How We Learn

Làm SGK, chuyện như đùa – Tuệ Nguyễn, Lê Đăng Ngọc

Thanh Niên: Xã hội đang hy vọng sau những sự cố dẫn đến việc Bộ trưởng Bộ GD-ĐT xin lùi thời gian trình QH đề án Đổi mới chương trình – sách giáo khoa sẽ là dịp để bộ này có được một đề án xứng tầm hơn, không còn những chuyện ‘hậu trường’ viết sách giáo khoa không giống ai như tìm hiểu của Thanh Niên.

Quan điểm Bộ GD-ĐT phải tham gia làm sách giáo khoa (SGK) đã dẫn đến nhiều hệ lụy và những câu chuyện khó tin trong quá trình viết SGK ở VN từ trước đến nay.

Viết một lèo 12 tiếng

Cố GS Phan Trọng Luận, Tổng chủ biên SGK Ngữ văn (chương trình nâng cao), có lần kể chuyện về “một lần chữa cháy SGK”. Số là một tác giả đã nhận phân công từ trước đến 3 tháng để hoàn thành bản thảo nhưng sát nút ngày nộp, quá bận công việc, ông ta thông báo là không viết kịp và đành thất hứa. Thế là tổng chủ biên phải ngồi viết 12 tiếng đồng hồ liền cho kịp nộp bản thảo đúng kỳ hạn rất khắt khe của nhà xuất bản.

Do việc viết sách là “công việc tay trái” của các giảng viên nên theo GS Vũ Dương Ninh (ĐH Quốc gia Hà Nội), các khâu viết, thẩm định sách… đều tiến hành vội vàng cho đúng kế hoạch đón đầu năm học, đúng kế hoạch của nhà xuất bản nên không phải bộ SGK nào ra đời tác giả của nó cũng hài lòng.

PGS Văn Như Cương, Hiệu trưởng Trường Lương Thế Vinh (Hà Nội), cho hay: “Lần biên soạn trước công việc kéo dài và SGK có nhiều sai sót là vì các tác giả đều vẫn làm việc chính tại đơn vị công tác của mình, cố tranh thủ sắp xếp thời gian để dành cho việc viết SGK. Thỉnh thoảng các tác giả của một cuốn sách mới gặp nhau để trao đổi và không phải lúc nào cũng có mặt đầy đủ”.

Viết xong mới đi nước ngoài “học tập”

Quy trình làm sách không những thiếu chuyên nghiệp mà còn hình thức và lãng phí đến mức vẽ ra những chuyến đi nước ngoài, mà chính những người tham gia làm SGK cũng thừa nhận là để tiêu tiền dự án.

TS Nguyễn Huy Đoan, chủ biên và tác giả của một số SGK toán bậc trung học, kể: “Làm sách theo dự án, có một lượng tiền khá lớn dùng cho việc đào tạo cán bộ, tức là những người viết sách. Nhưng khi viết SGK hiện hành đã xảy ra tình trạng thế này: viết xong xuôi đâu đấy rồi mới cho đi nước ngoài học, đào tạo vuốt đuôi. Không chỉ có một đoàn mà đến mấy đoàn, đoàn thì đi Đức, đoàn đi Thụy Điển… Người ta kháo nhau: chủ yếu là để tiện giải ngân tiền dự án mà thôi”.

Trong khi đó, có những khoản thiết thực hơn cần chi cho những khâu trực tiếp đến chất lượng SGK thì lại rất eo hẹp. GS Nguyễn Minh Thuyết, tổng chủ biên một số SGK, cho rằng: “Tiền đổ vào các khâu nào đó có thể lớn nhưng tiền thù lao cho các tác giả, thành viên hội đồng thẩm định rất ít”. Ông Thuyết lấy ví dụ, một PGS được giao viết 2 tiết khái quát về văn học VN. Người này đã phải sửa đi sửa lại bài viết tới 6 lần trong khi thù lao (khoảng năm 2005 – 2006) là 300.000 đồng/tiết.

Cũng theo GS Thuyết, do quy định máy móc về kinh phí nên hội đồng nào thẩm định càng kỹ, hội đồng đó càng… thiệt về kinh phí. “Bộ SGK THPT ngữ văn chúng tôi thẩm định đến 3 vòng trong khi tiền chỉ chi cho 2 vòng. Thế nên mới có thảm cảnh các ủy viên hội đồng thẩm định phải nằm nghỉ trưa trên băng ghế ngoài hành lang vì không có kinh phí thuê phòng nghỉ, trong đó có những người ngót nghét 80 tuổi như PGS Bùi Duy Tân ở Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội. Thù lao thẩm định chỉ được 100.000 đồng/ngày thì cụ Tân đi taxi mất 80.000 đồng/lượt”, ông Thuyết ngậm ngùi.

GS Trần Đình Sử, Tổng chủ biên SGK môn ngữ văn, cũng nhận định do những chương trình này làm theo dự án, họ chỉ cần đủ chứng từ để giải ngân. Họ không quan tâm đến nội dung chương trình. “Toàn bộ chương trình tôi làm gồm 8 người do tôi điều hành, tổng số tiền chúng tôi được 30 triệu đồng, chia ra tức mỗi người được 4 triệu đồng thôi”, GS Sử kể.

Giáo sư nổi tiếng viết, học sinh không hiểu

Năm 2013, tại hội thảo khoa học quốc gia về dạy học ngữ văn ở trường phổ thông, cố GS Phan Trọng Luận có những phát biểu đau đáu về đội ngũ viết SGK. Ông cho rằng SGK là một công trình khoa học tổng hợp liên ngành giữa chuyên môn, giáo dục, tâm lý lứa tuổi, sư phạm học, xã hội học… “Giỏi giang về khoa học văn học nhưng non tay về sư phạm là không làm tốt việc viết SGK”, ông nhận định. Ông Trọng Luận nêu dẫn chứng: “Tôi mời một thầy giáo giỏi nổi tiếng, có uy tín ở một tỉnh gần Hà Nội và là nhà thơ cũng khá quen viết lách tham gia biên soạn SGK, nhưng sau một năm đành phải thay thế tuy thầy có thế mạnh văn chương và kinh nghiệm đứng lớp trên 40 năm”. Tương tự, một GS chuyên sâu về văn học VN khi viết bài khái quát văn học VN cho học sinh phổ thông đã kéo dài đến hơn 30 trang. Vất vả lắm GS mới “hạ tầm” viết để học sinh tuổi 15 có thể tiếp thu được.

Đồng quan điểm này, GS Vũ Dương Ninh cũng cho rằng đội ngũ tác giả là những GS, giảng viên ĐH có trình độ cao song nhiều người không tham gia giảng dạy ở nhà trường phổ thông, không tiếp xúc hằng ngày với học sinh nên tư duy xây dựng chương trình và cách viết SGK đều mang tính kinh viện, lý thuyết nặng nề, lời văn cô đọng không phù hợp với trình độ và tâm lý học sinh phổ thông. Phương pháp biên soạn giáo trình ĐH và phong cách học tập của sinh viên có nhiều điểm khác xa so với SGK và học sinh, nhưng nhiều khi SGK vẫn chỉ là tóm tắt lịch sử của người lớn bắt trẻ con học đồng thời mang đậm dấu vết của giáo trình ĐH bị dồn nén nên các em khó tiếp thu, sinh ra chán.

Nhưng khó khăn còn ở chỗ không nhiều giáo viên phổ thông, người trực tiếp đứng lớp ở nước ta, có thể viết SGK tốt.

GS Trần Đình Sử cho biết, có trường hợp tổng chủ biên mời GS danh tiếng viết sách không được lại mời 4 – 5 giáo viên phổ thông, nhưng rồi cũng đành phải… thôi. “Vì cơ chế của mình khiến xưa nay giáo viên chỉ biết dạy SGK, họ không tự bồi dưỡng để thành chuyên gia, dù họ dạy rất giỏi nhưng cũng chỉ là giỏi khoa nói thôi. Muốn làm được chương trình – SGK phải hiểu biết rất nhiều. Thế thì không có người”, GS Sử nói.

 

Khi viết SGK hiện hành đã xảy ra tình trạng thế này: viết xong xuôi đâu đấy rồi mới cho đi nước ngoài học, đào tạo vuốt đuôi. Không chỉ có một đoàn mà đến mấy đoàn, đoàn thì đi Đức, đoàn đi Thụy Điển… Người ta kháo nhau: chủ yếu là để tiện giải ngân tiền dự án mà thôi

Tiến sĩ Nguyễn Huy Đoan

 

Chưa có chương trình chuẩn đã viết SGK

Chương trình chưa ổn định là nguyên nhân khiến việc viết sách giáo khoa (SGK) có nhiều bất cập. Cố GS Phan Trọng Luận, Tổng chủ biên SGK Ngữ văn (chương trình nâng cao), từng cho rằng khi bắt tay viết sách mà vẫn còn nhiều vấn đề của chương trình chưa thống nhất. Ông kể: “Ví dụ có quan điểm cho rằng ở phổ thông chỉ dạy văn bản mà thôi, trái lại có người cho rằng phải dạy tác giả. Tranh luận đến mấy buổi cuối cùng phải biểu quyết: có dạy tác giả hay không? Nhất trí là có dạy nhưng chọn những tác giả nào. Thế là lại biểu quyết. Rồi chọn tác phẩm cũng không đơn giản. Trường hợp tranh luận gay gắt không xong lại tìm đến phương án thỏa hiệp”.

Những người tham gia biên soạn chương trình – SGK còn cho biết thời gian xây dựng chương trình quá ngắn, chỉ vỏn vẹn 3 tháng; số lượng người tham gia biên soạn cũng chỉ bằng khoảng 1/3 so với người viết SGK (3 người/môn).

Hợp thức hóa quy trình

Trong một lần phát biểu về SGK hiện nay, ông Ngô Trần Ái, Tổng giám đốc NXB Giáo dục VN, nhận định: “Ban đầu chỉ mới có chương trình khung, các tác giả SGK đã đắp “xương thịt” cho nó. Sau khi SGK ra đời, những người làm chương trình mới dựa vào đó để xây dựng chương trình chuẩn. Chính vì quy trình ngược này nên thường xuyên có sự bất đồng quan điểm giữa tác giả viết sách với tác giả chương trình”.

GS Nguyễn Khắc Phi, nguyên Tổng biên tập NXB Giáo dục VN, giải thích thêm: “Chương trình thí điểm có trước SGK thí điểm nhưng chương trình hoàn thiện rõ ràng là có sau SGK – ít nhất là ở cấp THCS – nên tác giả chương trình lệ thuộc nhiều vào tác giả SGK, trong khi lẽ ra phải ngược lại. Chuẩn chương trình làm sau chương trình… người ta nói Bộ GD-ĐT làm ngược là như vậy”.
Chẳng hạn với môn ngữ văn, theo GS Phi, cái “ngược” còn thể hiện ở chỗ đội ngũ tác giả viết SGK nhìn chung mạnh hơn lực lượng làm chương trình, làm chương trình mạnh hơn viết chuẩn chương trình, viết chuẩn chương trình mạnh hơn viết hướng dẫn thực hiện chuẩn chương trình…

GS Trần Đình Sử, Tổng chủ biên SGK Ngữ văn nâng cao, cũng bức xúc: “Nhờ SGK mà có chương trình chuẩn. Tức chương trình đó không có tác dụng chỉ đạo gì cả mà chỉ có tác dụng hợp thức hóa quy trình làm chương trình – biên soạn SGK”.

“Kêu đâu chữa đó”

Làm chương trình theo kiểu “cắt khúc”, mỗi chương trình ở một thời điểm khác nhau và không có “tổng công trình sư” là nguyên nhân quan trọng khiến chương trình – SGK hiện hành không có tính liên thông giữa từng cấp học.

Đánh giá mới đây nhất về chương trình – SGK hiện hành, Bộ GD-ĐT thừa nhận: “Việc xây dựng chương trình còn làm theo kiểu cắt khúc: cấp tiểu học được tiến hành năm 1996, THCS năm 1998 nhưng đến năm 2000 mới xây dựng đề án tổng thể về đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông”.

TS Nguyễn Huy Đoan, chủ biên một số SGK toán, kể: “Sau khi hoàn thiện SGK, đem ra giảng dạy, thậm chí đã giảng dạy đại trà rồi thì Viện Khoa học giáo dục VN mới được Bộ giao nhiệm vụ “xâu lại”… chương trình của 3 cấp với nhau”. TS Đoan nhận định: “Đấy là việc làm đã rồi chứ không phải việc làm khoa học”.

GS Trần Đình Sử cũng cho biết câu chuyện tương tự với môn văn. Ban đầu chương trình của ngữ văn THPT tách rời với chương trình tiểu học và THCS. Do yêu cầu phải hợp nhất nên dù SGK đã dạy rồi mới soạn thảo một chương trình gọi là Chương trình giáo dục ngữ văn từ lớp 1 đến lớp 12. Viện Khoa học giáo dục VN có nhiệm vụ làm chương trình gộp lại đó. “Họ làm rất cơ giới, họ chỉ ghép lại trong một cái khung bao gồm 12 năm. Họ thấy tác giả nào xuất hiện nhiều quá thì bớt đi, đưa tác giả khác vào”, GS Sử nói.

Nhiều ý kiến cho rằng cách làm này của Bộ chỉ mang tính chất đối phó chứ thực tế hơn chục năm thay sách cho thấy học sinh từ tiểu học lên THCS luôn bị sốc vì chương trình không có tính liên thông; còn từ THCS lên THPT lại… nhàm chán vì nhiều kiến thức ở THPT đã được học từ THCS rồi.

Nhìn lại hơn chục năm thay sách, GS Nguyễn Minh Thuyết, tổng chủ biên một số SGK, nhận định: “Bộ thường bị động trước dư luận, xử lý theo cách “kêu đâu chữa đó”, càng làm cho dư luận cảm thấy bất an”.

Nhờ SGK mà có chương trình chuẩn. Tức chương trình đó không có tác dụng chỉ đạo gì cả mà chỉ có tác dụng hợp thức hóa quy trình làm chương trình – biên soạn SGK

GS Trần Đình Sử – Tổng chủ biên SGK Ngữ văn nâng cao

 

Nội dung SGK và chương trình chưa thống nhất

Sau 3 năm thay SGK bậc THPT, Bộ GD-ĐT đánh giá: Việc chỉ đạo biên soạn chương trình song song với SGK nên có những nội dung trong SGK và trong chương trình chưa thống nhất, đặc biệt là chương trình SGK bậc THCS, do đó triển khai thực hiện còn vướng mắc; xây dựng nội dung và biên soạn SGK theo hướng giảm kiến thức hàn lâm, tăng tính thực hành còn lúng túng, chưa cụ thể ở các môn học. Chưa có một tổ chức khoa học độc lập nào tham gia đánh giá chương trình – SGK một cách nghiêm túc, khoa học.

Tuệ Nguyễn – Lê Đăng Ngọc

Nguồn:

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140428/lam-sach-giao-khoa-chuyen-nhu-dua.aspx

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140428/lam-sach-giao-khoa-chuyen-nhu-dua-ky-2-toan-nguoc-doi.aspx

Advertisements

Tagged as: ,

Categorised in: Chương trình khung, Hướng cải cách

8 phản hồi »

  1. – Đọc xong bài này, tôi sực nhớ lại nhớ ngày trước ở quê tôi có bác nông dân, nhờ bác mà tôi biết được câu thành ngữ “trâu không uống nước thì ai đè đầu trâu cho được” mà bác rất hay nói.

    – Lẽ ra tất cả những vị nào tham gia viết SGK trước đây phải đứng lên nói lời xin lỗi trước quốc dân đồng bào, nhất là các thế hệ học sinh đã buộc phải học sách do các vị viết. Và nếu có lòng tự trọng các vị nên rút lui, không nên dính líu gì nữa với chuyện biên soạn chương trình và SGK mới lần này chứ không phải chỉ ngồi làm ra vẻ đang rất chân thành “phản tỉnh”. Chính các vị cùng với bộ máy điều hành ở BGD đã gây ra cái thảm cảnh giáo dục nước nhà hiện nay. Cho dù có biện minh hay phản tỉnh gì đi nữa thì các vị cũng không thoát tội đâu (nên đừng đổ hết lỗi này cho Bộ GD). GS Trần Đình Sử, đặc biệt là hai ông GS Nguyễn Minh Thuyết và PGS Đỗ Ngọc Thống (riêng ông Phan Trọng Luận tổng chủ biên mất rồi tôi không nói)…- những người đã nhiệt tình tham gia biên soạn SGK môn văn trước đây hãy một lần dũng cảm cúi đầu nhận lỗi trước nhân dân để làm gương, thay vì cứ nói hoài như thế này thì chán lắm, không ai tin các vị nữa đâu.

    – Tôi tin và ý thức rằng là tôi nói điều này là thật lòng chứ không phải nói đùa, không phải chuyện đùa.

    Số lượt thích

    • Nhận lỗi thì quá dễ cho họ rồi bác ạ. Nhận lỗi thì phải sửa lỗi nên họ phải tham gia viết SGK nữa, viết nữa, viết mãi. Còn lòng tự trọng ư? Xa xỉ quá đối với họ. Họ là những người thừa lòng tự trọng và thiếu tiền; chỉ dân chúng là thừa tiền và thiếu lòng tự trọng thôi 😉 . Tôi nghĩ phải đưa tất cả vào luật:
      – Nhà nước đề ra chương trình GD phổ thông.
      – Nhà nước tổ chức viết SGK để tham khảo, bán thu lãi (lỗ phải chịu trách nhiệm, lỗ 2 lần thì dân không chấp nhận chuyện nhà nước viết SGK nữa)
      – Nhà nước quy định luật viết SGK cho các tổ chức, cá nhân tự viết.
      – Nhà nước quy định luật sử dụng SGK, các trường tự chọn SGK phù hợp.

      Số lượt thích

      • Bạn PT ơi, thợ làm không chuẩn thì cũng chỉ được phép sửa 2 lần thôi, còn sau đó là phải trả tiền công lại để người ta còn thuê thợ giỏi hơn làm. Đời người chỉ một lần Học PT, sai thế này thì hỏng hết. Nhẽ ra còn phải đền bù thiệt hại, theo đúng cái lý. Còn theo cái tình của bác PNH thì mấy thợ kém đó tự phế truất mình! Tự nhận lỗi là “tôi không có lòng tự trọng nên thôi đừng hỏi tôi tự trọng để đâu!”

        Số lượt thích

  2. Tại sao các GS, TS tham gia biên soạn SGK thấy quy trình làm việc của Bộ thiếu khoa học như vậy mà các GS, TS vẫn cứ làm và vẫn cứ cho ra đời các bộ SGK?
    Chúng ta không nên đổi lỗi vòng quanh như vậy nữa, theo quan điểm của tôi chung quy chúng ta vẫn thiếu kiến thức về khoa học giáo dục, khoa học sư phạm. Chúng ta phải học lại kiến thức giáo dục đã rồi làm gì hãy làm, không chỉ tốn tiền của dân thôi!

    Số lượt thích

  3. Theo mình được biết thì nhiều chuyên gia đã được đào tạo ở Đức, thì mình đề nghị mọi người dành chút tg xem video về việc Đức là SGK thế nào. Viết SGK giỏi là giải thích dễ hiểu cho học sinh chứ còn viết để Học sinh rối thêm thì nên viết sách QUIZ cho mấy tạp chí người già.
    http://www.schulbuchportal.de/

    Số lượt thích

  4. Bạn chưa đọc hết câu của mình viết đấy! Mình viết là “giải thích dễ hiểu cho học sinh” mà.

    Lịch sử làm SGK của Đức đã được hơn 1 thế kỷ. Các NXB lớn đều là tư nhân, tự do cạnh tranh về chất lượng và hình thức. Và đúng là như bạn PT nói thì SGK chỉ là tài liệu mang tính tham khảo, còn bắt buộc mới là chương trình do sở hoặc bộ GD của từng bang tự ra. Trường và giáo viên có quyền được tự lựa chọn giáo trình và được sử dụng nhiều giáo trình một lúc để phục vụ việc giảng dạy. Thành ra mỗi trường có thể có bộ SGK riêng. Mỗi thầy cô được quyền lựa chọn nhiều SGK, miễn là đảm bảo được chương trình giảng dạy của sở GD. Mà nói thật là bác và bạn nào ở bộ GD Vn mà nhìn thấy chương trình của họ thì sẽ ngạc nhiên lắm. Vì đó chỉ là những phần gạch đầu dòng, không có chút gì huyền bí cao siêu. Có bang còn không có cả chương trình cho từng môn, nghĩa là các trường tự quyết! Chỉ có điều là các NXB làm SGK trước khi xuất bản SGK thì thường phải qua kiểm định. Nhiều môn chế KH tự nhiên thì có khi còn không Cần kiểm định. (Hình như mình viết những điều này ở phản hồi của mấy mục về SGK trên HTN rồi thì phải.) Việc cạnh tranh ở thị trường SGK rất ác liệt, nên các NXB đầu tư rất nhiều vào việc nâng cao chất lượng. Giáo viên được tự chọn SGK làm tài liệu tham khảo, nên họ rất nhạy bén trong việc đánh giá chất lượng sách qua các triển lãm sách, qua internet forums…Nếu họ thấy cuốn nào hấp dẫn và dễ hiểu đối với học sinh của họ, thì họ mới dùng.

    Trong video ở link trên, quá trình làm SGK được giới thiệu tới học sinh, phụ huynh và nhà trường hay những ai quan tâm, một cách vô cùng dễ hiểu và ngắn có 5 phút. Nhưng nó tóm lược công việc soạn SGK rất nghiêm túc, có khoa học, có trách nhiệm của một đội ngũ động đảo các nhà sư phạm, chuyên gia soạn sách, hoạ sĩ. (Thay vì chỉ có 3 người soạn một môn như ở VN)

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: