yếu nào, còn những mặt nào còn yếu, sẽ có lời khuyên để học sinh rút kinh nghiệm cần rèn luyện tốt hơn hoặc có những lời khen để khẳng định, động viên, chỉ ra những hướng phấn đấu tiếp theo.

Thứ hai, chỉ dừng lại tối thiểu 5 nội dung trên, nhất thiết không xếp loại tổng quát theo thang điểm tốt, khá, trung bình, yếu. Chỉ ghi những mặt học sinh nổi trội được khen ngợi ở lớp hoặc trường. Còn những học sinh nào thiếu ý thức rèn luyện, giúp đỡ nhiều lần không chuyển biến sẽ phải ghi “cần phải rèn luyện về mặt đạo đức trong hè” bằng một thông báo khác của nhà trường cho gia đình và học sinh, không ghi trong học bạ.

Những học sinh nào sẽ bị lưu ban hoặc không được thi tốt nghiệp cũng được ghi rõ ràng lý do. Chúng tôi rất mong Bộ GD&ĐT chỉ đạo đổi mới cách đánh giá về rèn luyện đạo đức của học sinh thế nào để các em được sống hồn nhiên, không bị ràng buộc, không trở thành những người “cơ hội”, thiếu bản lĩnh, thiếu cá tính. Phải chăng làm được điều này chúng ta sẽ góp phần làm nên chất lượng thật trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực và góp phần “chống bệnh thành tích của ngành giáo dục đào tạo”.

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Nghĩ về việc học và dạy, Tiếng nói giáo viên

2 phản hồi »

  1. Vấn đề này đã được thực hiện ở Đức từ lâu lắm rồi ạ. Không rõ các cán bộ của ngành giáo dục VN có update trình độ chuyên môn thường xuyên không mà để đến nông nỗi này! Thật là thiệt thòi không bù đắp được cho học sinh ở VN. Các Thầy Cô không có tiếng nói trực tiếp với cơ quan chủ quản hay sao mà phải nhờ tới thời đại thông tin mới lên mạng để Tuyên truyền và đặt vấn đề ạ!
    Mấy câu ngắn ngùi gồm 2 hoặc 3 từ như “Học khá. Hạnh kiểm tốt. Ngoan, chăm học” trong sổ học bạ của mình từ những năm 80 và cả cấp 3, rồi năm đầu đại học, sao mà khô khan, vô cảm thế nhỉ. Y như mấy con số gán cho mấy con vật trong chuồng ngoài vườn Bách thú để dễ quản lý nhỉ. Bạn nào đọc qua mấy comments khác của mình ở những bài Liên quan sẽ hiểu ý mình hơn! Chứ mình không có ý bất lịch sự khi Ví von như thế này đâu!

    Like

  2. Thời nước Việt nam DCCH học lực và hạnh kiểm không tác động lẫn nhau trong việc đánh giá. Có thể một học sinh không đạt điểm cao do không giỏi hoặc không gian (chép bài của bạn) nhưng hạnh kiểm được đánh giá tốt. Thật phản GD(thật) khi một học sinh khơi khơi những điều giả giối để đạt điểm cao và được đánh giá hạnh kiểm tốt. Nhưng để đánh giá đúng về đạo đức của một người cũng rất cần ở người đánh giá. Vì đạo đức là lương tân, nhận thức và cảm nhận. Đạo đức không thể tuyên truyền là đủ mà phải là làm gương. Muốn truyền đạo đức trước hết phải dẫn đường.

    Like

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: