How We Learn

Niềm tin của tôi về giáo dục – John Dewey, Cao Hùng Lynh (trích dịch)

I. Giáo dục là gì

Tôi tin rằng

  • giáo dục luôn diễn ra bằng sự dự phần của cá nhân trong ý thức xã hội về con người. Tiến trình này khởi đầu một cách vô thức khi một người vừa chào đời, và sẽ liên tục vun đắp năng lực cá nhân, hình thành thói quen, tạo ra ý tưởng, và khơi dậy xúc cảm. Thông qua sự giáo dục vô thức này, cá nhân dần dần sẽ đi đến việc đóng góp vào kho tàng tri thức và luân lý, mà nhờ vào đó, nhân loại đã thành công trong việc chung sống với nhau. Khi ấy, cá nhân sẽ trở thành kẻ thừa kế số vốn tích lũy của nền văn minh. Nền giáo dục chính thống không thể nào đi chệch khỏi tiến trình chung này một cách an toàn được. Chỉ có thể sắp xếp hoặc nhận diện nó theo một chiều hướng chuyên biệt nào đó.
  • nền giáo dục đích thực là nền giáo dục khuyến khích mọi năng lực của đứa trẻ, thông qua sự đòi hỏi của hoàn cảnh xã hội, mà trong đó đứa trẻ luôn tìm được chính mình. Trước sự đòi hỏi này, đứa trẻ được khích lệ để có thể hành xử như là một thành viên đơn nhất, lộ diện từ tính cách độc đáo trong hành động và cảm xúc của chính nó, và nhận biết được mình từ quan điểm lợi ích của tập thể mà nó thuộc về. Thông qua những phản ứng mà người khác gây ra cho các hành vi của chính nó, nó sẽ đi đến sự hiểu biết ý nghĩa của các hành vi trong mối tương giao xã hội. Giá trị mà các hành vi này hàm chứa sẽ thể hiện ý nghĩa của chúng. Ví dụ như, qua phản ứng đối với các tiếng bập bẹ có tính chất bản năng của đứa trẻ, nó dần dần biết được những tiếng bập bẹ ấy mang ý nghĩa như thế nào; sau đó, chúng được chuyển thành một dạng ngôn ngữ lưu loát, để rồi từ đó, đứa trẻ được dẫn dắt vào thế giới liên kết giữa ý niệm và cảm xúc, mà giờ đây đã được cô đọng bằng ngôn ngữ.
  • tiến trình giáo dục này gồm hai khía cạnh – một có tính chất tâm lý và một có đặc tính xã hội – và không cái nào có thể bị xem là kém quan trọng hơn, hoặc bị bỏ qua, mà không đưa đến những hệ lụy tồi tệ. Trong cả hai, khía cạnh tâm lý là nền tảng. Bản năng và khả năng của đứa trẻ sẽ cung cấp chất liệu và tạo ra xuất phát điểm cho mọi hình thức giáo dục. Khi nhà giáo dục luôn cố công tác động đến một hành vi nào đó mà đứa trẻ tự mình thực hiện một cách độc lập, thì giáo dục chỉ sẽ trở thành một áp lực. Thực ra, nhìn bề ngoài, điều ấy cũng mang lại một số kết quả, nhưng chắn chắn không thể gọi đó là giáo dục. Không có cái nhìn sâu thẳm vào bên trong cấu trúc tâm lý và các hành vi cá nhân, thì giáo dục sẽ trở nên bừa bãi và độc đoán. Nếu giáo dục có cơ hội đồng bộ và tương thích với hoạt động của đứa trẻ, nó sẽ có tác dụng của chiếc đòn bẩy làm cho tinh thần đứa trẻ thăng hoa; trái lại, nó sẽ mài mòn, phá hủy và kềm hãm bản chất hồn nhiên của trẻ.
  • hiểu biết về hoàn cảnh xã hội, về tình trạng hiện tại của nền văn minh xem ra rất cần thiết để giải thích khả năng của trẻ. Đứa trẻ luôn có những khuynh hướng và hành vi bản năng riêng biệt, nhưng chúng ta thường không biết ý nghĩa của chúng, cho đến khi chúng ta có thể diễn dịch chúng thành những khái niệm xã hội tương ứng. Chúng ta phải có khả năng mang chúng về một bối cảnh dĩ vãng nào đó và xem chúng như là sự kế thừa của các hành vi nòi giống trước đó. Chúng ta phải có thể phóng chúng vào tương lai để nhìn thấy được hậu quả và mục đích của chúng là gì. Trong ví dụ minh họa dẫn thượng, thông qua những lời bập bẹ của đứa trẻ, chính khả năng nhận biết triển vọng và uy lực của cuộc đối thoại và mối tương giao xã hội tương lai đã khiến người ta có thể quan tâm đến bản năng của trẻ bằng một phương cách thích hợp.
  • khía cạnh xã hội và tâm lý luôn có mối tương quan đặc biệt với nhau, và giáo dục không thể được xem như là sự thỏa hiệp giữa hai khía cạnh đó, hoặc là sự đề cao một trong hai khía cạnh. Chúng ta thường được bảo rằng định nghĩa của tâm lý học về giáo dục rất khô khan và kinh viện – nó chỉ mang lại cho chúng ta ý niệm về sự phát triển nào đó của năng lực tinh thần, nhưng lại không đưa đến bất cứ ý niệm gì về sự khả dụng của các năng lực này. Bên cạnh đó, người ta thuyết phục rằng định nghĩa xã hội về giáo dục, khi được điều chỉnh cho phù hợp với nền văn minh, sẽ biến giáo dục thành một tiến trình hời hợt và gượng gạo; từ đó đưa đến hệ quả là sự tự do cá nhân bị lệ thuộc vào các định kiến chính trị và xã hội.
  • cả hai ý kiến phản đối nói trên đều đúng, một khi khía cạnh này được đặt biệt lập với khía cạnh kia. Để thực sự biết năng lực là gì, ta phải hiểu rõ mục đích, công dụng hoặc chức năng của nó, và sẽ không thể thấu đạt điều này, trừ khi chúng ta quan niệm cá nhân như là một thực thể chủ động trong các quan hệ xã hội. Song song với đó, sự điều chỉnh hợp lý duy nhất mà ta có thể mang lại cho đứa trẻ trong những hoàn cảnh hiện tồn chỉ là sự điều chỉnh xuất phát từ việc để cho đứa trẻ được sử dụng toàn bộ năng lực của nó. Với sự xuất hiện của thể chế dân chủ và các yếu tố kỹ nghệ hiện đại, không thể tiên liệu chính xác nền văn minh nào sẽ chi phối xã hội trong vòng hai mươi năm tới kể từ bây giờ. Vì lẽ đó, cũng không thể chuẩn bị sẵn cho trẻ con những điều kiện chu toàn nào cả. Sửa soạn hành trang vào đời tức là trao cho đứa trẻ quyền làm chủ chính bản thân nó; điều đó có nghĩa phải huấn luyện đứa trẻ ấy mai này sẽ sử dụng trọn vẹn mọi khả năng có thể có của mình; đôi mắt, đôi tay của nó phải là những công cụ đắc dụng; óc xét đoán của nó phải có thể thông hiểu hoàn cảnh làm việc, và mọi sức mạnh phải được rèn luyện để hành động một cách hiệu quả và kinh tế. Không thể nào đạt được tất cả những điều này, nếu không có mối quan tâm kiên định đến năng lực, thị hiếu và sở thích cá nhân; nói cách khác, nếu giáo dục không liên tục biến đổi thành các biện pháp tâm lý.

Tóm lại, tôi tin rằng cá nhân – kẻ được giáo dục – là một cá thể mang tính xã hội, và xã hội là một tập hợp mang tính hữu cơ của nhiều cá nhân. Nếu chúng ta loại trừ yếu tố xã hội ra khỏi đứa trẻ, chúng ta chỉ còn lại một cá thể trừu tượng, lạc lõng; nếu chúng ta tách yếu tố cá nhân ra khỏi xã hội, chúng ta chỉ còn lại một đám đông ù lì và tẻ nhạt. Giáo dục, vì thế, phải khởi hành từ một cái nhìn tâm lý thấu suốt đối với khả năng, sở thích và thói quen của đứa trẻ. Những khả năng, sở thích và thói quen này phải không ngừng được giải thích tỏ tường – nghĩa là chúng ta phải biết chúng là gì. Chúng phải được diễn dịch thành ngôn ngữ của khái niệm xã hội tương ứng – ngôn ngữ của những gì có ích cho sự phục vụ xã hội.

II. Trường học là gì?

Tôi tin rằng

  • trường học, trước hết, là một thiết chế xã hội. Vì giáo dục là một tiến trình xã hội, nên trường học đơn giản chỉ là một mô thức của đời sống cộng đồng, trong đó mọi hoạt động được tập trung nhằm tạo ra hiệu quả cao nhất trong việc chia sẻ cho đứa trẻ di sản tri thức nhân loại và làm cho nó có thể sử dụng khả năng của mình vào các mục đích xã hội.
  • do đó, giáo dục là một hoạt động của cuộc sống, chứ không phải là sự chuẩn bị cho cuộc sống tương lai.
  • trường học phải là mẫu mực cho đời sống hiện tại – một đời sống chân thực và sinh động đối với đứa trẻ, giống như đời sống mà nó vẫy vùng tại gia đình, nơi xóm giềng, hay chỗ vui chơi.
  • nền giáo dục mà không nảy sinh từ mọi hình thức của cuộc sống, và vì mục đích của cuộc sống, chỉ là vật thay thế nghèo nàn của thực tế chân xác và có khuynh hướng bó buộc, câu thúc và u mê.
  • trường học nên đơn giản hóa đời sống xã hội hiện tại và tiết giảm nó về một hình thức phát triển chân phương thuở ban sơ. Cuộc sống hiện hoạt vốn quá phức tạp, khiến không thể mang đứa trẻ tiếp xúc với cuộc sống hiện tại mà không tránh khỏi sự nhầm lẫn, hoang mang; đứa trẻ hoặc sẽ bị chôn vùi, lấn áp bởi vô số hoạt động đang diễn ra, để rồi bị mất khả năng ứng phó thích hợp, hoặc bị kích động bởi những hoạt động đa dạng này, khiến cho mọi năng lực bị thúc bách phát triển quá sớm và đứa trẻ sẽ hoặc trở nên già trước tuổi, hoặc bị nghiền nát.
  • đời sống học đường – đời sống xã hội đã được đơn giản hóa – nên từng bước phát triển dựa trên đời sống gia đình; nhà trường phải gánh vác và duy trì các hoạt động mà đứa trẻ đã hết sức quen thuộc khi còn sống với gia đình.
  • nhà trường nên bày biện và mô phỏng các hoạt động ấy cho đứa trẻ theo cách thức khiến nó có thể dần dần học được ý nghĩa của chúng, và có khả năng đóng tròn vai trò của nó trong mối tương quan với các hoạt động ấy.
  • đây là một nhu cầu tâm lý thiết yếu, bởi vì đó là phương cách duy nhất để bảo vệ sự phát triển không gián đoạn của đứa trẻ và để xây dựng một nền tảng kinh nghiệm quá khứ cho những ý tưởng mới được cung cấp bởi nhà trường.
  • ngoài ra, đó còn là một nhu cầu xã hội thiết yếu, bởi vì gia đình là một hình thức của đời sống xã hội, trong đó đứa trẻ được dưỡng nuôi, chăm sóc, và thụ nhận những bài học luân lý. Trách nhiệm của nhà trường là tăng cường và mở rộng cảm quan của đứa trẻ về các giá trị sẵn có trong đời sống gia đình của nó.
  • đa phần công cuộc giáo dục hiện tại đã bị thất bại, bởi vì không chú ý đến nguyên tắc cơ bản: nhà trường phải được xem là một mô thức của đời sống cộng đồng. Nền giáo dục thất bại ấy quan niệm nhà trường là nơi một khối lượng thông tin nào đó được cung cấp, nơi một số bài học nào đó được giảng dạy hoặc nơi một vài thói quen được hình thành. Giá trị của những điều này chỉ được cảm nhận trong một tương lai xa xôi; đứa trẻ phải thi hành chúng vì lợi ích của một điều khác mà chúng sẽ thực hiện; chúng đơn thuần chỉ là những sự chuẩn bị. Hậu quả là chúng không trở thành một bộ phận thuộc kinh nghiệm sống của đứa trẻ và do đó không thực sự có tính chất giáo dục.
  • giáo dục luân lý luôn lấy ý niệm trường học là một khuôn mẫu của đời sống xã hội làm trung tâm. Sự rèn luyện luân lý sâu sắc nhất và hiệu quả nhất, nói một cách chính xác, là cái mà người ta trải qua khi phải dấn sâu vào các mối quan hệ đúng khuôn phép với kẻ khác trong sự thống nhất bằng hành động và ý nghĩ. Các hệ thống giáo dục hiện nay, khi phá hủy hoặc xao lãng sự thống nhất này, khó có thể, hoặc không thể tạo được sự rèn luyện luân lý chân thực và thường xuyên.
  • trẻ con nên được khuyến khích và điều khiển thông qua sinh hoạt cộng đồng.
  • trong hoàn cảnh hiện nay, có quá nhiều sự khuyến khích và điều khiển xuất phát từ phía người thầy, bởi vì có sự xao lãng đối với quan niệm xem trường học là một mô thức của đời sống xã hội.
  • địa vị và công việc của người thầy trong nhà trường phải được hiểu là hoàn toàn giống nhau. Người thầy hiện diện trong học đường không phải để áp đặt ý tưởng hay hình thành thói quen nào đó cho đứa trẻ, mà người thầy hiện diện chốn này với tư cách một thành viên của cộng đồng để chọn lọc những tác động có ảnh hưởng đến đứa trẻ và trợ giúp nó ứng phó một cách thích hợp với các tác động ấy.
  • kỷ luật học đường nên bắt nguồn từ sự hoạt động của nhà trường và không nên từ chính ông thầy.
  • việc của người thầy đơn giản chỉ là quyết định, dựa trên nền tảng kinh nghiệm và sự hiểu biết chín chắn, kỷ luật sẽ được áp dụng cho đứa trẻ như thế nào.
  • tất cả các vấn đề xếp loại và ban khen nên được định đoạt bằng một tiêu chuẩn nhất quán. Thi cử chỉ có tác dụng trắc nghiệm đến một mức độ nào đó khả năng thích ứng của đứa trẻ với đời sống xã hội, và để phát hiện lãnh vực nào nó thực hiện hoàn hảo nhất và lãnh vực nào nó cần có sự trợ giúp chu đáo nhất.

III. Chủ đích của giáo dục

Tôi tin rằng

  • đời sống xã hội của đứa trẻ là nền tảng trọng tâm trong toàn bộ quá trình rèn luyện và phát triển của nó. Đời sống xã hội mang lại sự hòa hợp vô thức và cơ sở cho mọi nỗ lực và thành tựu của đứa trẻ.
  • chúng ta xâm phạm bản chất của đứa trẻ và đẩy các thành quả luân lý tốt đẹp vào một tình trạng khó khăn bằng cách đột ngột buộc trẻ phải tiếp nhận một số lượng lớn các môn học không liên quan đến đời sống xã hội.
  • trọng tâm đích thực trong mối tương quan giữa các môn học không phải là khoa học, văn chương, lịch sử hay địa lý, mà là các hoạt động xã hội của đứa trẻ.
  • không thể đồng nhất giáo dục với nghiên cứu khoa học, hay với cái được gọi là nghiên cứu thiên nhiên, bởi vì nếu tách khỏi các hoạt động của con người, thiên nhiên tự thân không còn là một thực thể trọn vẹn; thiên nhiên, về bản chất, bao gồm các vật thể khác nhau trong không gian và thời gian, và cố gắng biến nó thành trung tâm của công tác giáo dục chỉ là giới thiệu một nguyên tắc phân tán hơn là tập trung.
  • văn học là sự bộc tả và diễn giải có tính chất phản ánh kinh nghiệm xã hội; vì thế, nó phải đến sau và là hệ quả của kinh nghiệm; do đó, không thể là nền tảng của giáo dục.
  • lịch sử có giá trị giáo dục ở khía cạnh trình bày các giai đoạn của đời sống và sự phát triển xã hội. Nó phải chịu sự chi phối của đời sống xã hội. Khi được xem là lịch sử, nó bị ném vào dĩ vãng xa xăm và trở nên thiếu sinh lực và trì trệ. Khi được xem như là sự ghi chép lại đời sống xã hội và sự phát triển của con người, nó trở nên tràn đầy ý nghĩa. Tuy nhiên, tôi tin rằng nó không thể được nhìn nhận như thế, trừ phi đứa trẻ cũng được thâm nhập vào đời sống xã hội.
  • nền tảng quan trọng của giáo dục nằm ở năng lực làm việc của đứa trẻ, cùng với những hoạt động hữu ích có tính cách phổ biến, tương tự những gì đã làm cho nền văn minh được sinh tồn.
  • cách thức duy nhất để khiến đứa trẻ ý thức được di sản xã hội của nó là cho phép nó thực hiện các loại hoạt động nền tảng đó – tức là những hoạt động làm cho nền văn minh được trở thành cái nó hiện là.
  • nghiên cứu khoa học chỉ có tính chất giáo dục khi đưa ra được những thông tin và quy trình làm cho đời sống xã hội được trở thành cái mà nó hiện là.
  • một trong những điều khó khăn lớn nhất của việc huấn giảng khoa học hiện nay là thông tin được trình bày bằng một hình thức hoàn toàn khách quan, hoặc được xử lý như là một dạng kinh nghiệm mới lạ mà đứa trẻ có thể bổ sung vào kinh nghiệm sẵn có của mình. Trên thực tế, khoa học có giá trị, bởi vì nó mang lại khả năng giải thích và điều khiển kinh nghiệm sẵn có. Nó nên được giới thiệu không phải như là một đề tài mới, mà như là việc trình bày các yếu tố có liên quan đến những kinh nghiệm trước đó, và như là những công cụ mà nhờ vào đó, kinh nghiệm có thể được điều chỉnh một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.
  • cho đến nay, chúng ta đã đánh mất quá nhiều giá trị của các môn văn học và ngôn ngữ do sự loại bỏ yếu tố xã hội. Ngôn ngữ, trong các giáo trình, hầu như luôn được đối xử như là một phương tiện diễn đạt của tư tưởng. Thật ra, ngoài việc là một công cụ thuần lý, ngôn ngữ, một cách căn bản và chủ yếu, còn là một công cụ xã hội. Ngôn ngữ được sử dụng cho mục đích giao tiếp, và là phương tiện, thông qua đó, mỗi cá nhân có thể chia sẻ ý tưởng và xúc cảm với người khác. Khi được đối xử như là một cách tiếp nhận thông tin, hoặc là phương thức phô bày những điều đã học, nó đã bị mất động cơ và cứu cánh xã hội.
  • bởi vậy, sẽ không có sự xếp hàng các môn học trong một chương trình giảng dạy lý tưởng. Nếu giáo dục đồng nghĩa với cuộc sống, thì cuộc sống, ngay từ khởi điểm, phải mang một yếu tố khoa học nào đó, một yếu tố của nghệ thuật và văn hóa, và một yếu tố của sự truyền thông. Cho nên, không thể đối với cấp lớp này, thì các môn học thích hợp chỉ là tập đọc và tập viết, và khi đến một cấp lớp cao hơn, thì thêm vào văn chương hoặc khoa học. Sự tiến bộ không nằm ở việc xếp hàng các môn học, mà nằm ở sự phát triển của các quan điểm và mối quan tâm mới đối với kinh nghiệm.
  • giáo dục phải được quan niệm như là một sự tái thiết kinh nghiệm liên tục; quy trình và mục đích của giáo dục là một và hoàn toàn như nhau.
  • dựng lên bất cứ mục đích nào ngoài giáo dục có nghĩa là tước đi phần lớn ý nghĩa của tiến trình giáo dục và khiến chúng ta có khuynh hướng dựa dẫm vào những tác động kích thích giả tạo bên ngoài trong sự hành xử giành cho đứa trẻ.

IV. Bản chất của phương pháp

Tôi tin rằng

  • vấn đề phương pháp cuối cùng chỉ là vấn đề thứ tự phát triển của khả năng và lợi ích của đứa trẻ. Quy luật để trình bày và thảo luận vấn đề ở đây chính là quy luật ẩn tàng trong bản chất trẻ con. Vì thế, tôi tin những lời phát biểu sau đây có tính chất tối quan trọng, khi định rõ tinh thần mà qua đó sự giáo dục được thực thi:
  • yếu tố chủ động xuất hiện trước yếu tố thụ động trong sự phát triển của bản chất trẻ con; sự bộc lộ đến trước sự tiếp nhận có ý thức; sự phát triển cơ bắp xảy ra trước sự phát triển giác quan; sự đi đứng xảy ra sớm hơn so với sự xúc cảm có ý thức; tôi tin rằng ý thức, về cơ bản, mang tính thúc đẩy và các trạng thái ý thức luôn luôn có khuynh hướng hiện diện trong hành động.
  • xao lãng nguyên tắc này là nguyên nhân của phần lớn sự hoang phí thời gian và sức lực trong học tập. Đứa trẻ cứ bị áp đặt quan điểm học tập mang tính chất thụ động theo kiểu chỉ biết tiếp thu. Tình trạng đó có nghĩa đứa trẻ không được phép tuân thủ quy luật bản chất của nó; kết quả là sinh lực bị hao mòn và hoài phí.
  • ý tưởng (tiến trình thuộc về lý trí và tri thức) có kết quả từ hành động và được chuyển giao để đạt được sự kiểm soát hành động một cách tốt hơn. Cái mà ta gọi là lý trí chủ yếu vẫn là quy luật của hành động mang đặc tính trật tự hoặc hiệu quả. Nỗ lực phát triển các năng lực lý trí, năng lực của sự xét đoán, mà không đề cập đến sự chọn lọc và xếp đặt trong hành động, chính là một sai lầm căn bản trong phương pháp. Hậu quả là chúng ta chỉ trao cho đứa trẻ các biểu tượng độc đoán. Biểu tượng là yếu tố cần thiết trong sự phát triển tinh thần, nhưng chúng chỉ có vai trò như là những công cụ dành cho sự cố gắng tiết kiệm sinh lực; ngoài ra, chúng chỉ là tập hợp của những ý tưởng áp đặt vô nghĩa và độc đoán.
  • hình ảnh là công cụ giảng dạy hiệu quả. Điều mà đứa trẻ tiếp nhận được từ tất cả các môn học chính là những hình ảnh do nó tự hình thành liên quan đến các môn học đó.
  • nếu như ta dùng chín phần mười năng lượng hiện đang sử dụng để buộc đứa trẻ học một điều gì đó vào việc giúp đỡ cho đứa trẻ có thể hình thành các hình ảnh thích hợp, thì công tác huấn giảng sẽ có những thuận tiện không thể nào tả xiết.
  • phần lớn thời gian và sự quan tâm đến việc chuẩn bị và trình bày bài giảng có thể được dùng một cách thông minh và hiệu quả hơn vào việc rèn luyện khả năng hình dung của đứa trẻ và giúp đỡ nó có thể không ngừng hình thành những hình ảnh rõ ràng, sống động về các môn học khác nhau mà nó hiện đang tiếp xúc bằng kinh nghiệm riêng.
  • sở thích là dấu hiệu của một khả năng đang lớn mạnh. Do đó, quan sát chu đáo và thường xuyên chúng là công việc tối quan trọng của nhà giáo dục.
  • quan sát các sở thích này để thấy rõ tình trạng phát triển mà đứa trẻ đạt tới.
  • sở thích sẽ tiên đoán cho ta biết giai đoạn mà đứa trẻ sắp sửa bước vào.
  • chỉ có thông qua sự quan sát mang tính đồng cảm và liên tục đối với sở thích tuổi thơ, người lớn mới có thể xâm nhập vào đời sống của chúng, và nhận biết đời sống ấy đang chờ đón điều gì.
  • không thể chìu chuộng, cũng như không thể cấm đoán sở thích. Cấm đoán sở thích là dùng người lớn để thay thế cho đứa trẻ, và do đó, là làm suy yếu tính ham hiểu biết, đè nén sáng kiến và giết chết lòng say mê nơi chúng. Chìu chuộng sở thích là dùng sự nhất thời để thay cho sự trường cửu, và là sự thất bại trong việc xâm nhập vào chiều sâu tâm hồn của đứa trẻ. Vì vậy, hậu quả chắn chắn sẽ là dùng sự thất thường để thay thế cho lòng say mê chân thực.
  • cảm xúc là hình ảnh phản xạ của hành động.
  • cố gắng khích động hay đánh thức những cảm xúc không gắn liền với các hành vi tương ứng là thể hiện một trạng thái tinh thần ốm yếu và bệnh hoạn.
  • nếu ta có thể bảo vệ những thói quen tốt trong hành động và suy nghĩ bằng các yếu tố chân-thiện-mỹ, thì cảm xúc sẽ tự được vun bồi.
  • bên cạnh sự thiếu sinh khí và tẻ nhạt, chủ nghĩa hình thức và tính khuôn sáo, nền giáo dục của chúng ta không bị cái xấu nào đe dọa bằng cái xấu của chủ nghĩa đa cảm ủy mị.
  • chủ nghĩa đa cảm này là hậu quả tất yếu của nỗ lực tách rời cảm xúc ra khỏi hành động.

V. Nhà trường và sự tiến bộ xã hội

Tôi tin rằng

  • giáo dục là biện pháp căn bản của sự tiến bộ và cải cách xã hội.
  • tất cả mọi cải cách mà chỉ đơn thuần dựa vào việc ban hành luật pháp, hay sự răn đe bằng các hình phạt, hoặc dựa vào những đổi thay trong các biện pháp cải tiến có tính cách máy móc và hình thức, đều là những hành động nhất thời và phù phiếm.
  • giáo dục là sự chỉnh đốn tiến trình chia sẻ ý thức xã hội, và sự tu chỉnh hành vi cá nhân dựa trên căn bản ý thức xã hội này chắn chắn là biện pháp duy nhất trong việc tái thiết xã hội.
  • ý niệm này dành sự quan tâm thích đáng đến cả lý tưởng xã hội lẫn cá nhân. Nó mang tính cá nhân bởi vì nó thừa nhận sự hình thành cá tính là nền tảng xác thực duy nhất của cuộc sống lương hảo. Nó mang tính xã hội bởi vì nó nhìn nhận cá tính không hình thành bởi mệnh lệnh, khuôn mẫu hay sự khích động cá nhân, mà bởi sự ảnh hưởng từ một hình thức nào đó của đời sống đoàn thể hay cộng đồng.
  • trường học lý tưởng là nơi chốn có sự hòa hợp giữa lý tưởng cá nhân và xã hội.
  • vì lẽ đó, trách nhiệm của cộng đồng đối với giáo dục là một trách nhiệm tinh thần tối cao. Bằng luật pháp và hình phạt, bằng những thảo luận và ưu tư, xã hội có thể tự điều chỉnh và hình thành theo một phương cách ít nhiều mang tính chất bừa bãi và ngẫu nhiên. Nhưng thông qua giáo dục, xã hội có thể vạch ra nhiều mục tiêu, có thể tổ chức các phương tiện và nguồn lực để tự định hình một các rõ ràng và tiết kiệm theo một phương hướng mà nó mong muốn vươn tới.
  • một khi xã hội nhìn nhận các khả năng có thể thực hiện trong phương hướng này, và những nghĩa vụ mà chúng áp đặt, thì không thể nào phó mặc các nguồn tài lực, thời gian và sự quan tâm cho nhà giáo dục.
  • một trong những vấn đề cần được quan tâm trong lãnh vực giáo dục là phải nhất mực xem trường học như là công cụ hàng đầu và hữu hiệu nhất trong việc phát triển và cải cách xã hội, để khi đó, xã hội có thể bị đánh động mà nhận ra được vai trò của nhà trường và ý thức được sự cần thiết phải cung cấp đầy đủ cho nhà giáo dục các phương tiện để thi hành bổn phận của mình.
  • giáo dục được quan niệm như thế mới biểu lộ được sự hợp nhất sâu sắc và hoàn hảo của khoa học và nghệ thuật trong kinh nghiệm con người.
  • do đó, nền nghệ thuật bộc lộ rõ ràng các khả năng của con người và khiến chúng có thể phục vụ cho xã hội chính là một nền nghệ thuật tối thượng.
  • với sự phát triển của ngành tâm lý học, một ngành đã tạo ra cách nhìn sâu sắc hơn đối với cá nhân và các quy luật phát triển, và với sự lớn mạnh của ngành khoa học xã hội, một ngành đã bổ sung cho sự hiểu biết của chúng ta về quan hệ giữa các cá nhân, tất cả các nguồn lực khoa học đều có thể được dùng cho các mục tiêu giáo dục.
  • khi khoa học và nghệ thuật phối hợp chặt chẽ với nhau, thì suối nguồn phẩm hạnh của con người sẽ được khơi dòng.
  • người thầy không chỉ đơn giản là người tham gia vào việc huấn giảng cá nhân, mà còn là kẻ đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành một đời sống xã hội hợp lẽ.
  • mỗi người thầy nên nhận thức rõ phẩm giá nghề nghiệp của mình; người thầy là một viên chức xã hội có vai trò duy trì trật tự thích hợp và bảo vệ sự phát triển đúng đắn của xã hội.

Nguồn: http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9377&rb=0501

 http://en.wikisource.org/wiki/My_Pedagogic_Creed

Advertisements

Tagged as: ,

Categorised in: Nghĩ về việc học và dạy, Triết lý

17 phản hồi »

  1. Bài này khiến tôi giật mình tìm hiểu lại cái tên “Bộ Giáo Dục& Đào Tạo”. Tra wikipedia thấy cái vế sau có phần đúng với công việc của bộ hơn. Bài trên lại nặng bàn về Giáo Dục hèn nào cơ quan chủ quản không than gia bàn luận tẹo nào. Giáo Dục như công việc trồng người (vun trồng tưới tắm cho câu phát triển). Đào tạo lại giống với việc bác thợ mộc “dụng nhân như dụng mộc”. Dụng mộc cũng có nhiều cách, cách dễ nhất là xay gỗ thành mùn cưa đem ép ván công nghiệp.

    HTN: Có lẽ cái giật mình của bạn là một cái giật mình đúng đấy. Một bộ lo việc từ Giáo Dục phổ thông đến tận Đào Tạo sau đại học, kể ra cũng hơi nhiều.

    Số lượt thích

    • Không, tôi nghĩ họ không làm Giáo Dục (hai chữ Giáo Dục cao sang vô cùng và ngắn liền với chữ Thầy). Đào tạo và Huấn Luyện là “chế tạo người có mục đích” và khác rất xa với Giáo Dục. Theo tiêu trí Giáo Dục như tôi đoán mò và tìm hiểu được, thì trong Giáo Dục không có sự dối. Người Thầy cũng không dạy điều trái lương tâm với Trò. Không biết cách suy nghĩ tôi có khác người không? Nhưng tôi tin khái niệm Giáo Dục luôn gắn liền với Đạo Đức và Tri Thức. Giáo Dục& Đào Tạo trước khi đọc bài này tôi vẫn có thói quen bỏ hai thứ vào “một rọ” khái niêm. Cho đến giờ mới thấy, hiểu một vài chữ thật ngắn như vậy cho đúng, cho sâu cũng không đơn giản. Khi trăn trở về chữ Giáo Dục nay mới phát hiện ra tôi đã nhầm. Tôi nhầm về khái niệm.

      Số lượt thích

      • Hình như bác mới có ảnh hưởng của ai đó và hiểu ra gì đó khi tìm lại mấy khái niệm mà ngỡ như ai cũng biết.

        Số lượt thích

      • Ừ! Thời điểm từ lúc mình giật mình như vừa viết đó. Xa hơn là nghe học sinh “Châu Chấu” nói về giáo dục….”
        Khai Phóng”

        Số lượt thích

      • chứ không phải từ một ông già già và một anh trẻ trẻ à? Theo dõi diễn đàn lâu nay tôi thấy sờ sợ vì có vẻ nó cũng giống mấy báo khác, xóa comment mạnh tay, triệt hạ nick cũng mạnh tay. Nhưng mừng là bác với bác lan hương vẫn sống.

        Số lượt thích

    • một ông vua nắm tất tật mọi việc trong tay cũng vẫn có thể làm tốt. Cái chính là ông ấy hiểu rõ từng việc, không lẫn lộn và biết mình phải làm gì.

      Số lượt thích

  2. Bài luận này nhà triết học, tâm lý học và nhà cải cách giáo dục John Dewey (1859-1952) viết từ năm 1897, mà mang tính thời sự đối với nước ta quá. Em thấy các bác ở bộ GD cứ suy ngẫm về các điểm được đưa ra trong bài viết là thấy được nguyên nhân tại sao nền giáo dục của ta “chậm” phát triển ạ!

    Số lượt thích

    • Sợ đọc hết bài này các vị ấy lại rối tinh lên ! Ông John Dewey nói có điều cũng đúng, có điều chẳng biết có đúng hay không. Nhưng tôi không tìm thấy một ý tưởng xuyên suốt trong bài của ông ấy nên tôi thấy khó theo dõi. Thường một bài thuần lý trí thì nó có một tư tưởng chỉ đạo, một bài giàu cảm xúc thì có thể rời rạc, nhưng những phân tích cảm xúc thì tinh tế, còn một bài cứ liệt kê hết thứ này đến thứ khác thì khó theo dõi.

      Tôi tin rằng mỗi ngành học, mỗi chuyên môn, đều có một cái gọi là tinh thần (esprit) của nó, người ta cũng còn gọi nó nôm na hơn là cái đẹp của ngành đó, là điều mà ông Paul Lockhart than thở là không thấy nó trong việc dạy toán ở các trường học, chẳng hạn. Chúng ta sẽ đi đúng hướng nếu chúng ta luôn hướng về cái “tinh thần” ấy. Vậy thì tôi suy nghĩ về cái “tinh thần” của giáo dục. Thế nào là một nền giáo dục đẹp ? Tôi nghĩ là nền giáo dục ấy phải đón nhận và cung cấp cho mọi con người tìm đến nó phương tiện, cách thức để con người cá nhân ấy phát triển được năng lực riêng của bản thân mình, và dùng năng lực ấy phục vụ xã hội. Làm gì có người vô dụng, kém cỏi, không đáng để được giáo dục, học hành ? Người ta không giỏi cái này thì người ta giỏi cái khác. Thế cho nên cái lời phát biểu của ông PVL nó làm tôi tê tái, tôi thấy cái quan niệm về giáo dục của ông ấy nó xấu xí lắm, ông ấy cho là giáo dục chỉ là để cung cấp cho các em học sinh một cái nghề thôi hay sao ?

      Số lượt thích

      • Bạn LH vẫn giận bác PVL à? 🙂 Thực ra thì dân VN ta quá sính bằng cấp, coi thường việc học nghề, nên dẫn đến tình trạng phá rừng tràn lan để cũng cấp giấy vụn cho văn phòng và bằng cấp, còn đâu thì thiếu trầm trọng thờ lành nghề cao cấp! Đúng là bác PVL phải đánh giá cao việc học nghề và làm công tác tuyên truyền mạnh hơn, khai sáng cho dân đen tích cực hơn, về tầm quan trọng của cái nghề ở XH ta. Nhiều nhà nước phát triển họ đầu tư vốn mạnh không chỉ vào giáo dục mà còn cả vào đào tạo thợ lành nghề tại các trường trung cấp và cao đẳng, vì nếu không thì cỗ máy xã hội sẽ ngừng hoạt động lúc nào không hay. Muốn có hoạt động tài chính lành mạnh thì nền KTSX phải hoạt động hiệu quả, nghĩa là hàng sản xuất ra phải đạt chất lượng cao, luôn được cải tiến kỹ thuật để cạnh tranh với hàng ngoại. Còn chỉ buôn đi bán lại, nhất là tham gia TTCK trong khi làm hàng chất lượng kém,gian lận thu chi, thì cả một nền kinh tế sẽ đến lúc phá sản, bị khủng hoảng kinh tế, dẫn đến khủng hoảng cả nền chính trị! Một ông Thợ cả Meister ở Đức nhận lương khoảng 50 Euro/ 1 giờ, nên nếu họ làm việc có uy tín, thì thừa tiền để sống. Chất lượng làm việc của học cũng như hiệu quả, đều hơn hẳn các thợ từ đông hay nam Âu qua đây làm với giá rẻ mạt. Vấn đề là họ nghiêm túc coi nghề là nghiệp, họ tự hào vì có một nghề và họ liên tục tham gia các khóa học nâng cao tay nghề, liên tục sáng tạo và học hỏi. Mình thấy một anh thợ biết nói năng khéo cũng chẳng kém mấy anh làm Marketing 😉 Quay lại VN, nếu các trường trung cấp, cao đẳng dạy nghề nâng cao chất lượng đào tạo thì sẽ cung cấp một đội ngũ lành nghề trình độ cao, có khả năng sống bằng nghề của họ. Nền kinh tế VN ta sẽ phát triển lành mành hơn, không phải chỉ buôn chứng khoán và bất động sản, để rồi lao đao, sạt nghiệp lúc nào không hay!
        Bạn LH, có lẽ bác PVL muốn nói ý đó, nhưng mà chưa nói rõ lắm, nên bị hiểu lầm. Thôi bỏ qua cho bác ấy nhé, đừng giận lây sang ông Dewey 😉 Mình thấy bài luận của ông Dewey như là bản tuyên ngông cho một nền giáo dục tiến bộ và dân chủ. Ông không hề liệt kê, mà là để nhấn mạnh những luận điểm thì cho gạch đầu dòng thôi. Dòng tư tưởng, cả esprit cũng xuyên suốt từ đầu cho đến cuối bài đó bạn. “Sửa soạn hành trang vào đời tức là trao cho đứa trẻ quyền làm chủ chính bản thân nó; điều đó có nghĩa phải huấn luyện đứa trẻ ấy mai này sẽ sử dụng trọn vẹn mọi khả năng có thể có của mình; đôi mắt, đôi tay của nó phải là những công cụ đắc dụng; óc xét đoán của nó phải có thể thông hiểu hoàn cảnh làm việc, và mọi sức mạnh phải được rèn luyện để hành động một cách hiệu quả và kinh tế. Không thể nào đạt được tất cả những điều này, nếu không có mối quan tâm kiên định đến năng lực, thị hiếu và sở thích cá nhân; nói cách khác, nếu giáo dục không liên tục biến đổi thành các biện pháp tâm lý.”

        Số lượt thích

      • xin lỗi bạn, mình viết vội nên có số lỗi đặt dấu, xin sửa lại là “tuyên ngôn” ….

        Số lượt thích

      • Tôi vẫn thích những ý kiến, phản hồi của các bạn. Dù thế nào đi nữa! Đôi khi, những ý kiến, phê bình, phản biện đó nghe ra thấm thía hơn cả bài viết.

        Số lượt thích

      • Thế vì sao mà Thanh Hải lại bênh hai bác ấy chằm chặp thể ? TH không đọc cái comment rất hay của bác namviet phân biệt giáo dục và đào tạo à ? (liệu khi ta nói “anh ấy được giáo dục tốt” và “anh ấy được đào tạo tốt” nó có giống nhau hay là khác nhau nhỉ ?) Lúc đầu tôi cứ tưởng “đào tạo” nghĩa là đào tạo nghề nghiệp, nhưng bây giờ đọc comment ở đây, thì tôi thấy hình như “đào tạo” của ta có nghĩa là đào tạo Đại học và sau Đại học. Bên Pháp cũng phân biệt hai Bộ khác nhau là Bộ giáo dục (cho tới hết PTTH và học nghề), và Bộ Đại học và Nghiên cứu. Phân biệt như thế quả là hay, tôi nghĩ vậy, vì ít ra thì nó sẽ bắt ông Bộ trưởng Bộ Đại học phải tìm cách làm sao có được sinh viên càng nhiều càng tốt, chứ không thì cái Bộ của ông ấy nó mốc meo ra à ? Cho nên là thôi được, tôi đồng ý với bác TH là lỗi không hẳn là ở ông PVL, lỗi ấy là do hệ thống, ông ấy nắm một lúc cả hai Bộ nên ông ấy thích cho ai học thì học, thích bắt ai đi làm thì bắt : “Bắt phong trần phải phong trần / Cho thanh cao mới được phần thanh cao”.

        Số lượt thích

      • Mời Thanh Hải và các bạn đọc bài về chủ trương mới của Bộ Giáo Dục nè !

        http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/141084/mot-de-an-sap-lay-chuyen-giao-duc.html
        http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/141262/thi-tot-nghiep-2-mon–tuyen-sinh-tuy-truong.html

        Chắc là các bác ở Bộ GD thấy chúng mình đóng góp ý kiến ở đây hăng quá, nên các bác ấy vội đổi mới cuống cuồng. Xây dựng chương trình, SGK mới cho môn ngoại ngữ thì OK thôi, nhưng việc các bác ấy định cho thi Tốt nghiệp PTTH chỉ có hai môn là Toán và Văn thôi lại làm tôi hoảng quá. Phải thi thêm môn ngoại ngữ, các bác ạ! Thời đại toàn cầu hóa, ngoại ngữ là cực kỳ quan trọng (không thì lại giống các bạn Trung Hoa bây giờ!) Nếu không thì dẹp thi luôn đi theo lời GS Ngô Bảo Châu cho rồi.

        Đấy là chưa kể tôi có đọc một bài báo nói rằng học ngoại ngữ giúp ta thông minh hơn, vì khi dùng ngoại ngữ chúng ta bị bắt buộc phải tư duy một cách khác hơn là khi dùng tiếng mẹ đẻ. Đúng quá phải không ạ ?

        Số lượt thích

      • http://vnexpress.net/tin-tuc/ban-doc-viet/xa-hoi/bo-thi-dai-hoc-la-tai-hai-vo-cung-2883352.html

        Ngài Phạm Vũ Luận, xin ngài cứ can đảm mạnh tay bỏ kỳ thi ĐH, dẹp ngay lập tức cái vụ sính bằng cấp bắt trẻ con học thêm. Tên ngài sau này sẽ ghi vào lịch sử, dân ta sẽ biết ơn ngài. Liệu có nước nào trên thế giới tổ chức thi tuyển ĐH một cách rất là dở hơi như chúng ta không ? Thế nước ta có phát triển hùng mạnh hơn họ không ? Mà nào phải học ĐH xong là thành tiên ngay, giúp đất nước phát triển như diều gặp gió đâu cơ chứ ! Các trường quan trọng như ĐH Y, ĐH Bách khoa thì mời ngài cứ cho thi tuyển thật gắt gao ạ, nhân tài của đất nước chúng ta sẽ là ở đấy! Xin ngài đèn giời soi xét !

        Số lượt thích

      • Bỏ thi tuyển sinh ĐH sẽ tăng cơ hội cho phụ nữ vào Đại học. Cho phụ nữ cơ hội được học hành là điều kiện tiên quyết để đất nước phát triển, tôi tin như vậy. Tôi nhớ mãi một cô bạn của tôi ở Đại học, người Đồng bằng sông Cửu long. Cô ấy rất mừng là đã đậu Đại học, nếu không thì cô ấy đã phải ở lại quê chăn bò và lấy chồng sớm. Bao nhiêu cô gái quê như vậy đã trúng tuyển được kỳ thi ĐH ? Tôi mong ngài Bộ trưởng GD bắt buộc các trường ĐH phải nhận một tỷ lệ nữ sinh ngang bằng với nam sinh.

        Số lượt thích

      • Bạn LH, mình bận một số việc nên không thể vào HTN hàng ngày cũng như trả lời bạn liên tục được. Tranh thủ vài phút chia sẻ với bạn đôi điều:

        – thứ nhất, mình hiểu ý bác namviet không phải phân biệt giáo dục PT với đào tạo đại học như bạn và bác HTN nghĩ, mà bác namviet muốn nhắc đến sự khác biệt của ý nghĩa của “Giáo Dục” với “Đào Tạo” vì cái thứ nhất là sự nghiệp trồng người, còn cái thứ hai thì gọt đẽo, làm thành mot mẫu người(gỗ). Một nền giáo dục không lành mạnh là không theo mục đích trồng người, mà chỉ là chế tạo ra loại người gỗ vô tri, vô giác, hay tồi tệ hơn(nhưng đơn giản đối với những người lãnh đạo) “là xay gỗ thành mùn cưa đem ép ván công nghiệp”. Hệ quả của sự ép ván công nghiệp là chỉ cần sương hay mưa phùn là đã phồng rộp rồi sau sẽ bị nát bét mà thôi!

        -thứ hai, bạn chưa hiểu ý mình nói có về tầm quan trọng của việc dạy nghề! Mình thấy nhà nước ta nên nâng cao sự quan tâm, chú ý và chất lượng đào tạo của các trường này, hơn là nâng danh của các trường trung cấp dạy nghề lên thành cao đẳng hay từ cao đẳng lên ĐH. Phải nói rằng muốn làm bác sĩ thì phải học ĐH ít nhất là 5 năm, còn làm y tá hay hộ lý thì chỉ cần học trung cấp là đủ. Còn nếu là y tá có khả năng và điều kiện thì có thể tham gia học đại học tiếp để thành bác sĩ, nhưng không phải là tốt nghiệp trung cấp y tế là làm bác sĩ phẫu thuật được. Điều này hy vọng bạn đồng ý với mình!

        Tạm vài dòng, vì thời gian hạn hẹp mình sẽ tranh thủ dịp khác trò chuyện với bạn sau!

        Số lượt thích

  3. Ngày xưa, khi chưa có trường học thì trường đời và trường học là một. Con cái lớn lên theo cha mẹ để học. Săn thú, hái trái, trồng mầu. Khi con người biết tầm sư học đạo thì lúc ấy ông thầy xuất hiện. Và ông thầy được quý trọng hơn cả bậc cha mẹ nữa. Công sinh không bằng công dưỡng.

    Ngược dòng lịch sử, thì dường như, ông thầy xuất hiện từ khi con người biết vẽ, biết đập đá, biết chạm trổ, điêu khắc, như trên trống đồng; rồi dần dần đến chữ viết, như Khổng Tử, Socrates… Nhờ vậy mà tư tưởng và văn hóa, toán học, triết học và các môn khác được lưu truyền.

    Dewey đã đưa trường học trở về vị trí ban đầu. Trường học là mô hình sống động của xã hội đương thời và là sự tiến bộ của xã hội ngày mai. Cây mọc có thẳng thì vươn lên mới cao, mới đẹp và hùng vĩ.

    Vậy theo Dewey, giáo dục là gì? Là sự cộng tác của học sinh và sự ý thức của thầy dạy. Học sinh có sở thích và năng khiếu. Thầy dạy có sự hiểu biết… Nhưng không phải có năng khiếu là có sự cộng tác. Không phải có hiểu biết là có quyền áp đặt hình phạt cách này hoặc cách khác. Thầy sẽ quan sát sở thích và năng khiếu của trò, và thu hút học trò vào tiến trình trải nghiệm những khám phá mới; rồi từ đó, xã hội được tiến bộ hơn, tốt đẹp hơn (hy vọng như vậy).

    Tóm lại, giáo dục đúng, không dùng thi cử như hình thức để thưởng phạt, nhưng là phương thế để kích thích cái nỗ lực tìm tòi và khám phá nơi học sinh. Hãy để cho xã hội, nhiên hậu, đón tiếp các em, tuyên dương các em và yêu thương các em khi các em bước vào đời.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: