How We Learn

Vì sao giáo dục phổ thông cần 12 năm? – Nguyễn Tiến Dũng

Ý tưởng cắt giảm thời gian giáo dục phổ thông là đi ngược lại xu hướng tiến bộ này của xã hội - Ảnh: Q.H

Ý tưởng cắt giảm thời gian giáo dục phổ thông là đi ngược lại xu hướng tiến bộ này của xã hội – Ảnh: Q.H

Một số ý kiến cho rằng chương trình giáo dục phổ thông 12 năm như hiện tại là “quá dài, thừa”, nên giảm bớt xuống chỉ còn 9-11 năm thôi. Bài viết này nhằm phản bác lại các ý kiến đó, và chỉ ra các lý do khách quan vì sao 12 năm lại là tối ưu cho chương trình giáo dục phổ thông đối với phần lớn học sinh.

Có một xu hướng rõ ràng trong giáo dục phổ thông trên thế giới là  đi theo hệ phổ thông 12 năm, không kể giai đoạn mẫu giáo, với độ tuổi trung bình tốt nghiệp phổ thông là 18 tuổi.  Đại đa số các nước dùng hệ 12 năm, thường chia thành 3 cấp, nhưng cũng có nơi chia thành 2 hay 4-5 cấp. Nhiều nước, trong đó có cả Việt Nam, trước kia đi theo các hệ giáo dục phổ thông khác, nay cũng dùng hệ 12 năm.

Ở hầu hết các nước, thì bậc tiểu học và trung học cơ sở (cho đến quãng năm 14-15 tuổi) là bắt buộc.Thậm chí một số nước như Nga và Anh thì việc học phổ thông là bắt buộc cho đến tận 17-18 tuổi. Cũng ở phần lớn các nước, sau khi học hết phổ thông cơ sở, lên đến phổ thông trung học (high school), từ quãng năm 14-15 tuổi, thì có lựa chọn giữa hướng “thông thường” và hướng “học nghề” (vocational school). Phần lớn học sinh học theo chương trình “thông thường”. Hầu hết các chương trình phổ thông “thông thường” kéo dài tổng cộng 12 năm. Những thông tin kiểu “chỉ học 9 năm là hết phổ thông” là thông tin sai lệch.  Trong số các ngoại lệ ở các nước lớn có thể kể đến nước Nga (chỉ có 11 năm; đã tăng lên từ hệ 10 năm vào năm 1990), Anh (13 năm, nhưng mà là tính từ lúc 5 tuổi, nên cũng kết thúc vào lúc 18 tuổi), Italia (13 năm, học đến lúc 19 tuổi), một vài nơi ở Đức (13 năm thay vì 12 năm ở các nơi khác của Đức). Các chương trình phổ thông định hướng học nghề có thời gian hoặc dài hơn hoặc ngắn hơn chương trình thông thường. Ngoài ra, ở một số nước, ví dụ như Pháp, hướng “thông thường” có thể được phân ban để tăng lựa chọn cho học sinh.

Bảng số liệu tóm tắt hệ thống giáo dục phổ thông của 25 nước đông dân nhất thế giới, xếp theo thứ tự dân số:
Nước / Dân số (triệu) / Số năm phổ thông = chia theo các cấp /ghi chú
China / 1354 / 12 = 6 + 3 + 3 / tiểu học (cấp 1) + THCS (cấp 2) + THPT (cấp 3)
India / 1210 / 12 = 5 + 3 + 2 + 2 / còn chia thành 10 + 2
USA / 316 / 12 = 5 + 3 + 4
Indonesia / 238 / 12 = 6 + 3 + 3
Brazil / 194 / 12 = 5 + 4 + 3
Pakistan / 183 / 12 = 5 + 3 + 4
Nigeria / 171 / 12 = 6 + 3 + 3
Bangladesh / 153 / 12 = 5 + 3 + 2 + 2
Russia / 143 / 11 = 4 + 5 + 2 / trước 1990 theo hệ 10 năm
Japan / 127 / 12 = 6 + 3 + 3
Mexico / 112 / 12 = 6 + 3 + 3
Philippines / 92 / 12 = 6 + 4 + 2
Vietnam / 89 / 12 = 5 + 4 + 3
Ethiopia / 87 / 12
Egypt / 84 / 12 = 9 + 3 / theo hướng học nghề có thể thành 9 + 5
Germany / 82 / 12 = 4 + 5 + 3 / ở Berlin là 6 + 3 + 3; một số nơi là 13 năm
Iran / 77 / 12 = 5 + 3 + 3 + 1 / theo hướng học nghề có thể thành 13 = 5 + 3 + 3 + 2
Turkey / 76 / 12 = 4 + 4 + 4
Congo (Dem. Rep. of) / 71 / 12 = 6 + 6
Thailand / 66 / 12 = 6 + 6
France / 66 / 12 = 5 + 4 + 3
UK / 63 / 13 = 2 + 4 + 3 + 2 + 2 / tính từ lúc 5 tuổi nên cũng hết phổ thông lúc 18 tuổi
Italy / 59 / 13 = 5 + 3 + 5 / theo hướng học nghề thì cấp 3 có thể từ 3 đến 5 năm
South Africa / 52 / 12 = 6 + 3 + 3
South Korea / 50 / 12 = 6 + 3 + 3 / học phổ thông từ 7 tuổi đến 19 tuổi

Hệ thống giáo dục 12 năm trên thế giới không phải là tuỳ tiện, mà là kết quả của một quá trình tiến hoá trong mấy thế kỷ qua, cả về nhu cầu lẫn khả năng cung cấp dịch vụ giáo dục phổ thông của xã hội. Xã hội càng văn minh lên, đòi hỏi con người càng phải có hiểu biết và trình độ cao lên, đồng thời càng có điều kiện để cung cấp dịch vụ giáo dục đến mọi người, thì càng làm cho thời gian đi học tăng lên chứ không giảm đi. Ý tưởng cắt giảm thời gian giáo dục phổ thông của một số người khiến trẻ em tốt nghiệp phổ thông vào độ tuổi trung bình 15-17 thay vì 18 tuổi là đi ngược lại xu hướng tiến bộ này của xã hội.

Có một lý do rất quan trọng giải thích vì sao 18 tuổi là độ tuổi trung bình hợp lý nhất để tốt nghiệp phổ thông hiện nay. 18 tuổi là độ tuổi trưởng thành, theo qui ước và luật pháp ở nhiều nơi trên thế giới, và sứ mệnh cơ bản nhất của giáo dục phổ thông chính là để chuẩn bị cho trẻ em trở thành những con người trưởng thành, với các kiến thức và kỹ năng cần thiết để đón nhận những nghĩa vụ và quyền lợi của một người trưởng thành.

Đối với một trẻ em chưa trưởng thành, có 3 phương án: a) đi học, b) đi làm, c) không đi học mà cũng không đi làm. Phương án c) hẳn là phương án tồi, vì sinh ra “nhàn cư vi bất thiện”, dễ trở thành lêu lổng, hư hỏng, trộm cắp, v.v. Phương án b) có thể được dùng trong các hoàn cảnh khó khăn về kinh tế. Tuy nhiên nó không phải là tối ưu, vì những trẻ em phải đi làm từ nhỏ như vậy sẽ ít có điều kiện phát triển, sẽ nghèo đói và cũng sẽ không đóng góp được nhiều cho xã hội. Các nước tiên tiến có luật cấm bóc lột sức lao động của trẻ em để tránh hiện tượng này. Chỉ có phương án a) là khả dĩ nhất: khi điều kiện kinh tế xã hội cho phép, thì trẻ em cần được học ít ra cho đến khi trưởng thành. Chính vì vậy mà độ tuổi kết thúc học phổ thông ứng với độ tuổi trưởng thành.

Một lý do khác khiến cho phần lớn trẻ em trên thế giới kết thúc học phổ thông vào năm 18 tuổi: đó là sự hội nhập và giao lưu quốc tế,  khiến cho chương trình của các nước có xu hướng xích lại gần nhau, có cùng số năm học để dễ chuyển đổi cho nhau hơn. Ví dụ như, một người học xong phổ thông ở nước này, có thể sang nước khác học đại học mà không cần học lại phổ thông. Trẻ em Việt Nam không ngu ngốc hơn, nhưng cũng không thông minh đặc biệt gì hơn các trẻ em của các nước khác. Bởi vậy, sẽ là không tưởng khi nghĩ rằng nói chung học sinh Việt Nam chỉ cần học 10-11 năm phổ thông là sau đó có thể vào học đại học ngồi cùng với học sinh nước ngoài đã qua 12 năm phổ thông mà cũng sẽ đạt kết quả tương đương.

Có một số lý do được đưa ra để biện hộ cho ý tưởng rút ngắn thời gian học phổ thông, nhưng tôi thấy các lý do đó hoặc không đúng bản chất hoặc tự mâu thuẫn. Chẳng hạn như lý do “chương trình phổ thông hiện tại nặng quá”. Nếu một chương trình nặng quá theo nghĩa không đủ thời gian học, thì phải kéo dài thời gian học ra mới đúng thay vì rút ngắn đi. Còn nếu nặng quá theo nghĩa có quá nhiều cái thừa không cần thiết, thì có thể cắt giảm những cái thừa đó đi (sẽ giảm được việc học thêm tràn lan). Nhưng không có nghĩa là 12 năm học là quá nhiều, có thể rút ngắn lại thành 10-11 năm. Trên thực tế, học sinh tốt nghiệp phổ thông của Việt Nam còn bị hổng khá nhiều kiến thức văn hoá phổ thông so với học sinh nước ngoài. Vấn đề không phải nằm ở số năm học, mà là ở chương trình và cách học, cách thi chưa hợp lý.

Một cỗ xe có thể bị hỏng không chạy được hoặc chạy lọc cọc vì rất nhiều lý do khác nhau. Nếu chẳng hạn phần động cơ của nó bị rò rỉ, mà lại đi thay lốp bằng lốp nhỏ hơn không đúng với trọng tải thay vì chữa động cơ, thì không giúp cho xe chạy tốt lên, mà chỉ làm cho nó nguy hiểm thêm. Trong giáo dục phổ thông của Việt Nam cũng vậy, có nhiều vấn đề bất cập, nhưng việc học 12 năm là không phải là một trong các bất cập. Nếu “chữa không đúng bệnh” thì không những không làm cho hệ thống giáo dục tốt lên mà có nguy cơ làm cho nó tồi đi thêm.

Nguyễn Tiến Dũng

(ĐH Toulouse, Pháp)

Nguồn: Tiền Phong

Advertisements

Tagged as:

12 phản hồi »

  1. Hoàn toàn đồng ý với tác giả. Giáo dục phổ thông cần 12 năm để trẻ em Việt Nam được hoàn thiện nhân cách, có tri thức phổ thông cần thiết khi vào đời.
    Bệnh của giáo dục không phải ở chỗ 12 năm

    Số lượt thích

  2. Một ý kiến có cơ sở so sánh và rất thuyết phục. Cảm ơn tác giả!
    Cá nhân tôi xin nhờ tác giả một việc a: Xin cho tôi biết một số trang web có thể tìm hiểu chi tiết về chương trình học, học liệu mở tham khảo trên web bằng tiếng anh. Đặc biệt ở các nước có nền giáo dục chất lượng như: Anh, Mỹ, Úc, Pháp.
    Trân trọng cảm ơn tác giả rất nhiều!

    Số lượt thích

  3. Em cũng đồng ý với ý kiến của tác giả. Em có góp ý thêm: tổng lượng kiến thức đến lớp 9 chúng ta đem dàn trải thành 12 năm và học theo phương pháp tiến bộ là đủ kiến thức cho 1 người phát triển toàn diện.

    Số lượt thích

  4. How Public Education Cripples Our Kids, And Why
    By John Taylor Gatto

    http://rense.com/general42/how.htm

    Số lượt thích

  5. Tôi cũng đồng ý với quan điểm của GS nhưng Việt Nam có thể cải tiến học phổ thông 11 năm sau đó vào quân đội 1 năm theo nghĩa vụ quan sự toàn dân, nhưng thời gian trong quân đội thực chất là đi học, phải được cải tiến sao cho chương trình huấn luyện quan sự chỉ chiếm 1/5 thôi, tức khoảng 2 tháng, còn lại là học văn hoá, khoa học kỹ thuật, rèn luyện thể chất, hướng nghiệp và thực hành nghề…
    Bảo San

    Số lượt thích

  6. Cảm ơn GS Nguyễn Tiến Dũng, bài viết thuyết phục quá phải không ạ ?

    Số lượt thích

  7. Tôi thấy12 năm hay 9 năm là lượng thời gian học nhưng điều này không quan trọng bằng chất lượng nội dung GD. Nên bỏ cách dạy những kiến thức giáo điều, hình thức trong trương trình, bởi khi trẻ lớn chúng sẽ nhận thấy điều người ta dạy đúng hay sai, tốt hay xấu, thật hay giả. Tới khi đó, sự mất lòng tin có thể xảy ra do khác nhau giữa học và hành. Những điều dạy và học trước hết là phải đúng, đúng cả trong cách dạy và học mới là quan trọng. Một ví dụ: môn thể dục dạy 12 năm nhưng nếu bố mẹ không có điều kiện cho con học thêm vào dịp hè thì khó có cháu nào biết bơi. Để đạt điểm thể dục, nhiều cháu phải cố gắng như cực hình để nhảy xa hay đá cầu. Những bài tập sau khi có điểm cũng được quên luôn.

    Số lượt thích

  8. Bài phân tích của GS. Dzũng khá rõ ràng và thuyết phục. Thiết nghĩ, bệnh của ngành giáo dục Việt Nam không nằm ở số năm giáo dục phổ thông mà nó thể hiện qua các dịch bệnh khác như chạy trường, chạy lớp, dạy thêm dạy bớt tràn lan (trừ mục đích dạy thêm để bổ túc kiến thức cho các học sinh yếu kém), chạy đua thành tích…

    Số lượt thích

  9. 18 tuổi trưởng thành là đúng, có nghĩa là người công dân này có thể tự nuôi sống bản thân mà không còn phụ thuộc vào sự bảo trợ nào ? Vậy thì chương trình giáo dục nên phù hợp với như cầu đó . Có nghĩa không nhất thiết chương trình giáo dục phổ thông đều phải đào tạo mọi người vào đại học mà có thể phân ban và kết hợp đào tạo nghề vào những thời điểm phù hợp .Một mô hình giáo dục đa chiều miển sao phù hợp với nhu cầu của con người . Có người học phổ thông chuyên sâu để vào đại học ; Có người học nghề rồi tự học và nghiên cứu chuyên sâu mới vào đại học cũng phù hợp . Hoặc có người chỉ thật giỏi với nghề tới mức tinh hoa cũng đáng kính trọng lắm rồi , chắc chắn ai cũng nghĩ thà như vậy còn hơn mấy ông tiến sĩ giấy ! Cho nên tôi nghĩ chương trình thế nào cho phù hợp để khi 18 tuổi là khoảng 1/3 thanh niên làm việc được , ví dụ như lái xe chẳn hạn ., hay điều dưởng , bồi bàn vv…

    Số lượt thích

  10. tôi ko đồng ý với tác giả, bởi ở một nước nghèo như VN học phổ thông, học kiến thức cơ sở ra làm người có ích cho XH thì chỉ cần 10 năm là đủ, và đừng có dạy theo kiểu đọc chép, dạy những điều ko thực tế theo kiểu giáo điều, chạy đua thành tích. Khi tôi sang Nga học đại học, hai năm đầu, toán lý hầu như ko phải học mà còn có thể bảo bài cho các bạn (tôi học hệ 10 năm) nhưng những môn như triết học, lịch sử thế giới, hiểu biết về XH thì đúng là đánh vật. Đọc 10 quyển sách mới ngẫm đúng được 1 điều. Tác giả có nghiên cứu một số nước người ta học 12, 13 năm như Đức, Nga.. nhưng tác giả đâu biết người ta chia lực lượng học sinh ra ngay từ cấp 2 cấp 3, học sinh nào có khả năng nghiên cứu, tư duy logic học trường đi sâu về nghiên cứu, nâng cao hơn. còn những học sinh nào kém về logic học trường thiên về khả năng đáp ứng về ứng dụng c/s, được lựa chọn ngành nghề phù hợp khả năng, vừa ko tốn kém thời gian, tiền bạc

    Số lượt thích

    • Việt Nam mình cũng có chính sách phân luồng sau THCS mà, chỉ có điều là không thực hiện được thôi. Thực hiện chủ trương phân luồng là một trong những lý do để những người biên soạn chương trình hiện hành thiết kế theo hướng “đồng tâm”, tức là HS lên cấp III được học lại những kiến thức cấp II nhưng sâu hơn, kỹ hơn.

      Số lượt thích

  11. Cảm ơn tác giả đã chia sẽ, tôi rất đồng ý với các quan điểm trên. Các quan điểm đi ngược lại theo ý tôi chỉ mang mong muốn giải quyết tình hình một cách tức thời, trong khi muốn giải quyết vấn đề giáo dục (hay các vấn đề khác) ở VN cần giải quyết ở nhiều mặt chứ không phải nói là làm sẽ gây mất đồng bộ ở một nền tảng đã ổn định (dù nó không được tốt).

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: