How We Learn

Suy nghĩ tản mạn về văn hóa – Mạc Văn Trang

Trong cuộc tọa đàm (22 – 01- 2014) về Văn hóa, Giáo dục và phát triển Nhân cách người Việt Nam… khi được giới thiệu bài “Mấy suy nghĩ tản mạn về giáo dục” của tôi vừa viết, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thế thao, Du lịch Hồ Anh Tuấn liền đặt viết bài này. Dẫu không chuyên, nhưng trước một gợi ý đầy cảm hứng, nên thành thật bầy tỏ mọi nghĩ suy, chỉ mong gợi ra  chút gì đó để cùng tư duy….

 

1. Xét về nguồn gốc xuất hiện thì CON NGƯỜI VÀ VĂN HÓA là gốc của mọi chuyện trong xã hội. Từ khi người vượn đứng thẳng, di chuyển bằng hai chân và biết sử dụng công cụ, hai quá trình tiến hóa, phát triển cả mặt sinh học lẫn tâm lý diễn ra dài đến 4 – 5 triệu năm mới trở thành người Homo sapiens (người hiện đại – modern sapiens). Đó là những nhóm người, về mặt tiến hóa sinh học đã hoàn thiện; về mặt tâm lý đã đạt đến trình độ: biết chế tạo công cụ, làm ra lửa, tư duy, ngôn ngữ phát triển, hình thành phân công lao động, “gia đình huyết tộc” mẫu hệ … Từ người Homo sapiens đến ngày nay chừng 3 – 4 vạn năm, về mặt giải phẫu sinh lý, không có biến đổi về chất, nhưng mặt tâm lý, nhất là trí khôn đã diễn ra quá trình phát triển liên tục, nhiều đột phá, càng gần với hiện tại càng phát triển cực nhanh… (theo Nguyễn Đình Khoa, 2001). Có CON NGƯỜI (chỉ tính từ Homo sapiens) mới có VĂN HÓA… Văn hóa đầu tiên là chế tác công cụ, làm ra cái ăn, cái mặc, tạo ra chỗ ở…, hình thành nên VĂN HÓA VẬT THỂ (các công cụ đồ đá, đồ đồng, đồ sắt…; các dụng cụ săn bắn, sản xuất; hang động được cải tạo, lều, lán…). Đồng thời là phát triển ngôn ngữ, các quy định về quan hệ, tập tục, các sinh hoạt cộng đồng, hình thành nên VĂN HÓA PHI VẬT THỂ. Khi con người khách quan hóa, vật thể hóa năng lực ra bên ngoài (dưới dạng công cụ, vật phẩm, ngôn ngữ) mới ý thức rõ về bản thân, rồi tự ý thức, biết đấu tranh động cơ, tự điều chỉnh hành vi, mới hình thành nên NHÂN CÁCH. Người đi trước có nhiều kinh nghiệm về hai lĩnh vực văn hóa nói trên, đem truyền thụ kinh nghiệm đó cho những người thiếu kinh nghiệm (chủ yếu là trẻ mới lớn), tức là xuất hiện GIÁO DỤC. Thoạt đầu giáo dục diễn ra trực tiếp, dùng công cụ, ngôn ngữ, hành động, thao tác để truyền dạy kinh nghiệm. Về sau cộng đồng phát triển, nhất là xuất hiện chữ viết, việc giáo dục mới trở thành một hoạt động được tổ chức, thành “lớp học”…Sản xuất phát triển, phân phối, trao đổi, lưu thông vật phẩm dồi dào, tổ chức xã hội phát triển… mới hình thành hoạt động KINH TẾ rồi CHÍNH TRỊ theo đúng nghĩa…

 

Tiếp cận lịch sử như vậy sẽ thấy rõ CON NGƯỜI và VĂN HÓA là gốc, chi phối tất cả đời sống xã hội. Mọi hoạt động đều do con người tiến hành; mọi hoạt động đều mang bản chất văn hóa. Nhưng khi hoạt động kinh tế, chính trị lớn mạnh, tiền và quyền có thể làm phát triển rực rỡ nền văn hóa, hoặc cũng có thể hủy hoại, làm biến dạng, suy đồi nền văn hóa…Quyền và tiền xét đến cùng, cũng chỉ là phương tiện, cái quyết định vẫn chính là con người, gốc văn hóa của con người.

 

2. Loài người, chủ yếu có ba loại kinh nghiệm, ba loại văn hóa gốc, đó là: chế tạo và sử dung công cụ; phát triển các hình thức sinh hoạt cộng đồng; tổ chức, quản lý xã hội.

 

Thoạt đầu thì các tộc người Homo sapiens có trình độ xuất phát gần như nhau, nhưng về sau do nhiều điều kiện khác nhau đã tạo ra sự phát triển không đồng đều về cả ba lĩnh vực kinh nghiệm nói trên.

– Việt Nam tự hào có hơn 4.000 năm lịch sử tồn tại, phát triển, nhưng về mặt CHẾ TẠO CÔNG CỤ thì cho đến nay liệu ta đã có đóng góp nào vào kho tàng chung của nhân loại một cái gì chưa? Thử nhìn xem, từ cái ghim giấy, cái bấm móng tay, cái gọt bút chì, cái đinh vit, cái mở nút chai, cái vòi nước, cái đèn điện đến cái hố xí bệt, cái xe đạp, xe máy, ô tô cho đến cây cầu sắt, ngôi nhà cao tầng, tầu thủy, máy bay, tầu ngầm, súng lục đến súng đại bác, tên lửa, vệ tinh… đều không phải do ta nghĩ ra. Ta đã từng làm được Trống đồng, đồ gốm, nhiều nhạc cụ tinh xảo…, nhưng tất cả bộ mặt văn minh của xã hội Việt Nam ngày nay là nhờ vào những phát minh, chế tạo và sử dụng công cụ của phương Tây rồi ta bắt chước. Ta có thể tự hào về lĩnh vực này không? Nên tự nhận là quá lạc hậu, vô cùng kém cỏi, cần phải khiêm tốn và khẩn chương học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm của nhân loại mới hy vọng “phát triển nhanh và bền vững”! Cứu cánh đó là giáo dục.

 

– Lĩnh vực SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG của dân ta có lịch sử lâu đời và hết sức phong phú, đa dạng. Ta có quyền tự hào đôi chút, vì trong đó có một số đóng góp vào kho tàng văn hóa chung của nhân loại, như  09 di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa nhân loại. Sinh hoạt, giao lưu cộng đồng là loại hình văn hóa hết sức quan trọng, thậm chí Lewis Mumford (1895 – 1990) còn cho rằng loài người từng dành nhiều thời gian cho giao tiếp cộng đồng hơn cả thời gian chế tạo công cụ. Chính sinh hoạt cộng đồng làm nên bản sắc văn hóa dân tộc, làm nên con người văn hóa độc đáo không lẫn với các dân tộc khác. Đây là vốn văn hóa vô cùng quý giá làm nên bản sắc dân tộc, phải được chắt chịu gìn giữ, truyền đời.

 

– Về TỔ CHỨC, QUẢN LÝ XÃ HỘI, nhân loại đã trải qua các phương thức tổ chức quản lý từ gia trưởng, nô lệ, phong kiến, tư bản man rợ, quân phiệt độc tài, tư bản phát triển, xã hội chủ nghĩa (Liên Xô)… Kinh nghiệm của nhân loại cho thấy mô hình tổ chức, quản lý xã hội tiến triển theo hướng ngày càng tôn trọng cá nhân con người nhiều hơn, dân chủ, tự do nhiều hơn; pháp trị nghiêm minh, công khai, minh bạch, bình đẳng hơn…Bộ máy quản lý xã hội tinh giản, hiệu quả hơn; chính quyền hướng đến phục vụ dân, được chọn lựa, giám sát và phế truất bởi dân… Những phương thức tổ chức, quản lý xã hội đi ngược với xu thế tiến bộ của nhân loại, dù ngoan cố đến đâu, cuối cùng cũng bị lịch sử đào thải. Về mặt này, ta đang đứng ở nấc thang nào của nhân loại về văn hóa tổ chức, quản lý xã hội và cần học hỏi những gì từ các quốc gia phát triển, thiết nghĩ không cần phải nói! Thông điệp đầu năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn rất mạnh phải “đổi mới thể chế”. Chỉ cần thực lòng học hỏi các nước có mô hình tổ chức, quản lý tiến bộ, hiệu quả để vận dụng hợp lý vào nước ta, chắc chắn văn hóa lãnh đạo, quản lý sẽ có chuyển biến căn bản.

 

Phân tích sâu hơn nữa và so sánh phát triển văn hóa giữa các nước, ta sẽ tránh ngộ nhận, hiểu rõ trình độ phát triển văn hóa của mình đang ở đâu và cần cải cách theo hướng nào.

 

3. UNESCO công nhận những di sản văn hóa nào của ta là di sản của nhân loai?

 

– Ta có 5 DI TÍCH VĂN HÓA VẬT THỂ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới cần bảo tồn là: Quần thể di tích Cung đình Huế, phố cổ Hội An, Thánh địa MỸ Sơn, di tích Hoàng thành Thăng Long, thành nhà Hồ. Đó đều là những di sản của chế độ phong kiến để lại, may chưa bị phá hết! Liệu từ Cách mạng 1945 đến nay có công trình nào đáng hy vọng để sau này đề nghị UNESCO công nhận là di sản thế giới? Tôi nghĩ, địa đạo Vĩnh Linh và địa đạo Củ Chi cần được bảo tồn như di sản quốc gia và có hy vọng…

– Có 09 DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ đã được UNESO công nhận là di sản của nhân loại: Nhã nhạc Cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca quan họ Kinh Bắc, Ca Trù, Hội Gióng, Hát Xoan, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Đàn ca Tài tử Nam bộ. Đó là điều đáng tự hào. Nhưng tất cả đều là những thứ được nảy sinh, duy trì từ xã hội phong kiến, thực dân; từ 1945, đã trải bao thăng trầm, may các nghệ nhân già còn sống sót để khôi phục lại!  Đúng như Edouard Herriot (1872 – 1957) từng nói: “Văn hóa là cái gì còn lại khi tất cả những cái khác bị quên đi, là cái vẫn thiếu khi người ta đã học tất cả”!

 

Từ cách mạng 1945 đến nay ta đã có hàng trăm nghị quyết – chủ trương về “chống” và “xây”, hàng ngàn phong trào, hàng vạn điển hình tiến tiến về văn hóa, liệu có hy vọng một cái gì đó sẽ được UNESCO công nhận là di sản của nhân loai? Tôi thấy có hai cái có giá trị hy vọng có thể đóng góp: Một là, Ngày hội văn hóa các dân tộc; hai là Tết trồng cây. Nhưng muốn những thứ đó mang giá trị nhân loại nó phải thực sự của dân, do dân trở thành sinh hoạt tự nhiên, rộng khắp, bền vững. Không mấy nước có được 54 dân tộc sống hòa thuận và làm nên những giá trị văn hóa đặc sắc như thế. Nhưng nếu lại “chỉ đạo quyết liệt”, biến ngày hội văn hóa các dân tộc chỉ chuyên “Mừng Đảng, Mừng Xuân”, “Chào mừng đại hội” thì hỏng. Tết trồng cây là tầm nhìn văn hóa tuyệt vời của Cụ Hồ; nhưng nếu lại chỉ tổ chức mít tinh, “phát động” rầm rộ, “toàn hệ thống chính trị đồng loạt ra quân”, trồng xong “mười cây chết chín, một cây cụt đầu”; rồi mấy vị quan chức com – lê – cà – vạt giả vờ xới xới, tưới nước vào cái cây đã được người ta trồng sẵn và đeo biển tên lãnh đạo vào… thì vứt! Mỗi Tết trồng cây, cộng đồng mỗi địa phương tự nguyện cùng nhau trồng cây phủ kín một khu đất trống, đồi trọc rồi chăm sóc cho nó tốt tươi;  hàng năm lại trồng mới nhiều cây nữa và chăm sóc đến nơi đến chốn, làm cho cây xanh được phủ khắp, môi trường được cải thiện, trồng và bảo vệ cây trở thành ý thức, nếp sống của người dân…  Tất cả phải tự nhiên, thường tồn, của dân, do dân, hiệu quả, bền vững, mới hy vọng!

 

4. Sự lộn xộn, suy đồi về văn hóa – xã hội hiện nay có một nguyên nhân sâu xa từ khủng hoảng hệ tư tưởng, đảo lộn các giá trị.

 

Toàn dân miền Bắc từ những năm 1954 và miền Nam sau năm 1975 đã được “toàn hệ thống chính trị” truyền bá bằng mọi biện pháp để xóa bỏ tận gốc rễ những cái cũ, cả văn hóa vật thể (đập bỏ đình chùa, tịch thu ruộng đất tư, đốt sách báo của chế độ cũ…) lẫn văn hóa phi vật thể (xóa bỏ những quan niệm cũ, niềm tin, giá trị, phong tục cũ, nhiều tên phố, tên làng, tên tỉnh cũ…) để “xây dựng hệ tư tưởng mới, nền văn hóa mới, con người mới”…Ba cuộc cách mạng được đồng thời tiến hành: quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất, văn hóa tư tưởng, đảo lộn toàn bộ đời sống xã hội. Suốt quá   trình hàng nửa thế kỷ qua, toàn xã hội Việt Nam liên tục trải qua những thí nghiệm THỬ VÀ SAI lặp đi lặp lại theo chu kỳ. Những cái gì trước phê phán nhiều nhất, nay lại lên ngôi mạnh nhất. Giai cấp công nông từng được lên mây xanh, nay thực tế lại trở về đáy của xã hội!… Cùng với nội tình đó là hệ thống XHCN thế giới sụp đổ cả về thực tiễn lẫn lý luận. Như vậy, làm sao lòng người không chao đảo? Chỉ những ai vẫn trơ như đá mới thật lạ kỳ!

 

Con người tạo ra văn hóa, hưởng thụ văn hóa bằng các hoạt động thực tiễn, được điều khiển bởi thế giới nội tâm rất phức tạp. Cho nên một khi những quan niệm, lý tưởng, niềm tin đã tan biến, người ta phải lấy tất cả những gì đang có: “duy tâm”, “duy vật”, “thực dụng”, “hiện sinh”, “mê tín”, “Nho”, “Lão”, “Phật”… lấp đầy vào chỗ trống đó. Các quan niệm, niềm tin, tình cảm, giá trị, động cơ, thái độ mỗi người, mỗi nhóm người trong xã hội theo một hướng, bị điều chỉnh bởi những động lực trái ngược nhau thì sao có sự đồng thuận xã hội, làm sao có được động lực chung và nền nếp, kỷ cương xã hội! Bao nhiêu chuyện mâu thuẫn, vướng mắc cả trong lý luận lẫn thực tiễn đang phơi bầy ra: đảng viên hỏi, tổ chức không trả lời được; con hỏi cha, trò hỏi thầy, dân hỏi cán bộ… không trả lời được, hoặc đùn đẩy, hoặc trả lời mập mờ, loanh quanh khiến không những không thể tin tưởng mà còn gây thêm bối rối, mất lòng tin hơn! Nhiều thông điệp của các lãnh đạo cấp cao phát ra, hé mở những hy vọng tốt đẹp, thì ngay lập tức những hành động, thái độ của các cấp cơ sở thực thi, làm trái ngược hẳn lại!?…

 

Chỉ có thể tạo ra sự đồng thuận xã hội, đoàn kết dân tộc thật sự khi tất cả đều hướng đến những giá trị chung mà không còn kỳ thị, phân biệt đối xử, nghi kỵ lẫn nhau. Các giá trị chung chủ yếu là:

 

– Tổ quốc trên hết, độc lập của đất nước, tự do của nhân dân là giá trị cao nhất, không một phe nhóm hay một người nào được phép vi phạm điều đó;

– Đổi mới thể chế phải theo mô hình tiến bộ của nhân loại, đã được chứng minh từ thực tiễn của nhiều nước đi trước; một con đường, một mô hình, một thể chế mà nhân dân tin tưởng. Một chính quyền và cơ chế đảm bảo: “Việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”;

– Một đường lối dân chủ, tự do, bao dung, nhân ái đem lại hòa hợp dân tộc, “thống nhất nhân tâm”, quy tụ lòng người, tạo ra đồng thuận xã hội…

– Một thể chế pháp luật được thượng tôn, quyền lực được kiểm soát, công khai, minh bạch, không một phe nhóm, cá nhân nào được phép đứng trên, đứng ngoài pháp luật…

– Một phương thức quản lý đời sống văn hóa xã hội thay vì áp đặt, rập khuôn, đồng loạt, thi đua dối trá, tạo ra cho các cộng đồng dân cư, các đơn vị, các cá nhân quyền tự chủ, tôn trọng sự khác biệt, tự do sáng tạo, nói và làm trung thực, tự do “mưu cầu hạnh phúc”…

 

Hôm 13 – 01 – 2014, Bộ trưởng Giáo dục Phạm Vũ Luận nói tại Viện Khoa học giáo dục, có một câu hay, đại ý: vấn đề cơ bản của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục là hướng đi, đường đi; anh đi đúng thì chỉ đi 10 km là người ta thấy đúng, thấy tin rồi; anh đi sai thì đi cả 100km cũng chẳng giá trị gì, càng đi, càng sai! Đổi mới thể chế văn hóa, xã hội, xây dựng tư tưởng, niềm tin … cũng cần theo cách đó.

 

5. Đời sống văn hóa của mỗi cộng đồng dân cư cần được nhìn nhận như một cấu trúc tổng thể các yếu tố thường tồn làm nên văn hóa.

 

Mỗi cộng đồng dân cư đều có hệ thống những thiết chế văn hóa được hình thành, gắn kết bao đời với nhau không thể thiếu, như: Mỗi dòng họ đều có Từ đường, mộ Tổ, gắn với một ít đất chung; mỗi làng, xã, bản mường… đều cần có: Trụ sở chính quyền, trường học, trạm xá, đình, chùa (hoặc nhà thờ…), chợ, nghĩa trang, chỗ vui chơi của thanh thiếu niên; đều có những “lệ làng”, những tập tục, lễ hội … Đó là những thiết chế làm nên đời sống văn hóa – xã hội thường tồn của cộng đồng qua bao nhiêu đời. Thế mà chính quyền nhiều nơi chẳng quan tâm gì đến nơi giữ trẻ, trường học, trạm xá phục vụ cho dân; đình chùa hầu hết bị phá đi, làm lại, mất hết giá trị truyền thống; nhiều chợ bị chính quyền dẹp bỏ, dân phải tự tìm cách nhóm họp thành “Chợ tạm”, “Chợ đuổi”, “Chợ chui”… Nhiều nghĩa địa bị “giải tỏa” khiến dân bức xúc; những nghĩa địa còn lại chẳng được quản lý đúng đắn, khiến xảy ra tình trạng mạnh ai nấy xây mồ mả. Nhìn vào cái nghĩa địa ở nông thôn đủ thấy sự phân hóa đẳng cấp bát nháo của xã hội. Chung quy tiền và quyền phô trương sức mạnh bằng những từ đường hoành tráng, lăng mộ ngạo nghễ, quái dị, đè bẹp hết những nấm mồ người bình dân. Chỉ nhìn vào đó cũng thấy một tình trạng vô văn hóa, sự bất công xã hội, những hố sâu ngăn cách giữa các nhóm thành viên của cộng đồng dân cư.

 

Các sinh hoạt văn hóa của mỗi cộng đồng đã trở thành nếp sống của dân cư cần được tôn trọng để người dân tự biết tổ chức sao cho phù hợp với họ, tránh chỉ đạo rập khuôn, cấm đoán tùy tiện. Nhưng quản lý nhà nước cần hướng dẫn bỏ dần những tập tục không còn phù hợp với pháp luật (tảo hôn), hay phản văn hóa so với những giá trị chung của nhân loại hiện nay (như lễ hội đâm trâu, chém lợn đầu xuân….)

 

Ở những nơi hình thành cộng đồng dân cư mới (khu cộng nghiệp, đô thị, di dân…), ngoài những trụ sở đảng, ủy ban, công an (thường rất hoành tráng), cần đầu tư xây dựng nhà trẻ, trường học, bệnh xá, chợ, nhà văn hóa, khu vui chơi giải trí, địa điểm tâm linh, nghĩa trang cho dân… Có những thiết chế vản hóa – xã hội đó mới hình thành nên cộng đồng dân cư và dần dần hình thành nên cái văn hóa chung của cộng đồng và đó là môi trường để hình thành nên con người văn hóa gắn bó với cộng đồng.

 

Những “khu phố văn hóa” hiện nay chủ yếu mang tính phong trào, một hình thức quản lý xã hội của chính quyền, nó thiếu các yếu tố tạo nên đời sống văn hóa chung của cộng đồng.

 

Các “làng văn hóa” hay 19 tiêu chí xây dựng “nông thôn mới” chủ yếu là những tiêu chí về kinh tế – chính trị – xã hội hơn là văn hóa.  Ở đó không đề cập đến đình chùa, nhà thờ, sinh hoạt văn hóa tâm linh hay các lễ hội văn hóa của cộng đồng, các giá trị truyền thống cần bảo tồn, phát huy… Những “Khu phố văn hóa” và làng “nông thôn mới” như vậy, chủ yếu chỉ thấy phần  xác mà  không có phần hồn văn hóa!

 

6. Văn hóa nghề nghiệp phải từ “làm nghề gì ăn nghề ấy” trở thành “làm nghề nào ra nghề ấy”!

 

Mỗi nghề nghiệp sinh ra, tồn tại và mất đi hay phát triển đều xuất phát từ nhu cầu của xã hội, chẳng nên phân biệt nghề này “cao quý” hơn nghề khác. Mỗi nghề đều có sứ mạng, chức năng, nhiệm vụ, đạo đức, yêu cầu, giá trị nghề nghiệp của nghề đó. Thể chế bất cập, quản lý xã hội sai lầm đã dẫn đến tình trạng suy đồi đạo đức nghề nghiệp, hình thành nên thứ “triết lý “LÀM NGHỀ GÌ ĂN NGHỀ ẤY”. “Ăn” ở đây là ăn chặn, ăn gian, ăn bẩn, ăn bất chính, ăn hối lộ… Thời bao cấp, những nghề phân phối lương thực, thực phẩm, cung cấp hàng hóa thiết yếu là những nghề “thơm”, nghề “ăn” trong xã hội. Người làm những nghề ấy không chỉ “ăn” chênh lệch giá giữa “cung cấp” và “tự do” mà còn có oai quyền ai “xin” thì “duyệt cho”… Có lần anh bạn tôi bực tức với chị bán thịt, quát lên: “Chị bảo làm nghề gì ăn nghề ấy, thì cho chị đi đổ thùng xí!” (Hồi đó chưa có hố xí tự hoại). Nhưng thực tế, người đổ thùng xí vẫn tìm cách “ăn được”. Sáng sớm, họ cứ đỗ “xe thùng” ở trước các hàng phở, hàng cà phê… đang sắp đông khách. Thế là chủ nhà hàng vội chạy ra giúi ít tiền để họ rời xe ra xa!… Những người công nhân thì lấy cắp mấy cái ốc vít, tí xi măng, cuộn dây thép bỏ trong cạp lồng cơm đã ăn xong… Từ ngày đổi mới nhu cầu xã hội bung ra, những nghề cấp phép, thu thuế, ký duyệt dự án, thanh tra… mới “ăn dầy”, “ăn bội thực”… Các nghề khác, hưởng đồng lương đói rách kinh niên, thấy vậy cũng phải tìm cách “ăn”. Như lời một cán bộ xã nói: “Việc dễ không gây khó, lấy chó gì mà ăn!”. Thế là “toàn hệ thống chính trị” bất kỳ ai ở vị trí nào cũng tìm cách tạo ra “quyền” làm khó cho đối tượng phục vụ để được “ăn”! Quyền bé thì ăn vặt, ăn bé; quyền lớn thì ăn to, ăn dầy… Người không được ăn thì tức tối, tìm cách phá. Thế rồi người “phá” cũng được chia phần để nguôi ngoai “đồng cảm”! Thê thảm nhất là thầy thuốc “ăn” bệnh nhân, thầy giáo “ăn” học trò, quan tòa “ăn” khổ chủ, thầy tu “ăn” tín đồ, người đi cứu trợ “ăn” nạn nhân!… Ai không “ăn” được người khác thì “ăn” vào công quỹ, “ăn” thời gian để làm việc riêng. Ai không ăn được gì thì ăn trộm, ăn cướp!… Người làm nghề hầu như chẳng gắn bó say mê với sứ mệnh, lý do tồn tại vì xã hội của nghề, mà chỉ mượn nghề như một vị trí, một phương tiên để kiếm ăn! Người ta bỏ nhiều tiền ra chạy chức chạy quyền, thực chất là “đầu tư” để kiếm lời. Sự tha hóa nhân cách nghề nghiệp, văn hóa nghề nghiệp diễn ra âm thầm, trường kỳ dai dẳng mà thật khủng khiếp. Nhân cách văn hóa người làm nghề, hầu hết tha hóa, biến dạng, méo mó! Ai sống thật với nghề thì vật vờ, lạc lõng như ở bên lề xã hội!…

 

Để cho “LÀM NGHỀ NÀO RA NGHỀ ẤY” cả về phương diện pháp luật lẫn văn hóa đạo đức là một công việc cực kỳ khó khăn, phức tạp, lâu dài, chứ không thể bằng mấy cái chỉ thị “cấm nhận phong bì”, mấy cuộc vận động “phê, tự phê”, “học tập làm theo”, “dấy lên phong trào thi đua”… Trước hết cần:

 

– Thấy rõ các chủ tư nhân bao giờ cũng tìm kiếm những người có phẩm chất, năng lực tốt, làm việc hiệu quả để thuê mướn và trả lương xứng đáng để họ sống đàng hoàng, yên tâm gắn bó với công việc; đồng thời loại bỏ ngay khỏi bộ máy, những người kém đức, bất tài, vô tích sự, ăn hại. Vậy thì hãy chuyển sang tư nhân tối đa những gì có thể tư nhân hóa được, để tạo ra cuộc cách mạng về quản lý sử dụng con người và các nguồn lực khác hiệu quả hơn. Tất nhiên nhà nước phải hỗ trợ những ngành nghề cần cho xã hội mà đang gặp khó khăn; phải có luật pháp và cách kiểm soát để chủ tư nhân không làm bậy. Cái này nhân loại có nhiều kinh nghiệm thành công rồi, ta thật lòng muốn học thì không khó.

 

– Thay đổi lại cách nhìn và cách đào tạo, sử dụng, quản lý nguồn nhân lực của xã hội. Giáo dục phổ thông đã cần hướng nghiệp và phân hóa để mỗi học sinh chủ động, hiểu mình, biết về nghề nghiệp trong xã hội để lựa chọn, quyết định phù hợp; mỗi cơ sở đào tạo đều ý thức rõ, chủ động tuyển chọn, đào tạo nhân lực hướng vào nhu cầu, yêu cầu của những nhóm khách hàng xác định và hàng hóa sức lao động đào tạo ra cạnh tranh được trên thị trường lao động; việc quản lý nhân lực quan trọng nhất là dùng người đúng việc, tạo cơ chế phát huy sáng kiến, phát triển tài năng và trả lương xứng đáng cho người làm nghề sống được bằng nghề chứ không cần “ăn” vào đối tượng phục vụ; có cơ chế thải loại kịp thời những người không đáp ứng yêu cầu chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp…

 

– Có một bộ luật quy định rõ yêu cầu của từng nghề (nhóm nghề) về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp từ người giúp việc gia đình đến giáo viên, bác sĩ, luật sư, nhà báo, quan chức …Luật đó cũng cần quy định rõ quyền mua, bán sức lao động chứ không phải mua bán, nhân phẩm con người; trả lương là mua sức lao động chứ không phải mua thân xác hay nhân phẩm của người bán sức lao động…

 

– Mãi dâm cũng nên là một nghề, vì nó gắn với nhu cầu tự nhiên của con người xa xưa nhất và mãi mãi về sau; có cấm đoán, bắt bớ hết đợt này đến đợt khác cũng như “bắt cóc bỏ đĩa”, mà càng làm nhơ nhớp thêm cho thân phận bao con người, cho xã hội. Là một nghề hay một công việc pháp luật không cấm và được quản lý như ở nhiều nước đã có kinh nghiệm, sẽ làm cho môi trường xã hội lành sạch hơn, người làm nghề đỡ thân phận lạc loài và nhà nước thu được thuế…

 

7. Giáo dục, hình thành con người văn hóa, nhân cách văn hóa.

 

Nhìn vào thực trạng con người Việt Nam hiện nay nhiều người quá bi quan: bao trùm lên xã hội là dối trá, ích kỷ, vô cảm, bạo lực, lãng phí, cờ bạc, nhậu nhẹt, phân hóa giàu nghèo, lòng người phân ly… Tôi thì thấy con người trong xã hội hiện nay, trộn lẫn cả những thói hư tật xấu đáng sợ với những phẩm chất, khả năng đáng khâm phục, nhiều khi chúng tương phản nhau thật bi hài. Nhân cách hiện nay đang biểu hiện tính hai mặt, tạp, không thuần nhất, khó đoán định. Không thể trừ khử từng cái “tiêu cực” và phát huy từng cái “tích cực” riêng lẻ kiểu “hai không” được, mà phải nhìn con người như một tổng thể, có khả năng biến cải, phát triển mạnh mẽ, nếu cải cách thể chế, tạo ra môi trường phù hợp. Nhiều người ở trong nước cũng giống như mọi người, nhưng ra các nước văn minh sống và làm việc, họ trở nên đàng hoàng, tự biết điều chỉnh bản thân, khắc phục cái xấu, học hỏi cái hay, cái tốt để thích ứng với môi trường sống. Hơn nữa để khẳng định mình, thể hiện giá trị khác biệt của mình, họ liền tìm cách khoe những đặc sắc văn hóa Việt với bạn bè. Nào phở, nào nem rán, bánh chưng, bánh cốm …; nào khéo tay, thân thiện, hiếu khách, tình cảm…; nào áo dài, múa nón, nhạc dân tộc, dân ca độc đáo… được bạn bè ngưỡng mộ. Và họ mới thấy tiếc nuối còn biết bao nhiêu giá trị văn hóa dân tộc đặc sắc, quý giá mà họ chưa được giáo dục, chưa thể hiện ra được với thế giới. Thiếu quá, tiếc quá! Họ thấm thía rằng mình đã được nhồi nhét bao nhiêu cái vớ vẩn, chẳng giúp gì cho cuộc sống và bao nhiêu cái cần lại không được học! Cái quý giá đã có, cái tiếc nuối còn thiếu đều là văn hóa sống của con người, đều do giáo dục, tự giáo dục mà hình thành.

 

Nhưng giáo dục, hình thành con người văn hóa, nhân cách văn hóa là quá trình lâu dài, kiên định. “Vì lợi ích trăm năm trồng người” là triết lý đúng đắn. Cần thấy rằng mỗi thiết chế văn hóa – xã hội có những chức năng đặc thù, phải làm tốt công việc của nó một cách bền bỉ, nhất quán; đừng tưởng tất cả đồng loạt, xúm vào ào ào cùng làm một việc là tốt.

 

– GIA ĐÌNH là nơi đầu tiên và nơi cuối cùng con người trải nghiệm cái văn hóa làm người. Gia đình chủ yếu hình thành nên đời sống tình cảm, nghĩa vụ trách nhiệm (tình nghĩa) và cách ứng xử giữa những con người đang sống với nhau và với người đã khuất. Mối quan hệ huyết thống vẫn là mối quan hệ thiêng liêng, bền vững nhất. Bao nhiêu thứ “tình” cũng trôi đi, còn đọng lại bền sâu là tình gia tộc, huyết thống. Giáo dục tâm linh đúng đắn từ gia đình rất quan trọng. Đạo làm người phải từ nền móng gia đình hình thành, phát triển lên; nó đã hỏng từ đây thì thật khó khăn cho xã hội…

 

– NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG là nơi chủ yếu hướng dẫn cho trẻ lĩnh hội văn hóa chế tạo, sử dụng công cụ của nhân loại theo cách “đi tắt đón đầu” để bắt kịp bước tiến của thời đại; hướng dẫn trẻ trải nghiệm và lĩnh hội tinh hoa văn hóa dân tộc mình và các dân tộc khác; học sinh không chỉ hưởng thụ mà còn biết sáng tạo văn hóa, biết cách sống giữa người với người, giữa các dân tộc sao cho đàng hoàng, tử tế, thân ái, có lý có tình và khẳng định được giá trị văn hóa khác biệt của mình. Quá trình đó cũng đồng thời hình thành nên nhân cách công dân vừa có cái chung của nhân loại, vừa mang bản sắc văn hóa dân tộc mình.

 

– TRƯỜNG NGHỀ (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học) chủ yếu đào tạo văn hóa nghề nghiệp, nhân cách người làm nghề đáp ứng nhu cầu, yêu cầu của xã hội. Thực chất cũng là tạo ra hàng hóa sức lao động cạnh tranh thắng lợi trên thị trường lao động và biết sống một cuộc đời có ý nghĩa, có văn hóa.

 

– GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN (học suốt đời) là giúp con người thích ứng với những thay đổi không ngừng và nhanh chóng của môi trường; giúp con người tránh là nạn nhân của những thay đổi; có văn hóa vượt qua giới hạn cá nhân, thích ứng những thay đổi của tự nhiên và với một thế giới muôn màu văn hóa, “thế giới phẳng” để sống chủ động và có ý nghĩa cho mình, cho mọi người…

 

– TRÊN ĐẠI HỌC không ai giáo dục được nữa, họ tự giáo dục, tự học để phát triển, hoàn thiện và một bộ phận trở thành tầng lớp tinh hoa của xã hội, “nguyên khí của quốc gia”. Vấn đề là ở chỗ thể chế và văn hóa tổ chức quản lý xã hội phù hợp thì tầng lớp này phát triển mạnh mẽ, đem lại những giá trị văn hóa đỉnh cao cho xã hội, “sánh vai cường quốc năm châu”; thể chế và văn hóa quản lý không ra gì thì họ cũng chỉ sống vật vờ, tạo ra những giá trị kiểu “văn hóa bình dân” mà thôi!

 

– NHÂN CÁCH VĂN HÓA ĐÔ THỊ ở ta chắc còn lâu mới có! Nhìn vào lối sống của người dân Hội An, Đà Nẵng ta có hy vọng, vì thấy được hình hài của văn hóa đô thị, nhưng ở Hà Nội chắc còn lâu lắm. Bộ mặt thành phố quá nham nhở, xô bồ; có nhiều ngôi nhà đẹp nhưng không làm nên cả con phố đẹp; có một vài con đường đẹp, vài tiểu khu đẹp, mà không làm nên cả thành phố đẹp… Nhưng tệ hại nhất là lối sống tùy tiện, cá nhân, ích kỷ, chỉ biết mình của cư dân hiện hữu khắp nơi nơi trong thành phố. Khi nào hầu hết người dân ý thức được mình là một phần của thành phố, biết tự điều chỉnh hành vi của mình để làm đẹp thêm cho thành phố, có ý thức gìn giữ danh dự, bản sắc văn hóa của hành phố, biết tránh gây phiền phức cho chung quanh và biết xin lỗi khi làm phiền người khác, mới thấy hình bóng của nhân cách văn hóa đô thị. Tại sao Hà Nội có bao nhiêu cuộc vận động, bao nhiêu phong trào, bao nhiêu lệnh cấm, bao nhiêu “khu dân cư văn hóa” mà không hình thành được lối sống văn hóa đô thị? Chỉ nhìn vào cái vỉa hè, cứ đào lên, lát lại liên tục mà chưa bao giờ xứng với cái vỉa hè đô thị, đủ biết có văn hóa đô thị, còn lâu lắm!.

 

– NHÂN CÁCH VĂN HÓA LÃNH ĐẠO. Nói chung, chỉ đào tạo được tri thức, kỹ năng quản lý chứ không giáo dục, đào tạo nên nhân cách lãnh đạo được. “Quy hoạch” cán bộ lãnh đạo lại càng khó. Những nhà lãnh đạo là tinh hoa của tinh hoa. Từ cuộc sống xã hội đầy thử thách, họ có tư chất, có chí hướng vươn lên, dấn thân trải nghiệm, tự đúc rút kinh nghiệm, tự học hỏi hoàn thiện mình, tự làm nên nhận cách có bản lĩnh lãnh đạo, có phong cách hấp dẫn,  thu hút được quần chúng; có tầm nhìn xa và có vai trò vạch đường, chỉ lối, tiên phong, dẫn dắt … Nhân loại đã tìm ra phương thức hiệu quả để sàng lọc, chọn ra những người có nhân cách lãnh đạo phù hợp với yêu cầu của xã hội trong từng hoàn cảnh lịch sử. Đó là cơ chế cạnh tranh, sàng lọc quyết liệt (không phải quyết liệt với dân!); có cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả, công khai và thấy ai không phù hợp thì loại bỏ kịp thời, thay ngay bằng người phù hợp hơn. Mỗi người lãnh đạo biết rõ vai trò và thân phận của mình trước xã hội; họ phải nỗ lực tự hoàn thiện và chứng minh văn hóa lãnh đạo trước nhân dân. Dân tín nhiệm thì họ tiếp tục, dân bất tín nhiệm thì họ khôn khéo rút lui mau lẹ có văn hóa, để tránh gây phản cảm cho xã hội và học hỏi từ bài học thất bại để tiếp tục tìm cơ hội tái xuất trên chính trường. Đó là điểm cơ bản của văn hóa lãnh đạo. Quy luật đảo thải tự nhiên như vậy sẽ tránh dẫn đến tình trạng ứ đọng hàng loạt cán bộ lãnh đạo các cấp đã mất uy tín, thành “bầy sâu” đục khoét xã hội, mà “kỷ luật hết, lấy cán bộ dâu mà làm việc”(!). Chính “bầy sâu” đe dọa sự tồn vong của đảng cầm quyền, chứ không phải ai khác! Không có biện pháp nào hữu hiệu để giáo dục được nhân cách người lãnh đạo; chỉ có thể chế giám sát khách quan, thải loại kịp thời người không đủ tín nhiệm mới răn đe được họ, khiến họ phải tự ý thức, tự học hỏi, tự điều chỉnh để xứng đáng sự tín nhiệm, tránh sự phế truất của nhân dân, sự phán xét của lịch sử… Điều ấy lại phụ thuộc vào thể chế, vào văn hóa công dân của cả xã hội. Lịch sử đã chứng minh: dù người lãnh đạo lúc mới cầm quyền rất tốt, nhưng thể chế độc tài sẽ làm người lãnh đạo tha hóa nhân cách, dẫn đến những suy nghĩ, hành động phản lại văn hóa lãnh đạo.

Con người văn hóa, nhân cách văn hóa ở ngành nghề gì, cấp độ nào cũng phải thấm nhuần những giá trị chung làm nên NHÂN CÁCH CÔNG DÂN,  VĂN HÓA CÔNG DÂN. Người dân chỉ biết phục tùng mệnh lệnh, hùa theo tập thể, làm theo phong trào một cách a dua, máy móc là ở trình độ nhân cách sơ khai, văn hóa thấp kém; sẽ rất nguy hiểm cho xã hội, khi mệnh lệnh không còn hiệu quả, tập thể rệu rã, phong trào tự phát… Tản Đà (1889- 1939) viết: “Dân hai nhăm triệu ai người lớn/ Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con”, rất sâu sắc, nói lên khía cạnh dân ta chưa trưởng thành về nhân cách công dân. Nhân cách công dân, văn hóa công dân phải được hình thành, phát triển, đinh hình từ thể chế của một xã hội công dân.

 

8. VĂN HÓA QUẢN LÝ VĂN HÓA. Tôi không rõ hệ thống quản lý văn hóa, nên xin phép gặp đâu nói đấy.

 

– Quản lý văn hóa phải “trông lại nghìn xưa, trông tới mai sau/ Trông bắc trông nam, trông cả địa cầu” (Tố Hữu, 1920 – 2002), không thể cắt khúc ra từng nhiệm kỳ! Cứ mỗi nhiệm kỳ lại “tân quan tân chính sách”, phải “đột phá” cài này, “dứt điểm” cái kia, dấy lên phong trào nọ… Nhiều công trình “trùng tu” phải giải quyết trong nhiệm kỳ, nên đập béng cãi cũ đi, xây mới cho nhanh, mà cái khoản tài chính nó cũng nhanh, gọn, ra tấm ra miếng! Nhiều phong trào cũng phải tổng kết, báo cáo thành tích kịp thời để nhiệm kỳ có “dấu ấn”!… Nhiệm kỳ nào cũng chất chồng thành tích, đầy huân huy chương, bằng khen, cờ thi đua xuất sắc… nhưng có ai hỏi cái giá trị văn hóa đọng lại được bao nhiêu?!

 

– Tôi không thể hiểu tại sao, mọi cấp lãnh đạo đều có quyền “phá đi làm mới” những di sản văn hóa, bất chấp giá trị lịch sử. Ở quê tôi, chi bộ (thực chất là mấy ông chi ủy) quyết định phá sạch đình, chùa, đền miếu cũ; bây giờ gạ được mấy đại gia công đức xây lại đình chùa mới, liền nhau, bê tông cốt thép! Mười hai họ trong làng xây 12 cái ki-ôt sát bên đình, thành một dẫy liền kề, bằng nhau chằn chặn, mỗi cài chừng 7m2, gọi là Từ đường của mỗi họ. Bao nhiêu làng xã đã bị đập bỏ hết đình, chùa, cổng làng, cầu đá …? Mỗi ông bộ trưởng lên lại nhập, tách trường đại học này với trường kia, viện nghiên cứu này với viện nghiên cứu khác … Bao nhiêu truyền thống với những cái tên danh tiếng bị xóa sạch! Mỗi ông tổng biên tập mới lên lại thay măng – set tờ tạp chí, tờ báo! Bao nhiêu đội bóng đá danh tiếng giàu truyền thống bị xóa sạch; có những đội bóng khốn khổ, lúc ghép với tên ngân hàng, lúc xi măng, dầu khí, lúc phân bón …! Một anh trưởng phòng hành chính cũng có quyền đập bỏ cái cổng cơ quan, vứt tên biển cơ quan, xây cổng mới, thay biển mới; vứt hết bàn ghế cũ thay mới hoàn toàn… Đố ai còn tìm thấy cái bàn ghế của giáo sư Tạ Quang Bửu, Nguyễn Văn Huyên, Trần Đại Nghĩa, Lương Đình Của, nhạc sĩ Văn Cao, nhà văn Nguyễn Đình Thi… từng ngồi ở cơ quan trước đây! Thử nhìn sang các nước văn minh, xem có ai làm những việc như thế không?!

 

– Quản lý các văn nghệ sĩ, các nhà khoa học rất dễ, nếu tạo điều kiện cho họ tự do hoạt động sáng tạo; nhưng sẽ vô cùng khó khăn, vô vọng nếu cứ muốn “quản chặt, nắm chắc” lấy tư tưởng của họ, công việc của họ, sợ họ không theo mình! Cái kiểu dùng “tập thể” để áp đảo các cá nhân khác biệt không được nữa. Xử lý một cá nhân tưởng dễ, nhưng cá nhân đó đại diện cho một khuynh hướng nghệ thuật, xu hướng xã hội sẽ không hề đơn giản.

 

– Cái gì không quản được thì cấm là cách quản lý ấu trĩ. Cấm đoán chỉ là mặt trái của cách tổ chức một hệ thống tích cực; càng ít cấm càng chứng tỏ văn hóa tổ chức quản lý cao. Tôi xin đề nghị ngành văn hóa chịu khó thống kê xem từ 1945 đến nay, ta đã ban bố bao nhiêu lệnh “cấm” và có mấy cái kết quả? Một đề tài Tiến sĩ rất hay đấy. Tôi nghĩ có đến hàng trăm, hàng nghìn lệnh cấm từ cấp huyện, tỉnh, đến các bộ, ngành trung ương, nhưng hình như chỉ có mỗi cái “cấm đốt pháo” là có kết quả. Ai ra lệnh cấm mà không đem lại kết quả, phải chịu kỷ luật, vì như vậy là dốt, làm hỏng văn hóa quản lý!

 

– Không thể lấy “toàn hệ thống chính trị” thay cho các thiết chế văn hóa – xã hội được. Ông Tố Hữu trước đây từng nói: Mỹ có tên lửa ba tầng, ta có “tên lửa bốn tầng”. Đó là “con người mới” được đào luyện qua bốn tổ chức liên hoàn: nhi đồng – thiếu niên – thanh niên – đảng viên…! Vậy sao những “con người mới” được “luyện” qua “bốn tầng lò” lại thành sản phẩm như ngày nay? Hãy quản lý văn hóa bằng cách xây dựng đồng bộ các thiết chế văn hóa – xã hội ở cộng đồng dân cư và tổ chức những sinh hoạt văn hóa như vốn nó thường tồn. Cần bớt quản lý văn hóa bằng chỉ thị, mệnh lênh, khẩu hiệu “đồng loạt ra quân”, “dấy lên phong trào”, “thi đua thực hiện”, “chỉ đạo quyết liệt”… (Những nước không xài các món này, văn hóa của họ vẫn tốt lắm). Văn hóa là những cái tích tụ, lắng đọng, vun xới lớn dần lên mới đâm hoa kết trái, không tiền trao – cháo múc, chộp giựt, đổ khuôn ngay đươc!

 

– Xin bớt cờ, đèn, kèn, trống, loa đài, pano, áp phíc, khẩu hiệu… đi! Năm 1945, 1954, 1975 thì dân ta rất khoái những thứ đó, nhưng cái gì lặp lại mãi cũng nhàm chán ít tác dụng, rồi phản tác dụng! Ngay những người làm công việc đó cũng làm như máy, vô cảm, nhiều sai sót. Mà tốn kém, lãng phí sức người, sức của. Rồi một cái đền, chùa nhỏ xíu cũng có đến 5 – 7 hòm “công đức”, nhìn thấy ghê ghê quá! Mỗi đền chùa chỉ nên có một “hòm” là đủ.

 

– Xin bớt chính trị hóa các sinh hoạt văn hóa dân sự đi! Ngày giỗ các cụ Tổ của tôi, là Mạc Đĩnh Chi, Mạc Đăng Dung… vua quan đại phong kiến, mà địa phương cũng treo đầy cờ búa liềm, thì các cụ nhìn thấy hãi hết hồn, sao dám về! Tôi đã thấy nhiều hình ảnh đám cưới, buổi họp mặt đồng hương, giỗ họ, liên hoan, thi nấu ăn, tiếp thị mỹ phẩm phụ nữ, thi tìm hiếu sức khỏe sinh sản vị thành niên… cũng cứ phải có quốc kỳ, cờ búa liềm và tượng Cụ Hồ chứng kiến!

 

Dân ta thường bảo “vui như Tết”, “vui như Hội”, nhưng nhiều nơi những buổi tổ chức “Vui Tết”, “khai Hội” mà dân phải nghe đủ các cấp lãnh đạo lên huấn thị dài dòng, mất hết vui! Khổ nhất là các cháu học sinh trong ngày khai trường và tổng kết năm học, nhất là trường nào lại được huân chương hay bằng khen càng khổ; các bác lãnh đạo lên dạy “làm người” thế này thế kia, hiệu trưởng lên đáp lễ, phụ huynh lên căn dặn, học sinh lên hứa hẹn… Nhiều em ngồi nghe chán quá chọc ghẹo nhau thì bị cô chủ nhiệm lườm, đe ghi Sổ liên lạc! Nhiều học sinh còn sợ nhất là sáng thứ hai chào cờ. Đứa nào có tội lỗi gì bị đem ra phán xét dưới quốc kỳ trước toàn trường!…

Ôi, văn hóa quả là mênh mông, kỳ thú, đi mãi chẳng biết đâu là bến bờ!

Xin phép dừng ở đây.

 

Hà Nội, ngày mồng 5 Tết Giáp Ngọ (04/2/2014)

Mạc Văn Trang

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Tiếng nói giáo viên, Triết lý

56 phản hồi »

  1. Bài viết rất thật và hay!
    Tuy nhiên khi còn đương chức Tổng biên tập Tạp chí Phát Triển Giáo Dục ( Bộ GD & ĐT) mà PGS TS Mạc Văn Trang viết và đăng bài này thì mới thực sự là ….ý nghĩa. Nếu tất cả các trí thức và học giả Việt Nam khi đương chức đều dũng cảm và trung thực nói lên hiện trạng tình hình XH và đưa ra những góp ý chân thành để cải thiện tình hình thì sẽ tốt hơn. Còn khi đã về hưu thì tiếng nói chỉ có thể lan tỏa dần dần trong quần chúng, chứ ít có ảnh hưởng trực tiếp vào bộ máy nhà nước. Nếu các học giả làm gương cho quần chúng, biết phê bình cái sai ngay từ khi còn đang còn chức (còn quyền) thì sẽ giúp dân nhiều hơn và đưa công cuộc đổi mới tiến triển nhanh hơn. Nếu tất cả các học giả đang đương chức biết đoàn kết và chung sức với nhau đáp ứng quyền lợi của quần chúng thì sẽ hiệu quả hơn. Còn lên tiếng đơn lẻ thì dễ bị kết tội là phần tử cực đoan, đeo đuổi lợi ích cá nhân, có ý định gây rối XH.

    Số lượt thích

    • Có chức là có quyền. Có nhiều người sợ “có chức”. Tôi nghe nói ở Nghệ An, ngày xưa, các cô phải mặc áo dài … đi lượm … đem về. (đùa tí !)

      Số lượt thích

  2. Ở mục 6, tác giả viết về đạo đức nghề nghiệp là bán sức lao động chứ không phải bán thân xác. Trả lương là mua sức lao đông chứ không phải mua thân xác và nhân phẩm con người. Tiếp theo đoạn này tác giả lại cổ súy cho nghề mãi dâm cũng như là một nghề chính đáng. Theo tôi một xã hội mà để cho tự do hành nghề mãi dâm thì sẽ có nhiều hệ lụy kéo theo. Nhân phẩm khi đó sẽ trở thành hóa phẩm. Một khi con người chỉ sống theo lạc thú, bản năng như con vật thì đó là thất bại của giáo dục. Có nhiều thứ trên đời này không thể mua hay bán được. Phương chi Thân Xác con người là vô cùng cao quí cho nên không thể đem ra “ cò kè, bớt một thêm hai được”. Theo Michael Sandel, Giáo sư triết học của Đại học Harvard. Khởi điểm lý luận của Sandel là câu hỏi: Vì bản chất của thị trường là thương mại, có chăng những loại phẩm vật (hàng hóa hoặc dịch vụ) mà, xét theo một tiêu chuẩn đạo đức nào đó, không nên được mua bán trên thị trường? Theo Sandel, nếu có những vật phẩm như thế thì sự xuất hiện thị trường cho chúng trong một xã hội sẽ làm suy bại đạo đức của xã hội.

    Số lượt thích

    • Trong kinh tế thị trường, thì chúng ta phải theo ý dân. Bán dâm cũng là một nghề, nhưng là một nghề đang bị “kết án.” Mặc dù vậy, bên trong quần chúng lại có sự đồng thuận.

      Bên Mỹ, nghề này bị cấm, trừ tiểu bang Nevada. Nevada có khoảng 30 (?) “động” được phép mở cửa. Các cô làm việc tại đây phải chịu những kỷ luật rất nghiêm. Có những cô gái rất yêu nghề, mặc dù đã có chồng con. Họ rất hiền và lịch sự với khách; trong khi đó, việc tiếp khách không làm mất đi tình thương của họ với gia đình.

      Trong truyện Kiều ta, những cô gái thanh lâu cũng có vẻ rất sành sõi và tử tế như vậy. Có lẽ, nghề nào cũng tốt thật (?) Nghề nào cũng phải qua sự huấn luyện và phải có cái “lý tưởng” (vision & mission) của nó. Cá nhân tôi không kết án, nhưng vẫn chủ trương phải có những dịch vụ tương tự, như massage, escort, vv. Bởi vì, con người luôn cần tình thương và sự tử tế của nhau.

      Số lượt thích

    • @ Thanh à, tác giả đề xuất rõ đó chứ… Mua sức lao động mà không mua thân xác và Nghề bán thân xác( mãi dâm)… là 2 vấn đề tách biệt hẳn cơ mà…………Cái đứa bán thân xác cho ô. chủ thì nó cũng có mục đích rõ ràng mà… @ Thanh đừng gộp 2 v/đ trên với nhau mới là hiểu đúng ý tác giả đó…. ! Haiz!

      Số lượt thích

  3. Hai bài của tác giả Mạc Văn Trang, về giáo dục và văn hóa, rất có liên hệ với nhau. Văn hóa và giáo dục thường đi đôi. Người có văn hóa là người có giáo dục; hay ngược lại, người có giáo dục là có văn hóa. Thực ra, chúng ta có thể lý luận rằng: văn hóa “tạo khung” cho giáo dục, và giáo dục “tạo hình” cho văn hóa, lẩn quẩn như trứng với gà …

    Theo tôi, giáo dục có trước. Giáo dục đẻ ra được hai đứa con: một đứa tên là tiến bộ, đứa kia là văn hóa. Hồi 74, GS Nghiêm Thẩm ra đề thi: “Hãy so sánh giữa Văn hóa và Văn minh.” Tôi ngồi cắn bút, trợn mắt, viết được 3 trang mà đậu được chứng chỉ năm thứ nhất Đại học Văn Khoa SG.

    Tôi quên đã viết gì, nhưng văn minh là cái gì đã qua, như trống đồng, văn minh Lạch Trường, Ốc Eo, Hòa Bình, vv; văn hóa là cái gì đang trong hiện tại và còn tiếp tục sống vào tương lai, như đình làng, tiếng Việt, thờ cúng tổ tiên, Táo quân, gia đình VN, vv.

    Vậy khi sửa đổi GD phải thế nào? Hôm qua, tôi mới nói chuyện với một người đang làm giáo dục ở VN. Anh ấy nói thế này: Không làm được gì đâu, tốt hết là đi theo với đám đông. Sự thay đổi, nếu có, sẽ bắt đầu từ bên trong … Những phát biểu của tôi nơi đây, hy vọng sẽ có người hiểu và ngộ được.

    Số lượt thích

  4. Những dich vụ như bác PNH nói như massage, khách sạn trọ 1h v.v. thì ở ta cũng cho phép.Nhưng đằng sau đó, nó có thể là mặt nạ để dẫn đến những hành vi lệch chuẩn đạo đức khác. Ca có thể làm ngơ cho những tú bà… Vì đi cửa sau. Khi trả lời những vấn đề tương tự như thể này Cs và nhiều người thường trả lời theo kiểu “Chúng tôi không cấm nhưng chúng tôi cũng không ủng hộ”. Trả lời như thế cũng chỉ là để biên minh cho hành động.Tình thương và sự tử tế được trả bằng tiền thì đó có thể không phải là tình thương đích thật.Tuy có sự công bằng ở đây. Một bên chỉ thỏa mãn bản năng, còn bên kia thu được lợi nhuận. Đối với tôi hành nghề”.. ” đó là một hành vi sai trái cần được loại bỏ. Nhưng chỉ dựa vào luật pháp răn đe thì khó loại bỏ được. Mỗi con người cần có trách nhiệm với những việc làm của mình. Giáo dục phải dạy cho người ta biết những đạo đức cơ bản làm người… Người lớn phải trưởng thành trước đã. Không phải là trên 18+ là muốn làm gì cũng được rồi. Mà tôi thấy cái nhãn 18+ này cũng nên phải xem lại. Theo tôi nhận thấy nhiều người lớn tuổi vẫn chưa trưởng thành. Họ dạy con họ phải sống sao nên người trong khi đó chính bản thân họ vẫn chưa thực sự trưởng thành trong suy nghĩ, lời nói và việc làm. Tôi viết những điều này không phải để gây tò mò cho ai đó, nhưng tôi muốn hướng đến những gì là tốt đẹp cho mỗi cá nhân.

    Tôi ước mong xã hội sống nhân bản hơn và sống xứng đáng với chữ con NGƯỜI. Nhờ có lí trí và tự do con người chắc chắn sẽ làm được điều này.

    Số lượt thích

    • Bạn Thanh ơi, nhiều người cũng nghĩ như bạn, nhưng tôi còn thắc mắc…

      Khi phát minh một sản phẩm mới, người ta thường cho chạy thử. Ví dụ, máy bay mới, xe, tàu mới, súng mới. Khi TĐ dựng nên con người thì không được thử (!)

      Tôi đọc một câu chuyện lịch sử, xẩy ra từ thời nước Mỹ đang lập quốc (Thế kỷ 17-18): Một bé trai mới lớn (13-15). Em đã “thử nhầm chỗ”… vào một con bò. Thế là, người ta bắt em, kết án tử hình em, …

      Tôi cảm thấy hơi buồn… Người ta nhẫn tâm như vậy ư, vì một tư tưởng gọi là “đạo đức.” Nếu chuyện này xẩy ra hôm nay, người ta sẽ làm gì? Nếu bé trai đó khoảng 18, 20 thì các bạn nghĩ sao?

      Số lượt thích

      • BÁc Huyên ơi, vụ này nguy hiểm quá! Con bò trông thế nó cũng không perversed và còn thông minh hơn cậu đó vì nó không nhầm người với bò và ngược lại. Ngoài ra, Có thể người ta kết án vì sợ bị lây lan dịch bệnh truyền nhiễm từ bò sang người hoặc từ người sang bò.
        Vấn đề là để cho học sinh có điều kiện tiếp nhận thông tin và tìm hiểu về tâm sinh lý tuổi dậy thì, biết giữ gìn vệ sinh, sức khỏe cho bản thân, không gây ra hậu quả cho bản thân và người xung quanh, tránh quan hệ lăng nhăng, bất chính, xâm hại đến người khác nhất là trẻ em vv… Những điều này chỉ là giáo dục truyền thông. Còn căn bản là XH tạo ra được một môi trường lao động lành mạnh, ai cũng có việc để làm, chứ không phải hết đường để đi bán thân. Nếu các cô gái làm vì thích thú thì chỉ là thời gian đầu, chứ còn chẳng ai chịu bị đè đầu cưỡi cổ đâu ạ. Mà khách cũng không phải chỉ là mấy anh cơ bắp, có cả chính trị gia, cả luật sư, bác sĩ, giáo sư, thương gia vv… nên chừng nào XH chấp nhận kiểu đạo đức giả thì chừng đó nạn này còn tồn tại. Mà ở VN có nhiều người có tiền cứ ngang nhiên bao các em Cứ như là đi làm từ thiện. Nên em cũng không biết là dẹp cái nạn mại dâm thì sẽ lại mọc thêm nạn gì nữa. Có thể là tên sẽ khác nhưng hình thức cũng tương tự. Ở VN nhiều vấn đề Cứ chen nhau mọc, dài chưa giải quyết vấn đề được tận phần gốc rễ.
        Cách đây mấy năm BBC có chiếu một thước phim tài liệu của một nhà làm phim trẻ ở Vn được giải. Phim đó nói về nghĩa trang cho những sinh linh bị vứt bỏ từ lúc mới hình thành trong bụng mẹ. Có một nhóm bác theo đạo Thiên Chúa đi nhặt các em về từ thùng rác ngoài đường, từ túi rác của bệnh viện để đem về chôn. Khoảng đất trống rất rộng ngày nào do nhà thờ mua lại của chính quyền giờ không còn chỗ vì số lượng đã lên hàng ngàn những khoanh mộ nhỏ. Tính ra mỗi em được một miếng đất vuông bằng bàn tay, có một bông Hoa Hồng bằng nhựa cẮm trên đó. Bên cạnh đó, nhà thờ cũng nhận nuôi các bé và cả mẹ các em nếu hoàn cảnh khó khăn. Trông bé nào cũng kháu khỉnh, đáng yêu vô cùng. Có những người đã nỡ bỏ con trước đó, giờ ăn năn đến xin được chăm con (của người khác). Có một ông bố trẻ chưa đến 20 tìm đến nghĩa trang xin nhận lại mộ con vì bạn gái đã nỡ vứt khi còn trong bụng. Nhưng vì không rõ bé nằm ở đâu nên ông bố trẻ xin nhận tất cả các bé đang nằm ở nghĩa trang là con mình để đến thăm và cắm Hoa thường chuyên. Lời cuối cùng hiện lên trong phim là VN có tỷ lệ nạo phá thai lớn gần nhất trên TG. Buồn không hả Bác?

        Số lượt thích

      • Cám ơn TH nhá, bạn nói làm tôi nhớ, khi còn bé đi học với các bà sơ, nói chuyện như thế này là chết đòn. Các bà ấy trông hiền vậy mà dữ lắm đó. Có điều nghe thì buồn cười, là cái ấm của các bà nào cũng sứt vòi. Không phải như “ấm đất sứt vòi” của Nguyễn Công Trứ (?) thời hàn vi đâu, mà vì các bà sợ “bị cám dỗ” nên tự cắt bỏ. Chuyện này, chỉ nghe, chưa kiểm chứng được !

        Còn cái chuyện em bé kia, đúng là, em bị tử hình vì tội vô luân. Thời đó, đám Thanh giáo, họ rất nghiêm nhặt. Ngày nay, hẳn là không còn tử hình nữa, nhưng tội phạm về sách nhiễu tình dục thì xấu hổ lắm, đi đâu cũng phải khua mõ, để người khác tránh xa.

        Chính vì thế, mà người ta có những lối thoát nhẹ nhàng và nhân bản hơn. Có khi đó chỉ là cái bệnh, đáng thương hại hơn là hất hủi. Bệnh là do một tí lệch lạc trong tâm sinh lý hoặc một tí khác biệt về nội dung hóa chất trong người.

        Tôi có kinh nghiệm này. Cách nay vài năm, tôi bị sạn mật, đau lắm, vô nhà thương, họ chuyền serum và thuốc giảm đau. Thuốc đó đã làm tôi phát khùng: tôi nghe rõ ràng có tiếng hò hét đập phá nhà thương, tới đêm, tôi sợ bị giết, lẻn sang phòng bên cạnh, và tìm cách trốn về, nhưng bị y tá phát giác… Chuyện có thể nổ to, nhưng gia đình đã đến và calm tôi xuống…

        Cũng thế, chỉ một thoáng chốc, ta có thể làm chuyện động trời mà không hay. Những lúc như vậy, mà có người nào đó hiểu mình… thì an ủi biết mấy !

        Số lượt thích

      • Bác kể chuyện thì em lại nhớ thêm chuyện dùng thuốc chữa bệnh ở nước ta. Ở bên này, một loại thuốc bổ như vitamin thôi mà người ta viết đến là dài về thành phần, chỉ định, chống chỉ định, tác dụng phụ, tương tác với các loại thuốc khác, với cồn rượu, với thuốc antidepressiva vv…Riêng việc mở ra, đọc xong rồi gấp lại cho gọn lại như cũ để nhét vào bao lại cũng là một nghệ thuật mà khó có ai làm nổi. Nhưng ở bên VN ta thì hầu như thuốc bổ không có viết gì ngoài dòng chữ quẢng cáo rõ to và in đậm là ….Bổ, chữa bách bệnh! Nhiều thuốc bán chạy còn bị làm nhái, hoặc làm thật nhưng không còn nguyên chất mà pha linh tinh. Dân ta lại có kiểu “chạy theo đám đông” nên thuốc gì mà người quen có thì cũng phải dùng xem sao. Hậu quả là người dùng nhầm thuốc, hoặc uống vào bị phản ứng phụ, không những không đỡ mà còn hại thêm sức khỏe và tốn tiền. Mới có vụ ở trên FB, có một mẹ hẳn hoi Quảng cáo với các chị em là có người nhà bên Đức đem thuốc …bổ do Bác sĩ bên Đức chỉ định hẳn, uống vào là tăng đến cả 7 cân một tháng. Ai ở bên này nghe cũng phải lắc đầu! Thế mà ở VN các chị em vì…yêu con mà lao vào mua. Mà đó là các mẹ có kiến thức hẳn hoi, nhưng bị cái bệnh “theo đám đông” nghĩa là con người béo thì con mình không được phép gầy, nên mới mua phải thuốc rởm, hại sức khỏe chính con mình. Ở thế kỷ 21 con người có thể tìm hiểu thông tin để biết được mình nên làm gì, tránh tác hại xấu. Sau vụ uống thuốc giảm đau của Bác, Bác sẽ để ý chuyện thuốc men. Người nhà bác cũng hiểu biết nên thông cảm và giúp đỡ bác. Còn ở VN, nhiều y sĩ lạm dụng thuốc, các nhà thuốc chỉ mong bán được thuốc, nên nhiều người bị bệnh chính vì thuốc, chứ không phải là vì ..không uống thuốc. Chỉ đơn giản thuốc giảm sốt, giảm đau bên này họ cũng hạn chế, nếu không Cần thiết thì thôi. Kháng sinh thì coi như là thuốc độc nếu chỉ bị nhiễm virus, vì kháng sinh chỉ có tác dụng chống nhiễm khuẩn thôi. Ở Vn cái gì cũng kháng sinh nên sau này khi bị nhiễm khuẩn thật, thì hết đường cứu chữa vì nhờn thuốc rồi. Ngay cả mấy vụ nuôi gia cầm có dùng tràn lan thuốc kháng sinh (để cho gà ít ốm) thì người ăn vào cũng là uống kháng sinh rồi. Sau này chỉ bị viêm phổi bình thường cũng có thể tử vong. Thành ra, học có bằng cấp mà có Hành động bắt chước người khác một cách không có suy nghĩ thì phí phạm quá, lại hại vào thân và người thân.
        Con người có văn hoá có nên chạy theo đám đông nữa không?

        Số lượt thích

    • À quên…
      Tới đâu thì gọi rằng già?
      Sáu mươi nhìn lại vẫn là trẻ con.
      Hỏi xem, cái í mất hay còn …

      Số lượt thích

    • Chỉ nhờ có lí trí và tự do thôi thì sợ con người lại không chịu sống nhân bản ấy chứ? Chắc phải có thêm cái gì nữa chứ ?

      Số lượt thích

      • Để con người sống nhân bản thì đúng là phải có nhiều yếu tố hơn nữa.
        Con người nhờ có lí trí, và tự do nên có thể chế ngự những đam mê về thể xác. Điều quan trọng là phải sử dụng lí trí như thế nào. Và, phải hiểu tự do đúng nghĩa của nó. Tự do luôn đi kèm với trách nhiệm. Còn nếu hiểu sai, tự do sẽ biến thành tự hoại, tự hủy.

        Số lượt thích

  5. Con vật không ai dạy cho chúng cả, tự bản năng của nó cũng biết phải làm như thế nào khi dùng phép thử. Phương chi ().
    Chả lẽ bố mẹ nào cũng dùng phép thử để chọn đứa nào mình thích, thì cho sống còn đứa nào không biết dùng phép thử thì cho đi gặp mấy bác sĩ (). Phép thử về khoa học cũng phải thử đúng lúc, đúng chỗ không nữa là chết cả nút. Phép thử sai còn làm biến dạng về vật lí và (…) lí. Phép thử hay phép thật?

    Số lượt thích

    • “Con vật … tự bản năng … cũng biết phải làm như thế nào…” Chúng ta đồng ý ở điểm này.

      Con người cũng thế.

      Tôi nghe như có tiếng hát Lệ Thu: “Đừng/ bỏ em một mình/ Đừng/ bỏ em một mình/ Trời lạnh quá/ trời lạnh quá/ sao đành/ bỏ em một mình ! …

      Và tiếng nài nỉ của Duy Quang: “Tôi xin người/ cứ gian dối/ nhưng xin người/ đừng lìa xa tôi…”

      Đó, phải chăng, là những khát vọng của con người ?

      Số lượt thích

      • Vậy nên những chốn thong dong
        Ở không yên ổn, ngồi không vững vàng.
        Ma đưa lối quỷ dẫn đường
        Lại tìm những chốn đoạn trường mà đi.

        Nguyễn Du

        Số lượt thích

  6. “Dân hai nhăm triệu ai người lớn
    Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con”.
    Tản Đà

    Số lượt thích

  7. Thật sự là hôm nay cháu mới biết đến trang web hocthenao và bài đầu tiên cháu được đọc cũng là bài “suy nghĩ tản mạn về văn hóa” của giáo sư Mạc Văn Trang.

    Cháu còn trẻ nên chữ nghĩa vẫn còn ít lắm nhưng cũng có một số nhận định cá nhân muốn được các bậc tiền bối giàu kinh nghiệm chỉ dạy để mở mang kiến thức.

    Trước tiên cháu muốn được nói lên những suy nghĩ của mình về những phản hồi của người đọc bài viết trên. Điều đáng để nói là những phản hồi đều rất tích cực và làm sáng tỏ thêm nhiều khía cạnh về những chủ đề được nêu ra trong bài viết và làm những người đọc còn non nớt như cháu thêm phấn khích hơn khi đào sâu suy nghĩ về những vấn đề đã nêu.

    Sau là cháu cũng có những “suy nghĩ tản mạn về văn hóa” muốn được đem ra để mổ xẻ nhằm học hỏi.
    1. Tổ quốc trên hết, độc lập của đất nước, tự do của nhân dân là giá trị cao nhất, không một phe nhóm hay một người nào được phép vi phạm điều đó;

    Nếu như niềm tin “Tổ Quốc là trên hết và độc lập tự do của nhân dân là giá trị cao nhất” được truyền dạy cho các em thiếu nhi từ thuở mới biết vần “a” vần “o” và bồi đắp để trở thành nền tảng văn hóa xã hội thì rất hay vì lúc đó cả một thế hệ tương lai sẽ có một hướng đi và tầm nhìn chung để phát triển đất nước, xã hội, nhân văn và văn hóa. Thêm vào đó, tuy chỉ là một ý kiến cá nhân, nếu như đổi cụm từ “Tổ Quốc là trên hết” thành “Tổ Quốc là niềm tự hào” thì sẽ như thế nào?

    Thiết nghĩ nếu tất cả mọi người đều coi Tổ Quốc là trên hết thì tự dưng sẽ biến đất nước thành một thứ gì đó Quá thiêng liêng; người trẻ thay vì muốn thay đổi, làm mới, hoàn thiện Tổ Quốc sẽ đâm ra thờ phụng, tung hô nó.

    Một khi con người đã tự hào về một điều gì đó thì nghiễm nhiên họ sẽ không vấy đục nó mà sẽ tự mình phấn đấu, điều chỉnh bản thân để xứng đáng với niềm tự hào đó. Hơn hết, họ còn cảm thấy vui và có động lực được cống hiến cho niềm tự hào của mình thay vì cúc cung phụng sự cho một cái hơn hết.

    2. Một thể chế pháp luật được thượng tôn, quyền lực được kiểm soát, công khai, minh bạch, không một phe nhóm, cá nhân nào được phép đứng trên, đứng ngoài pháp luật…

    – “Đó là cơ chế cạnh tranh, sàng lọc quyết liệt (không phải quyết liệt với dân!); có cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả, công khai và thấy ai không phù hợp thì loại bỏ kịp thời, thay ngay bằng người phù hợp hơn” (Trích: Mục 7 – Nhân Cách Văn Hóa Lãnh Đạo)

    Tuy hai phần trích này không có liên quan nhiều đến nhau vì một cái nói về luật pháp thượng tôn và một cái nói về phương pháp sàng lọc, lấy tốt hay xấu trong văn hóa lãnh đạo nhưng lại bổ xung cho nhau về ý. Cháu xin nói rõ thêm ở dưới đây:

    Trước tiên, một bộ luật nghiêm trị, có tính răn đe, trừng phạt cái sai thẳng tay cũng như bênh vực lẽ phải một cách thấu tình, đạt lý là điều mà nhân dân luôn luôn cần.

    Một “luật pháp thượng tôn,…” sẽ tạo ra một đất nước ổn định, hòa bình vì lúc đó người dân sẽ biết “sợ” luật pháp. Tại sao ở những nước văn minh, người dân của họ lại có một nền tảng văn hóa đáng nể như vậy? Cháu xin mạn phép nói rằng người ta “nể” và “sợ” những hình phạt thích đáng mà họ sẽ nhận được khi vi phạm pháp luật; hơn cả vậy, đó là những hậu quả sau khi chấp hành pháp: một vết nhơ trong bản kê khai lý lịch đồng nghĩa với việc người đó sẽ trông chờ rất nhiều khó khăn trong quá trính sống, học tập và làm việc trong tương lai. Thật sự vậy, mỗi cá nhân nếu như không muốn phạm luật sẽ tự động tạo cho mình thói quen chấp hành các nguyên tắc trong cuộc sống, dần dần tạo nên một nếp sống văn hóa, văn minh.

    Tuy cháu không hiểu biết về luật nhưng thiết nghĩ một đất nước với một nền văn hóa hãy còn rối ren và đang chuyển mình như đất nước ta, để lập ra một bộ luật nghiêm chỉnh mang tính thống nhất và hoàn chỉnh thì chắc chưa thấy được trong tương lai gần.

    Vậy tại sao không sử dụng “cơ chế cạnh tranh, sàng lọc quyết liệt” của Văn Hóa Lãnh Đạo để áp dụng lên “Văn Hóa Viết Luật” của đất nước ta?

    Tại sao không lập ra một tổ chức “ngang hàng” với luật pháp và không thuộc sự giám sát trực tiếp của chính phủ để quản lý, sàng lọc các “con sâu đục khoét” cũng như liên tục đổi mới và hoàn thiện luật pháp một cách thiết thực, khoa học, trên cơ sở công khai, minh bạch, với tiêu chí nhân dân là trên hết?

    3. GIA ĐÌNH là nơi đầu tiên và nơi cuối cùng con người trải nghiệm cái văn hóa làm người. Gia đình chủ yếu hình thành nên đời sống tình cảm, nghĩa vụ trách nhiệm (tình nghĩa) và cách ứng xử giữa những con người đang sống với nhau và với người đã khuất. Mối quan hệ huyết thống vẫn là mối quan hệ thiêng liêng, bền vững nhất. Bao nhiêu thứ “tình” cũng trôi đi, còn đọng lại bền sâu là tình gia tộc, huyết thống. Giáo dục tâm linh đúng đắn từ gia đình rất quan trọng. Đạo làm người phải từ nền móng gia đình hình thành, phát triển lên; nó đã hỏng từ đây thì thật khó khăn cho xã hội…

    Thật sự cháu rất ngưỡng mộ những người học Triết vì họ có cái nhìn cụ thể về vật, người và việc. Triết lý có thể đúng hoặc sai hoặc “rối rắm” quá không định nghĩa được hoặc sai hoặc đúng tùy thời kỳ chuyển mình của xã hội nhưng mỗi triết lý là một nhận định được đúc kết từ trí tuệ, kinh nghiệm, tầm nhìn và niềm tin của người viết ra nó và luôn luôn đáng xem xét, học hỏi.

    Với luận điểm thứ ba này, cháu liên tưởng tới một câu nói “Gia Đình là trụ cột của Quốc Gia”. Mỗi một gia đình là một xã hội thu nhỏ, những em bé trước khi học kiến thức từ trường lớp và trường đời sẽ học từ “trường nhà” đầu tiên là niềm tin bấy lâu nay của cháu về việc làm thế nào để gây dựng một thế hệ tương lai giàu nhân bản, giàu văn hóa và giàu truyền thống.

    Tình trong gia đình là một chuyện, nó tạo nên “đạo đức” của con người khi biết giữ gìn hòa khí gia đình, báo hiếu cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Và thêm nữa, gia đình còn góp phần tạo nên nếp sống cho con trẻ cũng như gây dựng nền tảng văn hóa xã hội cho lớp lớp mai sau.

    Vậy thì cháu có ý nghĩ rằng nếu muốn giáo dục một đất nước, thay vì giáo dục cộng đồng hay giáo dục con trẻ hay răn đe cá nhân mà xin hãy giáo dục gia đình trước hơn cả. Gỗ tốt thì nhà mới vững mà. Giáo dục gia đình là giáo dục cha mẹ, ông bà phải nuôi dạy con cháu như thế nào cho tốt, cho có “văn hóa”, cho hợp đạo lý làm người. Cháu biết nói ra như thế này có phạm thượng và có phần “trừng đòi khôn hơn vịt” nhưng đây là những cảm nghĩ cá nhân có phần nông nổi của cháu về lĩnh vực nuôi dạy con cái của gia đình Việt Nam hiện đại bây giờ, không có ý bêu riếu bất kỳ ai hay bộ phận nào của xã hội.

    Bài viết hơi dài và câu chữ cũng không được chỉn chu cho lắm, luận điểm cũng mang tính chất cá nhân và luận chứng thì càng không thuyết phục nhưng cháu cũng xin phép được mọi người xem xét và chỉ dạy trên tinh thần truyền đạt và sửa nắn ạ. Cháu xin cám ơn.

    Số lượt thích

    • Tổ quốc là gì?

      Số lượt thích

    • Bạn viết ra những ý nghĩ của mình như này là rất tốt ! Sẽ có người mổ xẻ thêm những tư tưởng này của bạn.

      Số lượt thích

      • Để trả lời cho câu hỏi “Tổ Quốc là gì?”, cháu xin phép được đưa ra một ví dụ minh họa trước ạ.

        Một đứa trẻ khi sinh ra, bị bố mẹ vứt đi, không nhận nuôi, may thay lại được một gia đình hiếm muộn nhận về nuôi nấng trong sự bao bọc, yêu thương, dạy dỗ như con đẻ. Một ngày đứa trẻ đó đã đủ chín chắn để nhận thức được sự thật, bố mẹ nuôi bèn mời anh ta ngồi xuống, uống trà nói chuyện và cho hay tin rằng anh không phải là con ruột của hai cụ. Các bác nghĩ anh ta sẽ cảm thấy ra sao? Sẽ hành động ra sao? Sẽ có những thay đổi gì trong nhận thức và cách ứng xử đối với cha mẹ hiện giờ?

        Cháu xin quay lại với vấn đề Tổ Quốc. Nếu Tổ Quốc được ví như là một Gia Đình và những người công dân là những người con của Tổ Quốc thì câu chuyện về cậu con nuôi kia cho các bác những suy nghĩ gì?

        Bản thân cháu cho rằng Tổ Quốc không phải là ‘Một’ nơi chốn ‘Cố Định’. Một người có thể có hơn một Tổ Quốc, miễn sao người đó có những tình cảm đặc biệt, những kỷ niệm khó quên và những ân tình sâu sắc đối với đất nước hoặc vùng đất đó.

        Tản mạn một chút về Tổ Quốc. Cha ông ta ngày xưa đánh giặc bảo vệ bờ cõi thiết nghĩ không phải là vì thù hằn gì mấy anh mắt xanh mũi lõ mà là thù hằn hành động xâm lăng của họ, thù hằn sự xâm phạm của chế độ thực dân, thù hằn sự cưỡng bức, thù hằn sự độc tài, thù hằn đối với những điều sai trái và nhục nhã họ đã gây ra cho con người và đất nước Việt Nam.

        “Quê hương là trùm khế ngọt”, “quê hương là tất cả những gì xung quanh mỗi con người”, có lẽ vì những suy nghĩ này mà người người nhà nhà đã đứng lên cầm súng để bảo vệ những gì thân quen, đáng yêu, đáng quý, đáng giữ gìn và trân trọng xung quanh họ chăng?

        Vậy Tổ Quốc nghĩa đen có thể là một đất nước nơi một con người đã được sinh ra và lớn lên. Nhưng nghĩa bóng, và có lẽ là ý nghĩa quan trọng hơn cả, là vùng đất mà một con người yêu thương; nó lưu giữ những kỷ niệm và chất chứa những tình cảm chân thành của người đó. Những kỷ niệm và tình cảm đó thì khác nhau giữa người và người, không ai giống ai, nhưng sau đây cháu xin phép kể thêm một câu chuyện này.

        Cháu có một người bạn xa Tổ Quốc được vài chục năm rồi, anh ta đi tha hương cầu thực tìm miền đất hứa rồi thế nào lại lạc sang được một nước Châu Âu phát triển và định cư luôn lại đó, bỏ lại gia đình, bố mẹ và anh em ở Việt Nam. Làm ăn dần dần khấm khá, anh ta bắt đầu gửi tiền về quê nuôi gia đình, thời gian cứ thế êm đềm trôi đi. Rồi một ngày anh ta về quê thăm nuôi bố mẹ, hỏi han anh em và xem thử xem tiền mình đổ mồ hôi sôi giọt máu kiếm ra được sử dụng như thế nào. Ngỡ ngàng và chua xót khi biết tin tiền mình gửi về bao nhiêu, anh em chúng nó chia nhau mà phá hết, bố mẹ thì sống trong cảnh bần hàn cùng cực, gia đình thì ly tán, thù hằn nhau. Anh ta tức giận bỏ về Tổ Quốc thứ hai, từ đó chỉ gửi tiền cho bố mẹ để nuôi thân. Đến ngày bố mẹ anh ta mất, anh ta mới bảo với cháu rằng: “Tao bây giờ chỉ còn một Tổ Quốc!”

        Số lượt thích

        • Xin bàn luôn. Anh bạn trong câu chuyện cuối (nếu bạn kể đúng) là kẻ gần như vứt đi. Nên không đáng làm ví dụ để xét.
          So sánh TQ với gia đình nó không đúng cho lắm. Nhưng tạm cho là được.
          Trong câu chuyện ban đầu. Bản năng sinh vật có tình mẫu tử. Cho nên đến 99% người ta sinh con ra thì yêu thương. Số chẳng yêu thương con là rất rất nhỏ, không phải hiện tượng phổ biến nên không thể hiện bản chất vấn đề. Nếu Bố mẹ anh ta “vứt” anh ta đi thì nói một cách phổ biến là có nỗi khổ quá lớn. Phải xét tình huống phổ biến là bố mẹ anh ta chủ ý vứt con vào chỗ mà nó sống được. sau này bố mẹ anh ta tìm anh ta và gặp anh ta thì thế nào?
          Xem mấy bác VNCH phải chạy ra nước ngoài ấy. Rồi thì tổ quốc của họ vẫn là VN thôi (dù chắc chắn rằng có bác vẫn hậm hực với chế độ ta đang sống).
          Trong Tổ Quốc thì ngay Tổ đã có nghĩa là nguồn cội, là cái nôi. Còn nửa nữa đấy.

          Số lượt thích

        • À quên. Vì cái đoạn bạn viết về tự hào gì trên kia kìa. Đáng đọc, đáng nghĩ lắm. Nên tôi tò mò hỏi thế thôi.

          Số lượt thích

        • Cám ơn bác Thắng (cháu xin phép đoán tên ạ, nếu có sai thì bác lượng thứ) đã có công phúc đáp và cho ý kiến. Cháu muốn hỏi thêm là dựa trên cơ sở nào bác khẳng định người bạn ở cuối câu chuyện cháu kể là “kẻ gần như vứt đi” ?

          Thật ra lúc cháu kể câu chuyện thứ nhất chỉ để lấy ví dụ minh họa cho sự liên quan trên cơ sở tình cảm và nhận thức của một con người giữa Tổ Quốc và Gia Đình thôi ạ. Cháu e rằng bác Thắng đã đọc hơi sâu vào vấn đề mà quên mất để nhìn thấy cái phép ẩn dụ trong đó thì có lẽ chúng ta phải đặt mình vào hoàn cảnh của người khác và suy diễn trên phương diện của người đó, trong hoàn cảnh này là anh con nuôi ạ.

          Cháu rất hãnh diện vì ý kiến của mình gây được sự tò mò ở người khác nên tiện đây cũng muốn xin bác Thắng thêm một vài ý kiến, nhận xét và mở rộng thêm những điều mà bác đã nói ở trên. Xin cảm ơn bác.

          Số lượt thích

        • Tôi cũng nhân ví dụ của bạn mà bàn thêm thôi. Để thấy rõ hơn tôi phải kéo mấy bác VNCH vào đấy. Tức là dù cái quê hương ấy, TQ ấy có xấu xa mấy, đau khổ mấy, đáng ghét mấy thì nó cũng đẻ ra mình, mình không thể, không nên, không được chối bỏ nó. Đơn giản là nếu chẳng có nó thì chẳng có mình. Thế thì cái công lao của nó là không thể phủ nhận.
          Anh bạn ở ví dụ sau ấy chỉ còn một TQ thì anh ta chối bỏ cái TQ nào? Thế thì gần như vứt đi chứ còn? Cái dính tí tốt đẹp là anh ta còn nghĩ bố mẹ.

          Số lượt thích

        • hihi, thế thì cháu cũng mường tượng được vấn đề rồi ạ. Hai bác cháu mình thật ra là có hai cách nghĩ và tư tưởng khác nhau, có thể nói là thi thoảng cũng chọi nhau tóe lửa một chút.

          Bác đề cao nguồn cội, nơi sinh thành, “không thầy đố mày làm nên?”.
          Cháu lại yêu thích sự tự do và quan trọng thứ tình cảm, tình nghĩa và tình người trong một quá trình sống; nguồn cội đáng quý, đáng tôn trọng và đáng giữ gìn thật, nhưng thiết nghĩ nếu cái nguồn cội ấy chỉ mang ý nghĩa hình tượng, duy vật và không có ý nghĩa về duy tâm, tâm linh, tình cảm, kỷ niệm thì cũng rất khó cho một người để đứng lên bảo vệ và lưu giữ nó ạ.

          Cháu cũng biết nhiều bác VNCH, thực ra cháu cũng đang ở cùng nhà hai người VNCH đây 😀 Cũng đúng là họ vẫn nhớ quê hương, đất nước, tổ quốc lắm, lúc nào cũng mong muốn quay về, thăm, chơi. Mỗi tội là quê nhà thay đổi nhiều quá, xã hội thì rối ren, lòng người thì không thật, etc. nhiều cái đáng để bận tâm và lo nghĩ bác ạ. Thế nên là mỗi khi người ta đi thăm Tổ Quốc về rồi cháu lại thấy đôi mắt sao lại buồn hơn một chút và thở dài cũng nhiều hơn một chút.

          Cháu xin cảm ơn bác một lần nữa vì đã bỏ công sức và thời gian ra để “tiếp” cháu. Mong rằng sau này bác cháu mình sẽ tìm được nhiều tiếng nói chung hơn.

          Số lượt thích

        • Theo nhận định cá nhân tôi: sẽ không có cái tình cảm trong quá trình thật sự khi chối bỏ nguồn cội. Mấy bác VNCH là tôi ví dụ thôi. Tôi chả biết bác VNCH nào. Nhưng là người thì đúng quy luật tình cảm là phải thế. Bởi chó chẳng bỏ chủ nghèo.
          Một đứa trẻ có cha mẹ VN nhưng sinh ra và lớn lên ở nước khác thì nó vẫn cần biết, cần trân trọng cái nguồn cội của nó. Cho dù cái mảnh đất ấy giờ đang rất phức tạp thì cái mà nó nên nghĩ là mong cho mảnh đất ấy bớt phức tạp hơn (nếu tự tay góp phần càng tốt) chứ không phải bảo rằng “tôi chả quan hệ gì với cái mảnh đất ấy”. Nếu làm thế là đáng vứt đi.

          Số lượt thích

  8. Tôi không hài lòng về anh tác giả này. Càng đọc càng lòi ra cái dốt.
    Có lẽ anh ta không biết tiền giấy ở VN ra đời khi nào? Súng thần cơ do ai làm ra?

    Số lượt thích

    • Tôi thử hỏi trên thế giới có dân tộc nào mà trong chuyện cổ tích có tiếng đàn hóa giải được chiến tranh như tiếng đàn Thạch Sanh của dân tộc Việt chưa?
      Đủ thấy về văn hóa không nước nào có văn hóa sâu sắc như văn hóa VN. Không dân nào chuộng hòa bình như dân VN.
      Hãy xem chuyện Trương Chi. c
      Còn hiện tại

      Số lượt thích

    • Tôi thử hỏi trên thế giới có dân tộc nào mà trong chuyện cổ tích có tiếng đàn hóa giải được chiến tranh như tiếng đàn Thạch Sanh của dân tộc Việt chưa?
      Đủ thấy về văn hóa không nước nào có văn hóa sâu sắc như văn hóa VN. Không dân nào chuộng hòa bình như dân VN.
      Hãy xem chuyện Trương Chi. “có ăn đứt Thằng gù ở nhà thờ đức bà” không?
      Đủ thấy từ cổ xưa, văn học VN đã rất sâu sắc. mà văn học là biểu hiện ở mức cao của Văn hóa đấy.

      Số lượt thích

      • Bác pham thang hơi nổ ! Tuy nhiên ông Pierre-Richard Féray là một ông giáo sư dạy môn Lịch sử các nền Văn minh Viễn đông ở ĐH Nice, trong lời đề tựa cho cuốn Littératures de la Péninsule indochinoise (Bernard Hue et al., éd. Karthala, Paris, 1999) ông ấy nói là chúng ta phải lặp đi lặp lại không biết bao giờ cho đủ là Văn học Việt Nam, cùng với văn học Trung hoa và Nhật bản, là ba nền văn học lớn của vùng Viễn Á (Extrême Asie).

        Tôi thì thích mấy ý của anh Quân Nguyễn này, ví dụ như : “họ còn cảm thấy vui và có động lực được cống hiến cho niềm tự hào của mình thay vì cúc cung phụng sự cho một cái hơn hết”, hoặc là “trừng phạt cái sai thẳng tay cũng như bênh vực lẽ phải một cách thấu tình, đạt lý” (tôi đặc biệt thích ý “bênh vực lẽ phải” nhưng mà tôi không thích “trừng phạt thẳng tay”, thấy hơi phũ phàng tàn bạo, “trừng phạt mạnh tay” là được rồi, nhưng nói chung ý tôi là mình phải vừa trừng phạt vừa bênh vực chứ không phải chỉ có trừng phạt không, không thì nó làm cho lòng người bị tổn thương, khó sống lắm).

        Tôi cũng rất khoái cái ý “giáo dục gia đình”, tức là giáo dục ông bà, cha mẹ, hehe. Thấy không, mình muốn dạy nó nhưng nó cũng muốn dạy mình! (Quân Nguyễn ơi, cô đùa đấy!) Thôi thì, đặc biệt là cái “tiên học lễ” ấy ạ, ông bà, cha mẹ, thày cô cứ lịch sự, giữ cho đúng lễ, thì trẻ con sẽ bắt chước theo, chẳng cần phải dạy nữa, chỉ cần “học văn” thôi!

        Số lượt thích

        • Nổ là nổ thế nào? Trên thế giới có tiếng đàn nào xoá tan cuộc xâm lược của 18 nước như tiếng đàn Thạch Sanh chưa? Tôi không quá giỏi ngoại ngữ để đọc nhiều chuyện cổ nước ngoài. Nhưng trong số tôi đọc được đều không có gì bằng tiếng đàn ấy. Thậm chí lại có cả những tiếng đàn tiếng nhạc gây ra thù oán chiến tranh ấy chứ.
          Nếu bạn nào có thấy tiếng đàn trong truyện cổ nào đạt được như tiếng đàn Thạch Sanh xin cho biết để mở rộng tầm mắt.

          Số lượt thích

        • “Đàn kêu tích tịch tình tang
          Ai đem công chúa dưới hang trở về ?”

          Số lượt thích

        • Cám ơn cô Hương (cháu xin lỗi nếu lỡ đoán nhầm tên) đã có ý nhắc nhở và ủng hộ. Cô làm cháu mang máng nhớ tới cô giáo dạy văn mấy năm phổ thông trung học của cháu, không rõ tại sao, nhưng chắc là bởi cách nói văn hoa và ẩn chứa nhiều chất nhân văn trong câu chữ.

          Thú thật thì cháu cũng có theo dõi thảo luận của mọi người về vấn đề “Tiên học lễ, hậu học văn”, thế nào là “Lễ” và có nên vứt nó vào sọt rác hay không. Phải nói là rất uyên bác và mở mang, đôi khi tự dưng vừa đọc vừa tủm tỉm cười nữa; mọi người đều ra sức bảo vệ cho ý kiến của mình với vô vàn lý thuyết và dẫn chứng khoa học, triết học, nhân văn học, xã hội học, sử học, etc. mà làm cho người học chưa sâu, nghĩ chưa tới như cháu đôi lần cũng phải bỏ dở bữa cơm để ngồi đọc cho nó khoái.

          Đêm nằm vắt tay lên trán cháu cũng nghĩ ra được mấy ý này để góp vui cùng mọi người, công tội gì xin luận cho cái đầu óc lúc nào cũng thích đơn giản hóa mọi việc.

          Lễ đối với cháu xin hiểu là lễ phép, văn xin được hiểu là văn hóa.

          Lễ phép thật ra cũng chưa tải hết được trường nghĩa của chữ “Lễ” trong đầu cháu, thực cũng muốn đẩy nó lên làm “lễ giáo” nhưng e lại quá mạnh nên đành an phận “lễ phép”.

          Văn hóa ở đây xin được tối giản thành những kiến thức “sách vở”, hàn lâm mà học sinh được học trên ghế nhà trường và giảng đường.

          Trước khi đi vào vấn đề chính cháu lại muốn kể một mẩu chuyện như này.

          Bản thân cháu là dân khoa học máy tính nhưng lại thích đọc sách tâm lý và triết nên hay tìm bạn bên khối nhân văn để học hỏi. Có nhiều bạn “Văn” cao, đã học lên đến tiến sỹ (Doctorate – PhD) rồi mà vẫn khiêm tốn lắm, nói chuyện vui vẻ hòa nhã với cồng chúng, ai ai cũng quý nể, không bao giờ ngại ngần khi tiếp xúc. Và trong số đó cũng có nhiều bạn “Văn” cao nhưng lại thích ra vẻ hơn người, hỏi ít khi trả lời và đôi khi thái độ rất khinh khỉnh khiến nhiều khi cháu muốn làm thân cũng không được.

          Vậy thì chung quy lại cái “lễ phép” của cháu xin được mở rộng thành văn hóa ứng xử giữa người với người. Đôi khi cái “văn” cao nhưng cái “lễ” lại không có sẽ làm cho quần chúng có suy nghĩ tiêu cực về người đó: “học nhiều làm gì mà cách ứng xử cũng không biết”; vậy là mặc nhiên thiếu cái chữ “lễ” đâm ra lại làm xấu cái chữ “văn” của mình.

          Lại thêm một mẩu chuyện nho nhỏ cho nó vui vẻ. Cháu cũng gặp nhiều người bình sinh văn hóa chưa hết lớp 7 (theo cách phân chia của nước ta bây giờ) nhưng họ đối xử với gia đình, bạn bè và xã hội vô cùng tuyệt vời. Tuyệt vời như nào thì cũng khó để kể hết được nên cháu chỉ xin định nghĩa ngắn gọn rằng dù cấp bậc trong xã hội không cao, văn hóa “lùn tịt” nên việc làm cũng không “danh giá” như những nghề kỹ sư, bác sỹ, luật sư nhưng họ lại được vây quanh bởi những con người “danh giá” và có cấp bậc trong xã hội. Tất cả là bởi vì họ vận dụng chữ “lễ” một cách tài tình và toàn tâm, thực ý; và không biết vô tình hay cố tình mà chữ “lễ” nó lại bổ sung, làm cho chữ “văn” được cao hơn, trọng hơn dù sự thật nó phũ phàng.

          Dù chưa gặp cô Hương lần nào nhưng qua cách nói chuyện dí dỏm và thông minh và thẳng thắn, cháu cũng phần nào cảm thấy rất có thiện cảm đối với cô ạ. Qua đây cháu cũng xin nhận thêm của cô sự chỉ bảo và sửa nắn để xem chữ “lễ” với chữ “văn” của cháu nó ra làm sao chứ thực tình bỏ một trong hai thì cũng như cắt đứt một dây của cây đàn bầu rồi, thà học cả hai cái song song là hay nhất.

          Số lượt thích

        • @ Quan Nguyen : Cô cũng muốn “sửa nắn” lắm, nhưng mà họ bịt miệng cô !!

          Số lượt thích

        • Bạn Quân Nguyễn muốn tìm hiểu về ý “cho lễ vào sọt rác” của bạn LH thì vào đây nhé:
          https://hocthenao.vn/2014/03/17/tra-tu-do-cho-giao-duc-huy-duc/

          Nói thực là mình vẫn chưa rõ bạn LH có ý gì. Hay đó chỉ là phát biểu của một anh tiến sĩ nào đó bị hiểu lầm. Vẫn chưa ai biết anh đó có thực sự nghĩ gì vì LH chưa có mời anh tiến sĩ vào phát biểu trực tiếp.

          Số lượt thích

        • @ cô Hương: cô thì than như thế nhưng mà cháu nghĩ cô cũng đâu có cam chịu thân phận nhỏ nhoi chịu sự áp bức của chế độ robot admin đâu nhỉ 😀

          Số lượt thích

        • Người lớn giữ cho đúng lễ để trẻ học theo thì nó mới chỉ học được cái vỏ thôi. Phải có người hiểu biết sâu sắc dẫn nó đi khắp ngõ ngách nó mới thực hiểu về lễ. Còn thì phần lớn không rõ về lễ nên cứ phải gắn nó với một từ khác như lễ phép, lễ kính, lễ hội, lễ bái …

          Số lượt thích

      • “Nợ tình chưa trả cho ai
        Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan”

        Số lượt thích

      • Lẻ tình cứ trả về đây,
        Kẻo khi khuất núi không nơi chôn vùi.
        Ngày mai ra đi người ở lại.
        Nợ hồng trần kẻ dại người khôn !
        pnh

        Số lượt thích

    • Xem kiến trúc làng của VN thì đó là một mô hình kiến trúc cực kì văn hóa, thân thiện với thiên nhiên. Xem đình chùa Vn thì đó là kiến trúc cực kì tinh xảo. Trong khi các nước Tây họ quan tâm về những thành tựu của chúng ta thì ông rũ toẹt cứ như VN chỉ là nơi sinh sống của mọi rợ.
      Chỉ nói rất đơn giản, để có đời sống tinh thần phong phú thì cần hai điều kiện: đời sống vật chất – khoa học tiến bộ đúng mức + lối sống có tiết độ. Cho nên nhìn vào vốn văn hóa cổ truyền sâu sắc như thế ắt hẳn đời sống xưa của dân ta đủ hai điều ấy. dù chưa tìm lại được thì cũng phải chắc chắn là nó đã tồn tại theo đúng quy luật.
      Còn hiện tại thì ai bảo anh là cái gì cũng do bắt chước phương Tây? Ấy là trong nước thôi, ngoài nước có rất nhiều thứ do người Việt làm. Vậy thì phải xem tại sao nhân tài có mà trong nước lại không làm được?

      Số lượt thích

      • bạn PT chưa tìm hiểu hết ngành kH nghiên cứu phương Đông của Tây rồi! Họ có hẳn viện hay khoa Oriental History and Culture, có cả viện hay nghiên cứu ĐNA, chuyên ngành LS, VH, XH… Bạn chưa từng làm việc với họ, chưa đọc tác phẩm nghiên cứu về hệ thống, cấu trúc và chức năng của Làng ở VN rồi!
        Nếu họ không đánh giá cao thì UNESCO đã không công nhận Làng cổ Đường Lâm:
        http://vietnam.vnanet.vn/vnp/vi-vn/13/55853/Tin-tuc/Lang-co-Duong-Lam-nhan-giai-thuong-di-san-cua-UNESCO.html

        Còn ta thì sao? Mình có thấy mấy ngôi mộ của dòng họ nào đó còn to hơn mộ của các vua xưa! Rồi làng chùa ở ta được tu sửa đe có quy mô đều do Quốc tế Tài trợ!

        Số lượt thích

        • tôi có chê gì Tây. Tôi quá biết họ trân trọng cái mà Ta đang có như tôi đã viết ở trên. Tôi thực cũng không ghét gì bác Mạc. Chỉ bực cái bác viết cứ như ở ta toàn là kém cỏi, toàn thứ vứt đi. Thế thì đám trẻ nó lầm tưởng là cái dân tộc nó, cái đất nước nó chả ra gì mất chứ còn?
          Lẽ ra bác ấy nên viết: trước CM 8/45 nước ta, dân ta có rất nhiều thành tựu được thế giới đánh giá cao như: … và từ 8/45 đến nay ta đã làm rất nhiều việc : … nhưng kết quả là hiện nay nó thế này : … . Vậy nó mới công bằng chứ. Ở đâu ra lại :
          ” – Việt Nam tự hào có hơn 4.000 năm lịch sử tồn tại, phát triển, nhưng về mặt CHẾ TẠO CÔNG CỤ thì cho đến nay liệu ta đã có đóng góp nào vào kho tàng chung của nhân loại một cái gì chưa? Thử nhìn xem, từ cái ghim giấy, cái bấm móng tay, cái gọt bút chì, cái đinh vit, cái mở nút chai, cái vòi nước, cái đèn điện đến cái hố xí bệt, cái xe đạp, xe máy, ô tô cho đến cây cầu sắt, ngôi nhà cao tầng, tầu thủy, máy bay, tầu ngầm, súng lục đến súng đại bác, tên lửa, vệ tinh… đều không phải do ta nghĩ ra.”
          Tôi đưa ra phản ví dụ : tiền giấy và súng thần cơ rồi đấy. Còn nhiều lắm nhưng mà tự dưng nhớ không ra.
          Sông có khúc, người có lúc. Có lúc ta cũng kém thật nhưng nếu ta kém từ cổ chí kim thì tôi nghĩ ông ấy chẳng dám nhận là người VN nữa. Không hiểu ông ta nghĩ gì khi viết thế, mà lại còn nhận là con cháu Mạc Đĩnh Chi làm gì cho xấu mặt.

          Số lượt thích

        • Tôi có cảm tưởng Unesco cho giải thưởng với ý muốn bảo mình đừng phá đi nhá !

          Tôi theo Google về thăm Đình Thới Bình ở Cái Khế, Cần Thơ. Ối !!! Người ta chiếm hết đất của đình tôi rồi. Chẳng còn hàng rào, chẳng còn sân. Cái đình xưa, mặc dầu rêu phong, cũng có thể chứa được cả ngàn người vào xem Hát Bội. Bây giờ, ngói có đỏ, nhưng chẳng khác gì ngôi nhà hoang, cửa trước thông ra sau. Thảm ơi là thảm !

          Đình khác với chùa. Chùa cúng Phật, còn đình thờ thần hoàng hay thần thổ địa. Vui nhất là dịp Tết và những ngày lễ. Đình không có sư sãi, mà chỉ có mấy ông bà quan chức.

          Kỷ niệm của tôi: Đình là nơi chúng tôi thường tới đá dế. Những buổi hát Bội, trẻ con như chúng tôi không có tiền mua vé, nên phải tìm lỗ chó để chui vào. Cái thú của tôi lúc bấy giờ là lẻn sang bên hông sân khấu, rình xem các cô son phấn. Cô nào cũng trét phấn trắng toát, mà cứ thấy đẹp. (đừng hiểu lầm, tôi bấy giờ mới 8, 9 tuổi, chưa biết chi mô) Phải rồi, họ chơi với nhau bằng cái tình, đẹp là ở chỗ đấy.

          Trở lại chuyện đá dế. Hồi đó, có hai loại dế đá: dế than và dế lửa, dế cơm không biết đá. Thằng Khương, em cô Cải, lúc nào cũng xếp sòng. Dế của nó đá rất chiến. Dế nào thua đều bị nó gom bỏ vào hộp. Sau khi thua hết, đứa nào muốn xin lại, phải vén áo lên, cho dế cắn rốn một cái, thật là ác hơn vua Lê Long Đĩnh.

          Nhiều lúc, nó làm phách quá, chúng tôi phải đánh lại. Mà nó rất khỏe, động đến, nó bẻ cho gẫy cổ, nhưng nó lại có một điểm yếu. (Thanh ơi, bịt tai lại để tôi nói tiếp). Một đứa trong bọn, liều mạng, xông vào, bóp dái nó một cái thôi. Thằng đang khỏe như trâu, bỗng mất hết sinh lực, khóc lên hu hu từ đầu đường về nhà, thì lúc bấy giờ, chúng tôi đã chạy xa mất đất rồi … (Sorry các bạn, chắc Thanh lại bảo tôi không đáng làm thầy giáo ! Nhưng mà, kỷ niệm tuổi thơ … biết sao được, cái đình của tôi?)

          Số lượt thích

        • Ồ. Có nơi dân rất trân trọng đình làng. Nhưng cán bộ thì không. Đình làng Phọng ở Hải Phòng thờ vua Ngô Quyền, một di tích lịch sử cấp quốc gia, là một ví dụ.
          Người ta xây làng quốc tế Hướng Dương, nói xin lỗi các bạn là, “chổng đít” vào đình. Các cụ trong làng vác đơn đi kêu đủ các cửa nhưng không có bác cán bộ quy hoạch nào, bác cán bộ cấp tỉnh trở lên nào, bác đảng uỷ nào chịu làm, chịu nói. Nào các cụ có bảo đừng làm cái làng quốc tế ấy đâu? các cụ chỉ bảo quay mặt về đình cho nó có văn hoá thôi. Nhưng không ai trong số những kẻ chịu trách nhiệm lên tiếng. Sợ há miệng mắc quai sao?
          Rồi thì các cụ phải chịu ấm ức.
          Nhưng họ xây làng xong thì xây một cái tháp hình bông hoa hướng lên trời làm biểu tượng làng Hướng Dương. Nhưng xây ở đâu không xây lại xây ngay cuối làng, tức là ngay trước cửa đình. Đây là sự vô lý cực độ, vì chả ở đâu biểu tượng đặt ở “đít” như thế cả. biểu tượng phải trưng ra ngoài, nơi sáng sủa nhất, bắt mắt nhất chứ? Các cụ bảo thế là nó phá phong thuỷ của đình rồi, phá long mạch của làng mình rồi (làng toàn bọn Trung Quốc, Đài Loan nên cũng nghi lắm). Tôi chẳng rõ lắm. Nhưng bạn nghĩ xem, ngay cửa nhà bạn mà có cái cột điện nó đã khó chịu thế nào? Thế mà cái đình, bộ mặt của cả làng, lại bi thảm thế. Mà nó lại vô lí như đã bàn ở trên chứ thì các cụ nói ắt là có lí. Thế. Các cụ lại mang đơn đi kêu. Nhưng cái cọc ấy (bông hoa xấu như ma, đúng là cái cọc) chỉ dịch đi chưa được 10m, tránh mỗi cái cửa đình, còn thì vẫn ngay trước mặt đình.
          Tôi không hiểu là người duyệt mấy cái kế hoạch ấy họ là loại gì?

          Số lượt thích

        • Về cơ bản phong thủy có ý nghĩa quan trọng trong kiến trúc, xây dựng, thiết kế không gian. Bên Tây sách phong thủy được xuất bản rất nhiều. Không phải do dân Tây đột ngột thay đổi Tư duy, muốn sống theo kiểu Á như một mốt. Mà họ tìm hiểu về phong thủy và thấy có nhiều điểm hợp lý có thể tiếp nhận được. Thí dụ, mình từng nói chuyện với một số ông chủ các hãng X D và Buôn bán bất động sản, thì thấy không phải ai cũng hiểu feng shui (phong thuỷ) là gì, nhưng họ biết phải chọn vùng đất nào có giá trị về địa hình, địa lý, y chang như các thầy địa lý ở ta phán chọn hướng nào. Khi nói về việc tránh để 2 cửa thông nhau dễ bị gió lùa, gây cảm, hay tránh đặt phòng làm việc nơi tối tăm, còn nên để phòng ngủ được kín đáo thì họ cũng hiểu ngay, vì họ đều làm như vậy trên cơ sở khoa học. Tuy nhiên họ không có tuỳ ý chọn nhà ngoảnh ra hướng mà họ thích được, mà phải dựa vào quy hoạch tổng thể của khu vực, thành phố. Ban hay sở X D duyệt giấy phép cho xây kiểu nào, mái nghiêng bao nhiêu độ, cửa chính quay ra mặt phố, vỉa hè dài rộng ra sao. Nói chung họ cũng làm việc có quy củ, chứ không thể xây nhà này cao vọt lên để chơi trội với các hãng X D khác, hay đang ở khu phố cổ mà tự dưng xây chèn vào mấy cái nhà mái bằng kiểu cách tân. Ngay cả về phong cảnh, trồng cây xanh của họ cũng được quy hoạch từ rất lâu. Các bạn mình nói rằng bên Đức muốn chặt cây to trong vườn nhà mình cũng phải xin giấy phép, vì nó liên quan đến cả một quần thể. Thứ nhất là mất mỹ quan, thứ hai là mất đi một phần Thiên nhiên, lá phổi của khu vực. Nếu mà phải chặt vì lý do an toàn trong mùa mưa bão, thì cũng phải trồng cây con khác bù vào. Bộ mặt của một thành phố hay khu vực, làng xóm của họ cũng được coi trọng. Đi vào đường của một làng là có biển giao thông báo là làng gì, có in hình biểu tượng của làng đó và có cả dòng chữ Welcome to….! Tuy nhiên họ quy định chung kích cỡ và chữ viết, nền của biển một cách thống nhất cho toàn quốc. Không thì thành phố thì trang hoàng còn làng nào hẻo lánh thì biển bé xíu. Mà các thành phố, thị trấn, hay vùng đều có các ban bệ, họ cùng thảo luận và đưa ra ý kiến. Nếu có phản ánh từ dân thì họ xem xét và sửa lại nếu có lý.
          Cái vụ ngoảnh lưng lại đình làng thì đúng là phản cảm. Bạn PT có dịp qua Tây Âu thì sẽ thấy nhiều nơi người nông dân họ tự thiết kế và làm nhà, làm vườn còn đẹp hơn một số kiến trúc sư ở Vn. Không phải vì họ có đất rộng, mà họ có đầu óc suy nghĩ sâu rộng.

          Số lượt thích

        • Vâng. Không nhất định là kĩ sư. Chỉ cần là người biết nghĩ một tí là không ai làm chuyện bậy bạ như thế đâu. Mấy ông cụ nông dân 70, 80 tuổi có qua tí trường lớp Xây Dựng, Quy Hoạch nào đâu mà họ vẫn hiểu chuyện? Họ cũng chả phải Đảng viên hay cán bộ mà vẫn dám lên tiếng? sao những người có trách nhiệm thì không có tiếng nói gì? So sánh thì thấy ngay :
          – hoặc là mấy anh cán bộ, Đảng viên ở đó quá dốt (ít nhất cũng kém hơn mấy cụ già chỉ học mỗi bình dân học vụ).
          – hoặc là có cái gì đằng sau (tiền và quyền?) khiến họ dù biết sai mà vẫn làm.

          Số lượt thích

        • mình cũng có dịp được nghe các cụ ờ quê nói chuyện, phải công nhận là họ được sinh ra trong thời kỳ thực dân Pháp đô hộ, mà hiểu biết, thông thái hơn mấy anh đảng viên trẻ ở UBND xã. Đặc biệt là các cụ rất biết điều, ăn nói có đầu có đuôi, vâng dạ còn hơn bao người bên lãnh vực tuyên truyền văn hoá. Thành ra khi về phép, ra phố là mình choáng, còn về quê mới thấy yên vui, lại được dịp tiếp chuyện với các cụ.

          Số lượt thích

  9. Bị kiểm duyệt hoài, đau khổ, đau khổ !

    Số lượt thích

    • thông cảm, thông cảm ! Ở mấy báo lá cải tôi cũng comment khối lần mà gần như toàn bộ không hiện lên, có mấy cái hiện lên rồi mà vẫn lại bị xoá. Ở đây là khá rồi. Hãy viết vài câu văn vẻ cho nó sáng choang lên để không bị kiểm duyệt mà lấy lại tinh thần.

      Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: