How We Learn

Đa dạng hóa loại hình đại học – Phạm Duy Nghĩa

Giáo dục đại học là nền tảng không thể thiếu để tạo nên nguồn nhân lực có chất lượng ở mỗi quốc gia. Đây cũng là một trọng tâm chính sách đã được Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh cho nhiệm kỳ mới 2011-2016, tầm nhìn tới 20201. Để đáp ứng yêu cầu đó, việc hoàn thiện khung khổ chính sách, pháp luật cho các trường đại học công lập và tư thục là hết sức cần thiết. Dựa trên khung khổ của Luật Giáo dục 2005, một Dự luật Giáo dục đại học đang được soạn thảo. Bài viết góp một góc nhìn nhằm khái quát hóa các loại hình giáo dục đào tạo và tìm hiểu sâu thêm về mô hình đại học tư thục.

Dựa trên tiêu chí sở hữu, góp vốn và vai trò của các sáng lập viên, các trường đại học trên thế giới về cơ bản chia thành 03 loại: trường đại học công lập, trường đại học tư thục và trường đại học do các tổ chức tôn giáo thành lập và quản lý. Tùy theo điều kiện kinh tế, xã hội và lịch sử mỗi nước, tầm quan trọng của ba loại trường này trong hệ thống đào tạo quốc gia là khác nhau. Tại nhiều quốc gia Châu Âu như Áo, Đức, Pháp, Thụy Sỹ hay Anh Quốc, các trường đại học tổng hợp hầu hết là công lập, song được hưởng một chế độ tự trị, tự quản rất cao. Ngược lại, ở Hàn Quốc, Nhật Bản hay Hoa Kỳ, các trường đại học tư thục chiếm vai trò và tỷ trọng lớn hơn, nhiều trường đại học tư thục trong các quốc gia này có chất lượng hàng đầu thế giới. Ở Hoa Kỳ, Châu Mỹ La tinh, và Philipines có những trường đại học được thành lập và quản lý bởi các tổ chức tôn giáo2. Từ gần ba thập kỷ nay, nhiều quốc gia, trong đó có cả các quốc gia đang phát triển, từng bước cho phép thành lập các trường đại học tư thục.

Các trường đại học tư thục lại chia thành hai loại, trường đại học tư thục vì lợi nhuận – được tổ chức và hoạt động không khác các công ty đối vốn – và các trường đại học tư thục phi lợi nhuận, không được tổ chức như các công ty cổ phần. Trong các quốc gia có hệ thống đào tạo đại học tiên tiến như Hoa Kỳ, các trường đại học tư thục tuy được tổ chức và có tên gọi như các công ty, song là các công ty hay tổ chức bất vụ lợi, không vì mục đích lợi nhuận, không được chia lãi, vì thế trong điều lệ các trường tư thục loại đó không có khái niệm cổ đông, không chia cổ tức cho người góp vốn tựa như công ty cổ phần. Sở dĩ có điều đó bởi pháp luật các quốc gia này chia công ty thành hai loại, có những công ty vì lợi nhuận (doanh nghiệp) và những công ty bất vụ lợi, hoạt động không vì lợi nhuận. Cách thức tổ chức và chế độ thuế áp dụng cho hai loại công ty này rất khác nhau.

Có thể khái quát ba xu hướng chính sách lớn về đại học tư thục. Một số quốc gia lo ngại về ảnh hưởng tiêu cực của việc thương mại hóa giáo dục hoặc cho rằng giáo dục là một dịch vụ công cộng mà nhà nước buộc phải cung cấp, cho nên người ta không cho phép thành lập trường đại học vì lợi nhuận. Người ta e ngại rằng, nếu vì lợi nhuận, các cổ đông sẽ hối thúc nhà trường chạy theo lợi nhuận mà bỏ qua chất lượng đào tạo, chỉ chạy theo các ngành đào tạo có vốn đầu tư thấp mà không đầu tư vào nghiên cứu hoặc các ngành có vốn đầu tư cao. Để tránh hiện tượng đó, người ta họ khuyến khích thành lập đại học tư thục phi lợi nhuận, không cho phép người góp vốn chi phối nhà trường như các cổ đông. Thực tế này dẫn đến việc đại học tư thục phi lợi nhuận chiếm đa số trong loại hình giáo dục đại học tư thục. Ngoài ra, một số nước khác công nhận và cho phép cả hai loại hình trường tư thực vì lợi nhuận và trường tư thục phi lợi nhuận.

Sau gần ba thập kỷ đổi mới, có thể thấy một thị trường giáo dục đại học đa dạng, mang tính cạnh tranh khốc liệt đã và đang hình thành ở nước ta. Bên cạnh các trường đại học công lập, đại học liên kết hoặc có vốn đầu tư nước ngoài, đã xuất hiện ngày càng nhiều các trường đại học tư thục được tổ chức như các công ty cổ phần vì lợi nhuận, trong đó vốn được đóng góp bởi các cổ đông và đại hội cổ đông là cơ quan quyết định cao nhất về đường lối phát triển của nhà trường (xem Quy chế đại học tư thục 2009, sửa đổi 20113).

Nhằm đa dạng hóa các loại hình trường đại học tư thục, góp phần cải thiện nền quản trị đại học, tăng tính cạnh tranh giữa các trường hướng tới chất lượng đào tạo ngày càng tốt hơn, cần nghiên cứu thêm về những thế mạnh và giới hạn của loại hình đại học tư thục vì lợi nhuận, nghiên cứu cho phép thí điểm thành lập mới hoặc chuyển đổi một số trường tư thục hoạt động không vì lợi nhuận. Nếu được ghi nhận, trường đại học tư thục không vì lợi nhuận hoạt động dựa trên cùng một khung khổ pháp luật hiện hành của Luật Giáo dục đại học. Việc thực hiện quản lý nhà nước, đặc biệt là thẩm quyền quản lý ngành của Bộ Giáo dục và đào tạo được duy trì và áp dụng chung; chế độ tài chính, kế toán, kiểm toán được áp dụng thống nhất đối với các loại hình đại học tư thục, không phân biệt có vì lợi nhuận hay không.

Mục tiêu quan trọng nhất của việc đa dạng hóa loại hình đại học, trong đó cần tham khảo loại hình đại học tư thục không vì lợi nhuận, là góp phần đa dạng hóa quản trị nội bộ của trường đại học, hướng tới dân chủ hóa và minh bạch cách quản lý nhà trường, giúp xác định mục tiêu phát triển của nhà trường không chỉ vì lợi nhuận của các thành viên góp vốn mà còn đại diện cho lợi ích của tập thể giảng viên và của các thế hệ sinh viên, đáp ứng mong đợi của cộng đồng vào một nền đại học tiên tiến. Trên thực tế, các nền đại học lớn trên thế giới như Anh, Đức, Pháp, Nhật, Mỹ, Hàn Quốc đều dựa chủ yếu vào các trường đại học công lập và tư thục không vì lợi nhuận, trong khi vai trò của các trường đại học vì lợi nhuận tương đối hạn chế.

Các quy định hiện hành ở nước ta mới chỉ có một quan niệm duy nhất xem trường đại học tư thục như một công ty cổ phần kinh doanh trong lĩnh vực giáo dục đại học. Mặc dù không sử dụng thuật ngữ “vì lợi nhuận” nhưng thực chất quy định trong quy chế tổ chức và hoạt động của đại học tư thục ở Việt Nam chỉ tập trung vào loại hình đại học tư thục vì lợi nhuận. Vì thế, trên thực tế có thể nói 100% đại học tư thục ở Việt Nam là vì lợi nhuận. Nhiều người cho rằng, nếu không phải là doanh nghiệp vì lợi nhuận, sẽ không có nhà đầu tư nào bỏ vốn vào lĩnh vực giáo dục. Đây chỉ là một xu thế và thậm chí là một xu thế còn nhiều tranh cãi trên thế giới, nhất là trước các nguy cơ thương mại hóa nền giáo dục và ảnh hưởng tiêu cực của mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận của chủ đầu tư và các nhà quản trị công ty đối với nền giáo dục đại học vốn được xem là một dịch vụ công mà Nhà nước phải đảm bảo cung cấp cho quốc gia.

Trên thực tế các trường đại học tư thục vì lợi nhuận thường xuất hiện ở những lĩnh vực đào tạo có lợi nhuận, tránh đầu tư lớn và dài hạn như trong giáo dục cơ bản, thường khỏa lấp những nhu cầu về đào tạo nghề, ngoại ngữ, quản trị kinh doanh, kế toán hay những nghiệp vụ khác có nhu cầu từ thị trường. Những hạn chế do phải thỏa mãn yêu cầu về lợi nhuận của các cổ đông làm cho các đại học tư thục vì lợi nhuận không thể đáp ứng được những chức năng giáo dục thường có của một trường đại học công lập. Những hạn chế đó thường là thương mại hóa giáo dục, chạy theo lợi nhuận, chạy theo ngành đào tạo chi phí thấp, nhu cầu lớn, không có đầu tư lớn vào nghiên cứu cơ bản, thậm chí có những hành vi vi phạm quy chế tuyển sinh và quy chế đào tạo. Điều này có thể thấy trong thực tiễn hoạt động của các trường đại học tư thục vì lợi nhuận ở Việt Nam và nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Ngoài ra, việc lập cơ sở đào tạo phi lợi nhuận đã có truyền thống lâu đời ở Việt Nam. Nền Nho học Việt Nam đã dựa trên những cơ sở giáo dục hoàn toàn phi lợi nhuận. Đầu thế kỷ XX, trong một cố gắng canh tân quốc gia, hoặc theo mô hình Khánh Ứng Nghĩa Thục từ Nhật Bản, nhóm Đông Kinh Nghĩa Thục về thực chất cũng đã mở ra những trường nghĩa thục, tức là vì nghĩa, không vì lợi tức, tuy thời gian hoạt động rất ngắn nhưng để lại tiếng vang rất lớn và lâu dài trong thức tỉnh tinh thần dân tộc. Việc quyên góp tiền, tài trợ cho giáo dục là một thực tế phổ biến trên thế giới, cũng là một truyền thống lâu đời ở Việt Nam, không đợi đến khi quốc gia khá giả người ta mới quyên góp và tài trợ cho mục đích trồng người. Nếu chỉ xem đại học tư thục là doanh nghiệp cổ phần vì lợi nhuận, trên thực tế chúng ta đã ngăn chặn một nguồn vốn lớn trong xã hội được tài trợ, quyên góp thường cho những tổ chức giáo dục phi lợi nhuận, hoàn toàn vì lợi ích trồng người. Đã đến lúc Việt Nam phải tính tới việc khơi thông và nuôi dưỡng một nền giáo dục dân lập dựa trên những đóng góp vì nghĩa, không vì lợi nhuận, của cộng đồng dân cư, các nhà doanh nghiệp và những nhà tài trợ đa dạng khác nhau.

Trong trường đại học tư thục phi lợi nhuận, vì không có cổ đông, cho nên nhà trường không có Đại hội đồng cổ đông, không có cơ chế bỏ phiếu theo vốn góp như cổ phần. Ngược lại, trường đại học tư thục phi lợi nhuận được quản lý bởi một Hội đồng tín thác, gồm những người có uy tín được lựa chọn bởi các nhà tài trợ, các nhà quản lý giáo dục, cộng đồng giáo viên và cộng đồng sinh viên, bao gồm cả cựu học viên.

Những người này được tin tưởng và được ủy thác quản trị nhà trường theo những mục tiêu, nguyên tắc đã ghi nhận trong Điều lệ của trường. Các thành viên tín thác có trách nhiệm tuân thủ pháp luật và trung thành với lợi ích của nhà trường, tuân thủ Điều lệ nhà trường, song khác với thành viên trong Hội đồng quản trị công ty cổ phần, họ không vì lợi ích của những người đã tài trợ cho trường, họ không phục vụ lợi ích nhóm cổ đông nào. Mỗi thành viên tín thác đều có một phiếu bầu ngang nhau, không bị thúc ép bởi người góp vốn hay tài trợ, cũng không bị sức ép của tập thể giáo viên trong trường. Vì sự độc lập ấy, Hội đồng tín thác có chức năng quản trị nhà trường, tuân thủ các quy định pháp luật và đảm bảo cho nhà trường có được sự tự quản, không chạy theo lợi nhuận và sức ép của cổ đông, cũng không chịu sức ỳ từ nội bộ tập thể giáo giới. Vì đặc trưng này, rất nhiều trường đại học tư thục phi lợi nhuận tránh được cái bẫy bị thương mại hóa, và có thể thực hiện được các chức năng giáo dục vì mục đích công tựa như các trường đại học công lập. Trên thực tế, nhiều trường đại học tư thục phi lợi nhuận đã trở thành những trường đại học danh tiếng bậc nhất trên thế giới, ví dụ Đại học Yonsei ở Hàn Quốc, Đại học Sophia và Đại học Keio ở Nhật Bản, Đại học Harvard, Yale, hay Stanford ở Hoa Kỳ.

Ngoài ra, các thành viên tín thác tham gia hội đồng trường về nguyên tắc không nhận lương, họ tham gia hội đồng hoàn toàn vì việc nghĩa, vì danh dự và coi đó là một sự kính trọng của xã hội dành cho họ, cho dù đôi khi trên thực tế, họ được cấp một khoản phụ cấp kinh phí đi lại vừa đủ trang trải cho việc thực hiện nghĩa vụ mà họ đảm nhận.

Bảng dưới đây tóm tắt những nét tương đồng cũng như khác biệt về quản trị nội bộ giữa đại học tư thục vì lợi nhuận và mô hình đại học tư thục không vì lợi nhuận:

ĐẠI HỌC TƯ THỤC VÌ LỢI NHUẬN

ĐẠI HỌC TƯ THỤC KHÔNG VÌ LỢI NHUẬN

Điểm chung: Đều là những đơn vị có tư cách pháp nhân độc lập, tự chủ về tài chính, không phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, chịu trách nhiệm như nhau trước các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương theo pháp luật Việt Nam.

 

Đại hội đồng cổ đông là cơ quan có quyền cao nhất, thành lập và hoạt động theo nguyên tắc đối vốn giống như một công ty cổ phần, chỉ bao gồm những người góp vốn vào trường.  Nhà trường được quản trị bởi một Hội đồng trường có các quyền tương tự như Đại hội đồng cổ đông ở các trường tư thục vì lợi nhuận. Thành viên tham gia Hội đồng trường đa dạng hơn, gồm đại diện cho nhiều giới khác nhau:-
Đại diện cho các cá nhân và tổ chức quyên góp, hiến tặng, tài trợ tài chính cho trường;


Đại diện do tập thể giảng viên, cán bộ công nhân viên của nhà trường bầu ra;


Đại diện do cơ quan quản lý giáo dục của Nhà nước chỉ định;


Đại diện giới học giả có uy tín trong nước;

– Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp;


Đại diện cho các cựu sinh viên của trường.

Hội đồng trường có số thành viên không quá 50 người. Tùy theo Điều lệ từng trường, có thể có thành viên danh dự, tham gia họp và phát biểu tại các phiên họp của Hội đồng trường, song không có quyền biểu quyết.

 

Đại hội cổ đông hoạt động theo nguyên tắc đối vốn, số phiếu của từng cổ đông phụ thuộc vào vốn góp. Cổ đông lớn có khả năng thâu tóm nhà trường, biến đại học tư thục thành sở hữu của tư nhân.  Hội đồng trường hoạt động theo nguyên tắc dân chủ, mỗi thành viên tham dự Hội đồng có một phiếu biểu quyết ngang nhau. Không có nguy cơ biến nhà trường thành sở hữu tư nhân. 
Học phí là nguồn thu chính yếu của nhà trường. Để đảm bảo bền vững về tài chính, hoạt động đào tạo phải dựa trên nguyên tắc tối đa hóa lợi nhuận, tập trung vào những chuyên ngành hấp dẫn nhiều sinh viên và không có gánh nặng chi phí quá cao.Sức ép vì lợi nhuận của người góp vốn làm cho đại học tư thục không phù hợp với các ngành đào tạo và nghiên cứu cơ bản cần đầu tư lớn và dài hạn, mà thường chỉ phù hợp với các ngành như quản trị kinh doanh, thương mại, kế toán, dịch vụ, ngoại ngữ… thường cần vốn đầu tư thấp hơn. Học phí chỉ tài trợ một phần cho hoạt động của trường. Để hoạt động bền vững, nhà trường phải huy động được các nguồn đóng góp từ các quỹ, tài trợ từ doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và Nhà nước trên cơ sở chứng minh được chất lượng đào tạo và nghiên cứu của mình.Các quỹ này (Endowment) được đóng góp từ các nhà hảo tâm và hiến tặng của các cá nhân, tổ chức, được đầu tư sinh lợi mang lại nguồn tài chính ổn định phục vụ cho hoạt động của trường.
Chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Lợi nhuận sau thuế được chia cho các cổ đông giống như cổ tức trong công ty cổ phần.  Lợi nhuận không được chia cho thành viên góp vốn và nhà tài trợ, mà được tái đầu tư vào hoạt động của trường. Trường được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp. Báo cáo tài chính phải được kiểm toán chặt chẽ hàng năm. 

Sau khi được Nhà nước mở đường, từ mô hình đại học dân lập, các trường đại học tư thục đã ra đời và hoạt động tựa như các công ty cổ phần. Điều ấy là một hướng đi đúng, song giới hạn bởi lợi nhuận, các trường này khó có thể thể đi xa. Muốn trở thành nơi truyền tinh thần tự do khám phá và trách nhiệm xã hội giữa các thế hệ, trường đại học phải được độc lập và chịu đựng được sức ép can thiệp của cả Nhà nước và thị trường. Giữa ba thế lực định hình xã hội ngày nay (nhà nước, thị trường và xã hội dân sự), có lẽ trường đại học phải lùi dần về khu vực xã hội dân sự. Tư duy ấy cần một cuộc thay đổi quản trị đại học, trong đó ngoài các loại hình đại học hiện hành, có thể nên suy tính cho phép sự ra đời của các trường tư thục phi lợi nhuận.

Tóm tắt về tình hình phát triển các trường đại học tư thục vì lợi nhuận

và đại học tư thục không vì lợi nhuận ở một số quốc gia

(1) Cho phép thành lập đại học tư thục không vì lợi nhuận và không cho phép hoặc hạn chế thành lập trường đại học vì lợi nhuận
Trung Quốc Trong các năm 1992-2000, từ 490 trường đại học và đại học tổng hợp công lập, Trung Quốc đã sắp xếp sáp nhập thành 204 trường đại học, phấn đấu trong số đó có 10 trường đạt tiêu chuẩn quốc tế. Trung Quốc khuyến khích các liên kết với đại học ngoại quốc.Trung Quốc không đặc biệt khuyến khích các trường đại học tư thục vì lợi nhuận; năm 2002 chỉ cho phép một mức lợi nhuận “hợp lý” nhưng để ngỏ cho các cơ quan thực thi pháp luật tự xác định mức độ “hợp lý”. Tuy nhiên đã xuất hiện một số trường, chuyên dạy ngoại ngữ, quản trị kinh doanh, tài chính hay kỹ thuật. Bộ Giáo dục nước này cam kết sẽ thiết lập những quy định buộc các cơ sở đào tạo vì lợi nhuận phải ghi rõ trong sứ mệnh của trường là “vì lợi nhuận”. Điểm đầu vào của sinh viên các trường đại học tư thục ở Trung Quốc thường là thấp, chất lượng giáo dục không cao, bằng cấp bị kiểm soát bởi một Ủy ban quốc gia về khảo thí đối với hệ đại học.
Nhật Bản Vào năm 2007, Nhật Bản có 568 đại học tư thục, 89 đại học công lập và 87 đại học tổng hợp quốc gia, như vậy số trường đại học tư thục chiếm tới ¾ về tổng số lượng các trường đại học ở Nhật Bản. Gần đây nước này mới cho phép hoạt động giáo dục đại học vì lợi nhuận ở một số khu vực và cho đến năm 2004 mới chỉ có 2 trường đại học vì lợi nhuận.
LB Nga Nga là một trong những nước có luật giáo dục chỉ cho phép thành lập trường tư thục không vì lợi nhuận và không cho phép thu lợi nhuận từ học phí và lệ phí (mặc dù việc thực thi quy định này lại là một vấn đề khác). Tuy nhiên những năm gần đây đã bắt đầu áp dụng những sáng kiến cho phép một số trường đại học hoạt động vì lợi nhuận do áp lực từ ngân sách nhà nước.
Anh Quốc Hầu hết các trường đại học tổng hợp ở Anh Quốc đều là công lập, được cấp kinh phí từ chính quyền, bị giám sát về mức thu học phí, song có một sự tự chủ đáng kể. Ngoài ra có những trường đại học tư thục như University of Buckingham, RichmondUniversity.
Áo Từ năm 1999 bắt đầu cho phép thành lập các trường đại học tư thục, cho đến 2010 đã thành lập 13 trường đại học tư thục, theo luật phải ghi trong tên là Privatuniversität, để phân biệt với các trường tổng hợp khác hầu hết là công lập. Hầu hết các đại học tư thục đều nhỏ, chỉ đào tạo một số chuyên ngành hẹp. Từ 2003-2009 có 3 trường tư thục bị rút giấy phép vì không đạt tiêu chuẩn.
Đức Từ 1982 cho đến nay, ở Đức có 83 trường đại học tư thục (Privathochschule, không được gọi là Tổng hợp, vì tổng hợp là công lập), phải nhấn mạnh là trường tư thục trong bảng hiệu,  45 trường đại học của tổ chức tôn giáo (nhà thờ). Mặc dù có số lượng khá đông đảo, song các trường tư thục đều rất nhỏ so với công lập, có số lượng sinh viên chiếm chưa đến 1% tổng số sinh viên toàn quốc.
(2) Đại học tư thục vì lợi nhuận chiếm đa số do đại học tư thục không vì lợi nhuận không được khuyến khích hoặc không được cho phép thành lập
Ukraine 100% đại học tư thục của Ukraine, chiếm 16% tổng số sinh viên trên toàn quốc, là vì lợi nhuận do luật về giáo dục chỉ cho phép thành lập trường vì lợi nhuận và do các nhà hoạch định chính sách giáo dục của nước này quan ngại về động cơ không vì lợi nhuận. Trước năm 1996, các đơn vị giáo dục đại học tư thục đều là các công ty tư nhân hoặc công ty cổ phần, các đề xuất thành lập trường đại học không vì lợi nhuận đều bị bác bỏ.
Brazil Khoảng 2/3 trường đại học tư thục ở nước này là vì lợi nhuận theo quy định của pháp luật.
Malaysia Khoảng 90% trường đại học tư thục là vì lợi nhuận theo quy định của pháp luật.
Nam Phi Hầu hết các trường tư thục ở nước này là vì lợi nhuận theo quy định của pháp luật.
(3) Công nhận và cho phép cả hai loại hình thành lập và hoạt động, có khung pháp lý quy định rõ ràng.
Hoa Kỳ Ở Hoa Kỳ, từ vài trăm năm nay đã có truyền thống lâu đời hình thành các đại học công lập, đại học không vì lợi nhuận của tư nhân và tổ chức tôn giáo. Các tổ chức giáo dục đại học vì lợi nhuận xuất hiện từ đầu thế kỷ XIX, thường được gọi là “diploma mill” là những tổ chức giáo dục trá hình buôn bán bằng cấp mà không hoặc rất ít thực hiện hoạt động giáo dục. Từ sau thế chiến thứ hai, đại học vì lợi nhuận phát triển mạnh, mặc dù không có thế mạnh về nghiên cứu, nhưng cạnh tranh gay gắt với các trường đại học công và đại học tư thục không vì lợi nhuận để thu hút sinh viên. Tình trạng này xảy ra do đặc thù về chính sách hỗ trợ học phí và tín dụng sinh viên của nước này. Trong các năm 1990-2000 đã hình thành khoảng 200 tổ chức giáo dục vì lợi nhuận (200 for-profit postsecondary facilities), tương tự như đại học tư thục vì lợi nhuận, song chỉ chiếm khoảng 10% tổng số sinh viên được nhập học hàng năm trong toàn quốc. (Nguồn: 29/12/2010 http://www.bloomberg.com/news/2010-12-28/for-profit-college-slump-converging-with-student-life-debtors.html). Hoa Kỳ liên tục thay đổi chính sách và quy định quản lý chặt chẽ loại hình tổ chức giáo dục vì lợi nhuận này nhưng các nhà hoạch định chính sách vẫn đau đầu với những hành vi sai phạm trong các trường đại học tư thục vì lợi nhuận. Mặc dù được kiểm định chất lượng bởi các tổ chức kiểm định giáo dục quốc gia, bằng cấp của nhiều trường đại học tư thục vì lợi nhuận không được công nhận bởi các trường đại học công lập và tư thục không vì lợi nhuận. Nhiều trường đại học công lập và tư thục không vì lợi nhuận cũng không chấp nhận chuyển đổi tín chỉ từ các trường tư thục không vì lợi nhuận đã được kiểm định.
Australia Từ gần 03 thập kỷ nay bắt đầu cho phép thành lập trường đại học tư thục, ví dụ University of Notre Dame Australia, và Bond University, thành lập từ 1987. Nước này đã tiến hành nhiều nỗ lực xây dựng hệ thống giáo dục tư thục chất lượng cao bằng cách áp dụng những sáng kiến trong kinh doanh vì lợi nhuận và sở hữu gián tiếp nhưng vẫn giữ tính không vì lợi nhuận về mặt pháp lý của những trường này.

 

 PGS, TS. Phạm Duy Nghĩa –

Khoa Luật và Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright,

Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh

 

(1) Xem thêm Báo Quân đội nhân dân số 579/2011/QĐ-TTg ngày 19/04/2011 về Chiến lược pháp triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011-2020.

(2) Khái niệm trường đại học được thành lập và quản lý bởi tổ chức tôn giáo rất đa dạng, bao gồm những trường có chức năng không khác các đại học công lập hoặc tư thục, cung cấp ngành đạo tạo cho tất cả sinh viên không phụ thuộc vào tôn giáo, tín ngưỡng của họ, không nhằm mục đích gây ảnh hưởng cho một tôn giáo nhất định nào, không giảng dạy về tôn giáo: ví dụ Georgetown University and Loyola University Chicago ở Hoa Kỳ, Sophia University ở Nhật Bản, Ateneo de Manila University ở Philippines. Ngoài ra cũng có những trường tôn giáo chú trọng đào tạo vì mục đích tôn giáo. (3)
Theo Quy chế Tổ chức và hoạt động của trường đại học tư thục ban hành kèm theo Quyết định số 61/2009/QĐ-TTg ngày 17/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ, sửa đổi bổ sung bởi Quyết định số 63/2011/QĐ-TTg ngày 10/11/2011.

Advertisements

5 phản hồi »

  1. Có lẽ khi đọc bài viết trên của PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa, hẳn không ít bạn đọc sẽ tự hỏi tại sao ở các nước tư bản nguồn tiền tài trợ hay quyên góp cho các trường tư hay trường của nhà thờ lại dồi dào như vậy. Phải chăng dân họ giàu hơn mình nên rộng rãi hơn? Phải chăng họ ở tinh thần và truyền thống hiếu học cũng như khuyến học lâu đời và mạnh mẽ hơn ta?

    Trên thực tế thì không phải vậy. Dân họ giàu vì họ biết tiết kiệm. Họ tránh lãng phí tài nguyên thiên nhiên bằng cách recycle mọi thứ. Không phung phí thức ăn, quần áo hay đồ dùng cá nhân. Dân triệu phú mua đồ secondhand hay xếp hàng ngoài siêu thị không phải hiếm. Họ tiết kiệm nhưng lại không ngừng quyên góp và tài trợ với số lượng tiền rất nhiều, đủ để các trường đại học tư thục hay của nhà thờ hoạt động, vậy thì điều gì tạo nên trào lưu này. Cũng phải nói thêm là chi phí (giáo, lớp, thư viện, phòng thực nghiệm…) cho một sinh viên học tại Đức lên tới 15 ngàn EUR một năm, chưa kể các chi phí phụ khác nhu tiền ăn, ở, bảo hiểm, đi lại… Họ nổi tiếng thực dụng, vậy thì phải có yếu tố kinh tế đứng đằng sau các hành động mang tính thiện nguyện, quyên góp như vậy.

    Nếu ai để ý đến hệ thống thuế và ưu đãi thuế của chính phủ họ, sẽ thấy rằng điều này có tác động tích cực như thế nào vào sự tham gia quyên góp tích cực của các cá nhân, doanh nghiệp, tập đoàn CN và chính các tổ chức phi chinh phủ. Các mức thuế thu nhập của người đi Làm hay doanh nghiệp đều có nhiều thang bậc. Thường thì thu nhập Brutto trừ đi các chi phí đi lại, các phí bảo hiểm y tế, hưu trí, thất nghiệp… thuế cho nhà nước và cho nhà thờ (nêu theo đạo) thì còn Netto nghĩa là lương cầm tay. Ở một số ít các nước Tây Âu, nơi có chính sách phúc lợi khá tốt, ai thu nhập thấp (chỉ đủ trả tuền thuê nhà) thì được nhà nước trợ cấp thêm chút ít để đủ ăn. Ai có thu nhập cao thì bị thuế rất nặng. Thí dụ ở Đức thuế thu nhập của những ai thu nhập Brutto quá 250 730 Euro thì phải nộp mức thuế là 47,48 %. Ở Đan Mạch mức thuế thu nhập cao nhất lên tới 59%. (Tiền thuế vào ngân sách để đầu tư các dự án nhà nước, thực hiện các chính sách XH như lương hưu, trợ cấp…) Với mức thuế cao như vậy thì cũng phải có chính sách ưu đãi thuế để cân bằng.

    Chính sách ưu đãi thuế không chỉ áp dụng cho bố mẹ có con (vì trẻ em sau này lớn sẽ đi làm trả thuế cho nhà nước) mà còn cho những ai tài trợ cho giáo dục nghiên cứu hay quyên góp từ thiện cho các tổ chức từ thiện, thúc đẩy các hoạt động XH, Chính Trị, Văn hoá… Số tiền tài trợ hay quyên góp mà người Đức có thể được ưu đãi khi tính thuế là 20 % của Hiệu số từ thu nhập Brutto trừ đi các chi phí bảo hiểm và đi lại. Thí dụ, một người thu nhập 45 000 Euro, trừ chi phí đi lại, BH, vv.. còn lại 42 000 Euro, thì tối đa là 20 % của 42 000 tức 8 600 Euro tiền tài trợ hay quyên góp có thể được khai vào và không bị tính thuế. Nói ngắn gọn và dễ hiểu thì thay vì bị mức thuế áp dụng cho mức 42 000 Euro thì người đó sẽ chỉ phải trả mức thuế thấp hơn, áp dụng cho mức thu nhập của 33 400 Euro (42 000 – 8 600). Ai quyên góp bằng hiện vật, đồ đạc cũng được đánh giá bằng tiền và có được giấy chứng nhận số Tiền tương đương với giá trị quyên góp để khai khi Làm thuế.

    Do vậy chính sách ưu đãi thuế của họ đã khuyến khích các cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức đóng góp tích cực vào sự phát triển các trường tư thục hay của nhà thờ. Ai theo đạo thì phải nộp thuế cho nhà thờ, vì vậy nguồn thu của nhà thờ rất lớn để đầu tư cho các trường nhà thờ. Sinh viên của các trường thường cũng phải theo đạo thì mới được nhận vào. Đôi khi có trường mang tên Thánh nhưng không phải do nhà thờ tài trợ Hoàn toàn thì cũng có sinh viên không theo đạo theo học.
    Các tổ chức tài trợ các chương trình học bổng đều có lợi ích kinh tế và đôi khi cả chính trị, nên không phải học sinh nào có nguyện vọng cũng được nhận vào. Còn sinh viên tốt nghiệp các trường tư thục do các tập đoàn công nghiệp lớn tài trợ đều ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi các chiến lược kinh tế lâu dài của Họ.

    Số lượt thích

  2. Ngày nay, các loại trường đại học ở Mỹ rất phức tạp; hay nói cách khác, nó rất là lung tung. Khi nghe đến universities, colleges, institutes, nhiều người vẫn còn hiểu nhầm là college nào cũng là college, institute nào cũng là học viện.

    Không biết rằng trường có cái tốt, có cái dở; có cái giá trị, có cái không. Người di dân mới tới đôi khi lẫn lộn giữa chì với đồng. Có những trường ta gọi là bogus (dổm), cấp đủ mọi bằng từ kỹ sư, đến thạc sĩ, tiến sĩ, vv. chẳng ra làm sao. Đâu ai cấm ! Thí dụ: Học ra tiến sĩ luật khoa, mà không thi được cái BAR (bằng hành nghề luật sư) thì học làm gì?

    Vậy, phải làm sao? Để xem giá trị của bất cứ một trường nào ở California, từ vườn trẻ cho đến đại học, ta phải xét những tiêu chuẩn như: Ai cấp giấy phép? Ai đánh giá? Chương trình học là gì? Ai là thầy dạy? Ai ký tên vào văn bằng? Trường sẽ giúp những người tốt nghiệp kiếm việc như thế nào? Ai từng tốt nghiệp tại trường đó? Hội cựu học sinh (alumni association) gồm những ai? Ai đề nghị học, vv.

    Tối thiểu, một cái trường mới mở ra phải có giấy phép hành nghề của tiểu bang. Ngoài ra, tất cả các trường công, cũng như những trường tư có tiếng ở Cali, phải qua bảng kiểm tra của WASC, 4 năm một lần. WASC (Western Association of Schools and Colleges), là một công ty đánh giá uy tín, dùng những tiêu chuẩn cao. Khi chọn trường, ta nên hỏi xem trường này có được công nhận bởi WASC không? Nhiều trường tư không qua nổi sự kiểm tra của WASC. Tuy nhiên, họ vẫn có quyền dạy, và học là quyền của sinh viên.

    Nhiều du học sinh có tiền, đi học những trường dổm, hoặc tệ hơn nữa, học những trường “lèo”. Mất tiền để mua một tấm bằng về nhà treo chơi, mà không biết rằng, bằng đó chẳng có một giá trị nào. May ra là chỉ có giá trị để khoe thôi.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: