How We Learn

Hình chóp tam giác giáo dục – Trần Văn Nhung

Tóm tắt: Chúng tôi cho rằng một trong những việc làm quan trọng nhất của giáo dục là xây dựng được mối quan hệ hữu cơ giữa gia đình, nhà trường, cộng đồng/xã hội và việc tự học trong việc đào tạo một con người, một công dân. Vì vậy trong bài viết này chúng tôi thử dùng khái niệm hình chóp tam giác trong hình học sơ cấp để minh họa cho mối liên hệ này, trong đó nhấn mạnh yếu tố thứ tư, đó là tự học. Bốn yếu tố này tạo thành bốn đỉnh của một tứ giác trên mặt phẳng/ không gian hai chiều, hay đúng hơn là một khối tứ diện hoặc một hình chóp tam giác trong không gian ba chiều. Thực ra cả bốn yếu tố, vai trò và quan hệ giữa chúng trong quá trình giáo dục, đào tạo và hình thành một con người, một công dân, đã được nói đến và nghiên cứu nhiều từ xưa cho đến nay ở trong và ngoài nước. Cái mới ở đây có chăng chỉ là sự minh họa sơ đồ quan hệ bằng hình học sơ cấp, cụ thể là bằng hình ảnh “hình chóp tam giác giáo dục”. Ý tưởng chính của bài viết này được bắt nguồn từ [5].

Các từ khóa: Tam giác giáo dục, hình chóp tam giác giáo dục, mối liên hệ giữa gia đình, nhà trường, cộng đồng/xã hội và việc tự học.

1. Tam giác giáo dục

H1

Lâu nay chúng ta đều đã biết rằng: Ba yếu tố gia đình (family), nhà trường (school) và cộng đồng/xã hội (community/society) đóng vai trò quyết định cả quá trình hình thành và phát triển suốt cuộc đời của mỗi con người. Ba yếu tố này tạo thành ba cạnh của một tam giác với độ dài tương ứng là F, S, C (xem Hình 1) mà ta tạm gọi là tam giác giáo dục ([5]). Cần phải nói thêm rằng, các khái niệm gia đình, nhà trường và xã hội ngày nay cũng đã mang thêm nội hàm, ý nghĩa mới, rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, hiện đại hơn, vì sự giao thoa của các nền văn hóa, vì ảnh hưởng to lớn của công nghệ thông tin và của quá trình toàn cầu hóa.

Tại mỗi một thời điểm cụ thể trong cuộc đời một con người, 0≤ t ≤ T (T là tuổi thọ của người đó), ta ký hiệu độ dài của ba cạnh của tam giác đó là F(t), S(t) và C(t). Ảnh hưởng của mỗi yếu tố này đến việc hình thành con người tại thời điểm t ấy là khác nhau. Nói một cách hình học, tam giác này không bao giờ đều, tức là độ dài ba cạnh của tam giác tại thời điểm t không bằng nhau: F(t) ≠ S(t) ≠ C(t) ≠ F(t)đối với mọi t thuộc đoạn [0,T]. Tại thời điểm t, khi còn nhỏ ở nhà chưa đi học, gia đình có ảnh hưởng nhiều nhất, nên khi đó độ dài F(t) của cạnh gia đình là lớn nhất, F(t) > S(t) > C(t). Đến khi đi học thì nhà trường có ảnh hưởng tăng dần lên, cạnh nhà trường dài dần ra, S(t)↑, S(t) > F(t), S(t) > C(t), và khi đi đã làm, đã thành một công dân, thì cả hai nhường để ảnh hưởng của xã hội tăng dần, độ dài của cạnh xã hội C(t) tăng dần, C(t)↑, C(t) > F(t), C(t) > S(t).

Nếu lấy trung bình theo thời gian cả cuộc đời một con người bình thường thì, để cho đơn giản và cho đẹp, ta có thể xem tam giác giáo dục đó là tam giác đều, không thể xem nhẹ vai trò và trách nhiệm của bất cứ một yếu tố nào, một cạnh nào. Về mặt toán học, nếu lấy độ dài trung bình của mỗi cạnh theo thời gian trên đoạn [0,T] ta có

h

và khi tam giác giáo dục là bình thường, là đều, thì ba cạnh bằng nhau, tức là F = S = C.

Trong những trường hợp đặc biệt, đối với những con người đặc biệt, tam giác này không đều. Ví dụ, có những người từ khi được sinh ra đã không có bố mẹ, không họ hàng, độ dài cạnh gia đình được xem gần bằng không, F(t) ≈ 0 với mọi t thuộc đoạn [0,T]. Lại có những người không một ngày được cắp sách đến trường, không biết đến khái niệm nhà trường, hoàn toàn bằng tự học từ gia đình và xã hội mà nên người, thậm chí thành người xuất chúng, người vĩ đại; khi đó độ dài cạnh nhà trường được xem gần bằng không, S(t) ≈ 0 với mọi t thuộc đoạn [0,T], nhưng hh

Gần đây khi thấy một số ít học sinh, sinh viên có hành vi chưa đẹp, có biểu hiện sa sút về tư cách, đạo đức, nhiều người trong xã hội và một số ông bố bà mẹ, đổ hết lỗi cho nhà trường, mà không chú ý đến ảnh hưởng, vai trò và trách nhiệm của chính mình, của gia đình và xã hội trong việc này. Tức là họ đã vô tình hoặc hữu ý quên đi vai trò và trách nhiệm của hai cạnh kia của tam giác giáo dục đều, đó là gia đình và xã hội. Như thế đã công bằng và khách quan chưa? Chỉ đổ lỗi cho nhà trường thì không đúng. Đổ lỗi cho giáo dục thì không sai, nhưng giáo dục ở đây phải được hiểu theo nghĩa rộng, vì trong suốt cuộc đời, một con người được giáo dục và chịu ảnh hưởng đều nhau từ ba phía, từ ba cạnh của tam giác giáo dục đều, đó là gia đình, nhà trường và xã hội. Tốt nhất và có trách nhiệm nhất là không nên đổ lỗi cho nhau mà gia đình, nhà trường và xã hội cần phải phối hợp chặt chẽ với nhau trong cả quá trình tạo ra một công dân (toàn cầu). Sự phối hợp hài hòa và tối ưu sẽ tạo ra sản phẩm tối ưu.

2. Việc tự học là rất quan trọng

Năm 1996, dựa trên Báo cáo của Hội đồng Delors, UNESCO đã khuyến nghị giáo dục toàn thế giới trong thế kỷ XXI được xây trên bốn trụ cột, đó là “học để biết, học để làm việc, học để chung sống với nhau và học để làm người” (Learning to know, learning to work, learning to live together and learning to be) [2,4,5]. Cả nhân loại đều thừa nhận chân lý này. Đây cũng có thể xem là triết lý giáo dục của toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, trong thế kỷ XXI. Tuy nhiên, nếu để ý chúng ta sẽ thấy về cơ bản tư tưởng và chân lý này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra ngay từ tháng 9 năm 1949 trên trang đầu của cuốn sổ vàng khi Người đến thăm Trường Nguyễn Ái Quốc Trung ương, tiền thân của Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh ngày nay: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại. Muốn đạt mục đích, thì phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.”[3,4] Tôi không rõ thông tin này đã đến được UNESCO hay chưa, vì vậy tôi đề nghị Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam gửi (nếu chưa) nguyên bản bút tích nói trên năm 1949 của Bác kèm theo bản dịch tiếng Anh, tiếng Pháp đến UNESCO tại Paris, để thấy Hồ Chí Minh hơn nửa thế kỷ trước đã góp phần xây dựng nên bốn trụ cột giáo dục của toàn thế giới do UNESCO khuyến nghị năm 1996 như thế nào. Nhân đây, tôi cũng xin đề nghị thêm với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, trong việc tiếp tục giới thiệu các di sản vật thể và phi vật thể của chúng ta với UNESCO để được công nhận, mà chúng ta đang làm tốt, nên chú ý hơn đến việc giới thiệu các di sản tư tưởng và văn hoá của dân tộc Việt Nam, nói riêng là của lãnh tụ Hồ Chí Minh, mà trên đây chỉ là một ví dụ cụ thể. Vì các di sản tư tưởng và văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, bao giờ cũng không kém phần quan trọng hơn so với các di sản vật thể do “tự nhiên” tạo ra và để lại.

Các khái niệm “tự học” (self-learning) và “học suốt đời” (life-long learning) cũng đã được UNESCO đưa ra và cần phải được hiểu theo nghĩa rộng, nghĩa đầy đủ của nó, tức là không chỉ tiếp tục học kiến thức mà cả văn hóa, đạo đức, kỹ năng sống,… trong suốt cuộc đời. Chính yếu tố thứ tư, yếu tố về khả năng tự học, tự thẩm thấu, đã tạo điều kiện để cho ba yếu tố trước (học từ gia đình, nhà trường và xã hội) được phát huy tối đa, để tạo nên một con người hoàn chỉnh. Tự giáo dục còn quyết định và quan trọng hơn cả sự giáo dục nhận được từ gia đình, nhà trường và xã hội. Con người ta hơn nhau nhờ khả năng tự học này. Sự phân biệt giữa hai đứa con trong cùng một gia đình (thậm chí giữa một cặp sinh đôi), giữa hai học sinh trong cùng một lớp học và giữa hai công dân trong cùng một cộng đồng, trước hết phụ thuộc vào khả năng, vào gen di truyền trên các cá thể đó, sau đấy phụ thuộc rất nhiều vào năng lực tự học, tự thẩm thấu, tự điều chỉnh, tự thích nghi, tự hoàn thiện của chúng.

Trong thế giới thực vật cũng vậy: Hai cây con giống hệt nhau, được trồng trên cùng mảnh đất, được chăm bón, tưới nước, được tiếp nhận ánh sáng, hít thở khí trời (oxy và carbonic) như nhau, nhưng cây nào thực hiện quá trình trao đổi chất tốt hơn, hiệu quả quang hợp cao hơn thì cây đó sẽ sinh trưởng, phát triển nhanh hơn, mạnh hơn, ít bị sâu bọ phá hoại và có khả năng thích ứng với điều kiện ngoại cảnh tốt hơn.

3. Hình chóp tam giác giáo dục

h2

Chúng tôi cho rằng cần phải nhấn mạnh và bổ sung yếu tố “tự học” (self-learning) vào bức tranh/sơ đồ minh họa quá trình giáo dục con người, tức là tam giác giáo dục đã nói ở trên. Để dễ hình dung, ta xem đỉnh thứ tư, đỉnh tự học (tự thẩm thấu, tự hoàn thiện), được ký hiệu là L, cùng với ba cạnh của tam giác đáy FSC, gia đình, nhà trường và cộng đồng/xã hội, tạo ra một hình chóp tam giác LFSC trong không gian ba chiều, như không gian ta đang sống; ta tạm gọi nó là hình chóp tam giác giáo dục (xem Hình 2). Xin nhắc lại, một cách nôm na, hình chóp tam giác là một khối tứ diện có một đỉnh và một đáy là một tam giác. Ba mặt bên của nó là ba tam giác. Chúng tôi cho rằng đây có thể xem là một sự minh họa đầy đủ mối liên hệ giữa bốn yếu tố giáo dục để tạo ra một con người hoàn chỉnh. Việc nghiên cứu sự thay đổi hình dáng, độ dài của sáu cạnh và diện tích của bốn mặt của hình chóp tam giác giáo dục đỉnh L này theo thời gian trên khoảng [0,T] cũng có thể làm tương tự như đối với tam giác giáo dục FSC. Đỉnh tự học L của hình chóp tam giác giáo dục LFSC nằm phía trên tam giác đáy giáo dục FSC.

Tại mỗi thời điểm trong cuộc đời một con người, hình chóp tam giác LFSC không đều, nói nôm na tức là bốn mặt là bốn tam giác không đều và không bằng nhau. Nhưng nếu lấy trung bình theo thời gian cả đời trên đoạn [0,T] của một con người bình thường thì, lại để cho đơn giản và cho đẹp, ta có thể xem hình chóp tam giác giáo dục này là đều, tức là đáy là một tam giác đều và ba cạnh bên bằng nhau. Khi đó tam giác đáy FSC và ba mặt của hình chóp này đều là tam giác đều và bằng nhau. Ta không thể xem nhẹ một đỉnh nào, một cạnh nào, một mặt nào. Hình dáng, kích thước của hình chóp tam giác này thay đổi liên tục theo thời gian trong suốt cuộc đời một con người trên đoạn [0,T]. Nó được gắn với mỗi người để đặc trưng cho quá trình trưởng thành và năng lực của người đó. Ta biểu thị năng lực tự học của mỗi người bằng độ lớn của chiều cao h của đỉnh tự học L trên tam giác đáy FSC. Nếu khả năng tự học của một con người càng tốt thì độ cao h của đỉnh tự học L càng lớn và ngược lại. Với những người không bình thường, ví dụ với người rất kém cỏi, h rất nhỏ, h ≈ 0, thậm chí h = 0, tức là họ hoàn toàn không có khả năng tự học. Còn đối với những thiên tài, với những người vĩ đại, hình chóp tam giác giáo dục không còn là đều nữa, thậm chí rất “kỳ dị”, rất ”kỳ lạ”, đỉnh L trên tam giác đáy FSC có thể tiến lên cao vô cùng, h → ∞. Như vậy h biến thiên trong nhân loại từ 0 đến ∞, 0 ≤ h ≤ ∞.

Như chúng ta đã biết trong hình học sơ cấp, thể tích V của hình chóp tam giác LFSC được tính theo công thức V = Bh/3, trong đó B là diện tích tam giác đáy FSC và h là độ lớn của chiều cao của hình chóp, tức là khoảng cách từ đỉnh L đến tam giác đáy FSC. Chúng tôi muốn dùng độ lớn của thể tích V của hình chóp tam giác giáo dục để biểu thị khả năng, năng lực học tập, nghiên cứu, trưởng thành của mỗi con người. Khi tam giác đáy FSC (các điều kiện và ảnh hưởng giáo dục từ gia đình, nhà trường và xã hội/cộng đồng) đã được tạm xem là cố định rồi, B cố định rồi, thì cách duy nhất để làm tăng thể tích V của hình chóp là tìm cách tăng độ cao h của nó, tìm mọi cách cực đại hóa giá trị của tham số h, tức là phát huy tối đa tinh thần, ý chí, phương pháp và hiệu quả tự học, tự thẩm thấu, tự phấn đấu, tự hoàn thiện của mỗi con người. Trong nhân loại, h có thể biến thiên từ 0 ra ∞ và V cũng biến thiên từ 0 ra ∞. Đối với những người kém cỏi, V ≈ 0, còn đối với những thiên tài, với những người vĩ đại, V → ∞, V ≈ ∞.

Như vậy, nhiệm vụ và sứ mệnh quan trọng, cao cả nhất và cũng là khó khăn nhất của giáo dục và nhà giáo là “truyền cảm hứng” cho học trò, cho người học, làm sao biến được giáo dục thành tự giáo dục, học thành tự học, tức là cực đại hóa độ cao tự học h ở mỗi con người. Vì thế Anatole France đã nói: “Chín phần mười của giáo dục là động viên khích lệ” và William A. Warrd: “Người thầy trung bình chỉ biết nói, người thầy giỏi biết giải thích, người thầy xuất chúng biết minh hoạ, người thầy vĩ đại biết cách truyền cảm hứng”.

4. Già vẫn chưa khôn, vẫn cần phải học hỏi

Trước khi kết thúc, tôi xin kể lại một câu chuyện ngắn mà khiến tôi cứ suy nghĩ mãi. Khoảng năm năm trước, khi đang chuẩn bị từ sân bay Tân Sơn Nhất (Thành phố Hồ Chí Minh) bay ra Hà Nội, tôi đã quan sát một hiện tượng như sau: Một người nước ngoài đang cùng tôi đi ra phía cầu thang để lên máy bay. Anh ta kéo một chiếc vali cabin và đi trước tôi chừng 10m. Đột nhiên tôi thấy anh ta trượt chân, lảo đảo và suýt ngã đập đầu xuống sàn nhà. Khi đó anh ta rất bực bội, miệng làu bàu. Tiến gần lên xem việc gì đã xảy ra, tôi nhìn thấy một vũng nước trơn chỗ anh ta suýt ngã. Thì ra trên đầu có một chiếc máy điều hòa bị hỏng, nhỏ nước xuống nền. Biết rằng lỗi là của sân bay mình, tôi lịch sự xin lỗi vị khách người nước ngoài. Anh ta cười tươi trở lại và nói với tôi không có vấn đề gì. Trong lúc tôi đang tiến lại gần một nhân viên nhà ga để yêu cầu sửa lại cái máy điều hòa thì anh ta đã tìm được một chiếc ghế ở gần đó đặt vào chỗ có vũng nước trơn để báo hiệu cho những hành khách đi ngay phía sau tránh ra khỏi bị ngã. Như vậy việc làm của vị khách nước ngoài nhanh nhẹn hơn, hay hơn, nhân văn hơn của tôi. Cái ghế chướng ngại vật vừa tránh cho người đi ngay phía sau khỏi bị trượt ngã có thể dẫn đến vỡ đầu, gẫy tay, vừa nhắc nhà ga phải nhanh chóng khắc phục. Trong khi tôi mới chỉ làm được một việc là “chuyển giao nhiệm vụ” cho nhân viên nhà ga, còn rất có thể mấy giây hoặc mấy phút sau đó có người bị ngã đau, trong lúc chưa có ai đến sửa lại máy điều hòa. Thế đấy, đến già vẫn chưa thật khôn, vẫn còn học hỏi được thêm kỹ năng sống, kỹ năng mềm! Văn hóa thật sâu thẳm và bao la đến vậy!

Kết luận: Gia đình + Nhà trường + Xã hội/Cộng đồng + Tự học = Con người.

Tác giả xin cám ơn PGS. TS. Nguyễn Minh Mẫn, PGS. TS. Nguyễn Hữn Bạch, PGS. TS. Phùng Quốc Tuấn và ThS Nguyễn Đức Huy đã đọc bản thảo và cho những ý kiến nhận xét có giá trị.

Trần Văn Nhung.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Epstein, J.L., L. Coates, K.C. Salinas , M.G. Sanders, B.S. Simon (1997): School, Family, and Community Partnerships. Your Handbook for Action. Corvin Press, Inc. Thousand Oaks, California.

[2] Jacques Delors: Learning: The Treasure Within, Report to UNESCO of the International Commission on Education for the Twenty-first Century, UNESCO Publishing 1998, ISBN 9231034707, 9789231034701. Xem bản dịch tiếng Việt của Trịnh Đức Thắng, do Vũ Văn Tảo hiệu đính: “Học tập: Một kho báu tiềm ẩn”, Nhà Xuất bản GDVN, Hà Nội – 2002.

[3] Hồ Chí Minh Toàn tập (12 tập),  xem Tập 5 (1947-1949), trang 684; Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội-2004; (cũng có thể tìm thấy tài liệu này trong Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hà Nội, Việt Nam).

[4] Phạm Minh Hạc: Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI,  NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội-1999.

[5] Trần Văn Nhung, Về Giáo dục và Đào tao: Đôi điều ghi lại, Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam, Hà Nội – 2011 (578 trang, khổ 14,5 x 20,5 cm).

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Nghĩ về việc học và dạy, Triết lý

52 phản hồi »

  1. Tôi rất thích bài viết này của GS Trần Văn Nhung. Thích là bởi một người không tiếp xúc với toán học 40 năm vẫn có thể hiểu được những gì giáo sư định nói bằng ví dụ hình học trong bài viết ấy. Thích ở chỗ, nhiều lúc, tôi biết vai trò của tự học là cần thiết, là quan trọng đến đâu đi chăng nữa cũng không biết cách đưa ra ví dụ như GS về chiều thứ 3 của hình chóp tam giác trong bài viết của GS. Đặc biệt hơn ở chỗ, GS lấy một ví dụ cuối bài viết về cách ứng dụng sự học của ta và của phương Tây. Tôi nghi ngờ về sự trung thực của ví dụ vì tôi biết GS là một người hài hước (có thể GS là người đem cái ghế đến đánh dấu vệt nước và cũng là người báo cho nhân viên tại ga hàng không biết vụ việc cần phải giải quyết tận gốc bằng sửa cái máy lạnh chứ không phải là chỉ đánh dấu vệt nước do việc tắc ống dẫn nước từ cái máy lạnh gây ra).
    Thưa GS, có một việc tôi muốn GS giúp, ấy là có cách nào chuyển cái hình chóp tam giác ấy thành một hình trụ tam giác không? Nếu làm được như vậy thì thể tích của nó sẽ tăng lên gấp đôi (không biết có đúng là gấp đôi không vì tôi không còn nhớ được phần hình học không gian hồi học phổ thông nữa rồi) – tăng một vài phẩn trăm đã khó, gấp đôi chắc cũng là mơ ước của nhiều người, mà ước thì chẳng nên tiết kiệm.
    Xin cảm ơn Hocthenao và cảm ơn GS.

    Like

    • Cám ơn GS NK Hồng! Tôi xin có hai câu trả lời: 1. Ví dụ cuối bài, câu chuyện ở sân bay là sự thật. Tôi đã học hỏi được thêm từ vị khách người nước ngoài. 2. Khi đỉnh tự học L cao lên vô cùng, trường hợp của thiên tài xuất chúng, độ cao h tiến ra vô cùng, hình chóp đáy tam giác biến thành hình trụ đáy tam giác và thể tích V của hình trụ bằng vô cùng, chứ không chỉ gấp đôi thể tích hình chóp.

      Like

  2. Theo tôi bạn không nhất thiết phải ‘nghi ngờ ví dụ’ của GS Nhung – ý nghĩ này của bạn gây cho tôi cảm giác bạn đang ‘nịnh khéo’ GS, và rất có thể khiến GS cảm thấy xấu hổ đấy, nếu thật sự GS không phải là nguoi ‘kéo cái ghế’… Tôi thì tin là GS Nhung đang kể lại một chuyện có thật, đơn giản là qua đó chuyển thông điệp cho chúng ta mà thôi.

    Like

  3. Hình chóp giáo dục là một khái niệm không mới. Nếu Các bạn có nghe tôi bàn về chiến tranh (với Quân Nguyễn trong Ôn bài của NBC) thì tất cả các cuộc chiến đều có thể chia nhỏ thành các cuộc chiến 3 bên và tôi có khuyên là nên vẽ hình để được các khối nhiều mặt (nếu không có ý sau thì có thể là tôi đã phải comment 1 nội dung 2 lần và lần 1 đã không thành công).
    Bài viết chưa đặc sắc. Sau đây Tôi chỉ ra một số điểm.
    – Một chỗ quan trọng được nhắc đến là:
    “Cần phải nói thêm rằng, các khái niệm gia đình, nhà trường và xã hội ngày nay cũng đã mang thêm nội hàm, ý nghĩa mới, rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, hiện đại hơn, vì sự giao thoa của các nền văn hóa, vì ảnh hưởng to lớn của công nghệ thông tin và của quá trình toàn cầu hóa.”
    Tuy vậy bài viết lại nhắc đến quá sơ sài và không mang lại hiểu biết gì mà toàn là những lời sáo rỗng. Nếu bài viết giải thích được rõ xã hội là gì, nhà trường là gì, gia đình là gì và chúng có những tính chất gì thì đã khá hơn.
    – Đoạn: “Tại mỗi một thời điểm cụ thể trong cuộc đời một con người, 0≤ t ≤ T (T là tuổi thọ của người đó), ta ký hiệu độ dài của ba cạnh của tam giác đó là F(t), S(t) và C(t). Ảnh hưởng của mỗi yếu tố này đến việc hình thành con người tại thời điểm t ấy là khác nhau. Nói một cách hình học, tam giác này không bao giờ đều, tức là độ dài ba cạnh của tam giác tại thời điểm t không bằng nhau: F(t) ≠ S(t) ≠ C(t) ≠ F(t)đối với mọi t thuộc đoạn [0,T].”
    Theo tôi đó là một hiểu biết sai lầm. Nói một cách “đầy tính triết học” là : không có tồn tại nào không cân bằng. Cho nên khi 3 cái ảnh hưởng đó cùng tồn tại trên đối tượng thì chúng phải cân bằng. Ví như cái xe đạp vậy: Khi anh đang đi thì tại mỗi thời điểm cái hệ thống xe, người và đường cùng sức đạp và các loại sức cản là cân bằng.
    Với phong cách chấm bài thi của học trò, xuất phát sai không thể mang lại ý nghĩa, tôi không đọc nữa.
    Bác Nhung có thể vào phản biện không?

    Like

    • Có thể ai đó sẽ không hiểu rõ. Tôi nói rõ thêm tí:
      Các ảnh hưởng ấy phải hiểu là những đại lượng có hướng. Khi hiểu đơn thuần là độ lớn thì đã là một hạn chế. Và khi đã hiểu là đại lượng có hướng thì để xét ảnh hưởng đơn giản nhất là đưa vào một hệ trục. Trên các trục, các con số ấy sẽ triệt tiêu và tức là cân bằng khi đã xét ảnh hưởng của hướng.

      Like

      • Xin đố bác pham thang : một con lắc đang lắc qua lắc lại, khi dây bị đứt thì nó rơi xuống đâu?
        @TH : TH ơi, ở đây toàn là tranh luận khoa học này, thích không?

        Like

    • Cám ơn anh pham thang về những bình luận và góp ý sắc sảo! Tôi không phải là nhà nghiên cứu sâu về giáo dục, triết học hay cơ học, vật lý nên không tranh luận hay phản biện anh được. Tuy nhiên, là một giáo viên toán, tôi đã nghiên cứu về sự cân bằng và ổn định của các hệ động lực, dựa trên hai phương pháp hiệu quả và nổi tiếng của A. M. Lyapunov. Mặc dầu vậy, dù đã đọc nhưng tôi chưa hiểu được bao nhiêu điều anh viết ở trên.

      Like

      • Có vẻ là tôi diễn đạt không tốt. Lý do là đoạn đầu tôi có ý nói không rõ ràng, chê bai mang tính giật gân kích thích để thu hút chú ý. Tôi thành thật nhận khuyết điểm. Tôi nói lại nhé:
        Cái mà tôi muốn là bác đã xét ảnh hưởng của các tác động lên đối tượng thì phải xét cả loại tác động và hướng của nó. Cụ thể, cùng là tác động GD từ gia đình lên trẻ cũng có hai loại tích cực và tiêu cực; nhà trường và xã hội cũng thế. Và khi đã bù trừ hai loại tác động ấy ra tác động tổng hợp từ mỗi đỉnh gia đình, nhà trường, xã hội lên đối tượng thì phải xét xem tác động ấy theo hướng nào?
        Giáo dục là một loại tương tác giữa cộng đồng (gia đình, nhà trường, xã hội) với cá nhân về tinh thần. Thông thường, cộng đồng có xu hướng áp đặt ý chí lên cá nhân và cá nhân chống lại; cá nhân có xu hướng xoay chuyển cộng đồng theo ý mình và cộng đồng chống lại.
        Như vậy các cộng đồng (GĐ, NT, XH) tác động lên đối tượng là lực kéo về phía mình. 3 lực kéo ấy thành phần nằm trong mặt phẳng đáy là cân bằng và thành phần tổng hợp còn lại cân bằng với lực chống trả của đối tượng tại mọi thời điểm. (thực tế thì không thể bàn tới thời điểm như giá trị tức thời mà là những khoảng thời gian nhỏ).
        Như thế khi GĐ, NT, XH gia tăng ham muốn giáo dục thì trẻ gia tăng sức kháng cự để cần bằng. Sức kháng cự ấy mới chính là sự phát triển của trẻ, là sức học có phê phán của trẻ, mới làm nên giá trị khi chúng trưởng thành.
        Ở đây bác xét tác động là vô hướng, dùng thể tích để diễn đạt sức tự học là rất hạn chế. Bác lại lấy giá trị trung bình trong cả đời để đánh cũng hạn chế vì như thế chỉ khi người ta chết đi mới có thể đánh giá giá trị của họ mới đánh giá sự phát triển của họ thì không còn tác dụng giáo dục. Ngược lại, dùng các yếu tố có hướng với thời gian nhỏ mới diễn tả tốt các tác động và có tác dụng điều chỉnh tác động ấy trong cuộc đời đối tượng.
        Ví như hai trường hợp: (a) khi cái đáy rất lớn, lực kéo từ 3 đỉnh ở đáy chỉ có tác dụng giành giật đối tượng, không có tác dụng kích thích sự vươn lên của đối tượng; (b) khi sức tự học ban đầu của đối tượng so với nhiều đối tượng khác là không kém nhưng sức kéo từ đáy quá lớn vượt quá sức chống trả của đối tượng, phá vỡ cân bằng cũ, lập ra cân bằng mới là đối tượng chống trả bằng cách nghe lời mà không tự làm gì. Theo cách diễn đạt của bác thì đó chỉ là một trường hợp đáy lớn và chiều cao rất nhỏ (chính là comment phía dưới mà bác đã trả lời đấy, đó là sự diễn đạt chưa tốt của tôi vì tôi nói với bạn Hồng vốn không rõ toán nên tôi mới không diễn đạt tốt được). Nhưng rõ ràng như tôi vừa nêu là bản chất sự việc trong hai trường hợp rất khác nhau.

        Like

        • Dạ tôi nghĩ là bác thang và bác Nhung không hiểu ý nhau. Bác Nhung cho là con người họ thích học, tự học, rồi xã hội, gia đình… hè nhau vào kéo thêm cho nó học nhanh hơn. Còn bác thang thì cho rằng nó không chạy theo hướng người ta kéo mà nó chống cự lại. Vậy là hai bác đang bàn về hai chuyện khác nhau. Tôi lấy ví dụ hai người yêu nhau, thì người nọ kéo, người kia chạy theo. Còn nếu họ không yêu nhau, thì một người kéo, người kia ra sức kháng cự, những người khác có hè nhau lại kéo giùm, thì người kia càng chống cự, trì lại, xong rồi dứt ra, chạy mất tiêu luôn.

          Like

        • LH nói đúng. Bác Nhung diễn tả quan hệ các vấn đề. Tôi nêu ra hạn chế của cách diễn tả ấy là để bổ sung thêm chứ không đi ngược lại (tôi đồng ý với cách chia thành các tam giác mà).
          Ví dụ bác Nhung nói về GD có vẻ như chỉ nói về sự tích cực, tôi bổ sung rằng có cả sự tiêu cực. Đó là cần thiết vì có khi sự tích cực quá ngưỡng cũng thành tiêu cực như ăn đồ bổ quá lại sinh bệnh.
          Hoặc như bác Nhung nói về tự học thì tôi mở rộng là là sự chống lại, và tự học chỉ là một hình thức chống lại.
          Mô hình bác Nhung có 3 đỉnh GĐ, NT, XH (là các chủ thể) nhưng đỉnh 4 lại là tự học (là một tố chất) thế thì 4 đỉnh ấy không cùng loại. Và nếu mô hình như thế thì đối tượng GD đứng đâu trong mô hình? Các cạnh đáy nối 3 chủ thể với nhau chứ có nối mỗi chủ thể với đối tượng đâu mà lại diễn tả tác động của mỗi chủ thể kia với đối tượng? Nhìn mô hình ấy chỉ có thể đoán đối tượng là cả cái hình chóp ấy mà bác Nhung dùng thể tích đại diện. Như thế mô hình ấy chỉ có thể diễn tả kết quả quá trình, tức là đánh giá khi đối tượng đã chết, mà không diễn tả sự vận động, nguyên nhân vận động. Mà không diễn tả vận động với nguyên nhân thì không ứng dụng được.
          Có nhà toán học nào đó nói đại khái: toán học là thay một khái niệm bằng những khái niệm trước đó. Thế là tìm về nguồn gốc đấy. Thế mới dùng được chứ.
          Tôi cũng mô hình nhưng khác ở đỉnh 4 là đối tượng. Có 4 véc tơ từ 4 đỉnh xu hướng kéo trọng tâm về phía nó và chúng triệt tiêu diễn tả sự cân bằng. Tổng hợp 3 véc tơ ở 3 đỉnh dưới đáy là tác dụng giáo dục. Véc tơ thứ tư là sức phản kháng của đối tượng (tự học là một yếu tố tạo nên nó, bỏ học cũng là yếu tố tạo nên nó). Hình chiếu một cặp véc tơ lên cạnh có 2 đỉnh mà 2 véc tơ đó hướng về diễn tả quan hệ của 2 đỉnh. Thế vừa diễn tả sự giành giật sức ảnh hưởng của GĐ, NT, XH vừa diễn tả được tác động chung lên đỉnh 4 – đối tượng. Hình chóp ấy là không cố định mà luôn thay đổi hình dạng, nhưng trong một giai đoạn ngắn có thể coi là hình dạng cố định. Và sự phát triển của hình chóp theo hướng trọng tâm lệch dần về đỉnh 4 là tích cực, trái lại là tiêu cực, thể hiện đối tượng ngày càng tự do về tư tinh thần thì càng tích cực, ngày càng bị lệ thuộc về tinh thần là tiêu cực. Tiến thêm có thể coi các đỉnh là các khối cầu nhỏ quay tự quanh trục. Một chiều quay là dương (tích cực) một chiều quay là âm (tiêu cực) và chiều quay, tốc độ quay của mỗi đỉnh có ảnh hưởng bởi chiều quay và tốc độ quay của 3 đỉnh kia theo xu hướng làm các đỉnh kia quay theo nó và cố gắng chống lại chiều quay của các đỉnh kia; đồng thời chiều quay dương lại có tác dụng chống lại sự kéo trọng tâm về phía nó (mâu thuẫn từ bên trong). Như thế nó thể hiện được mối quan hệ về tác động tích cực, tiêu cực và đảm bảo nguyên tắc tích cực thái quá là tiêu cực.
          Mô hình ấy diễn tả được hiện tượng GĐ, NT, XH đều tác động tích cực lại sinh ra sản phẩm tiêu cực: 3 đỉnh ở đáy xoay chiều dương thì đẩy trọng tâm ra xa, tức là làm đỉnh 4 gần trọng tâm hơn, tự do hơn; đồng thời đỉnh 4 có sức quay âm để chống lại (cân bằng) 3 sức quay dương; đồng thời sức quay âm (tiêu cực) phù hợp với sức hút trọng tâm vầ gần (tự do). Rõ ràng tư tưởng tiêu cực và tự do mang lại điều gì thì ai cũng biết. Ngược lại 3 đỉnh GĐ, NT, XH đều tiêu cực lại có thể sinh ra sản phẩm rất tích cực. Ấy là sự nổi loạn, là cách mạng.
          Mô hình cũng khuyên là nên tích cực và kéo về (giành ảnh hưởng) ở mức vừa phải.
          Đáng tiếc là tôi không đủ năng lực để viết ra mấy cái phương trình cho nó vui mắt. Chắc phải các nhà vật lý mới viết được.

          Like

        • Vâng, xin cám ơn anh pham thang! Giờ thì tôi đã hiểu sâu và rõ thêm những điều anh viết, nó “biện chứng”, “vật lý” và rõ “bản chất giáo dục” hơn nội dung thuần túy “hình học” của tôi. Tôi xin cứ đăng những điều mình đã nghĩ và làm, nhưng nếu dòng suy nghĩ này được tiếp tục bằng những nghiên cứu sâu hơn của anh thì càng hay.

          Like

        • Đọc comment này của bác pham thang, làm tôi nhớ lại thời sinh viên của tôi. Hồi ấy, nghe thày giảng bài, cứ lùng bùng chẳng hiểu gì cả, mà sau đấy thày lại bắt sinh viên đặt câu hỏi, không đặt thì thày nói sinh viên gì mà không có hình dạng gì cả. Thế thì tôi làm thế nào? Tôi đành phải lấy đại vài từ vài ý mà mình hiểu láng nháng, cố gắng đặt cho thày một câu hỏi, kiểu như bác RLB gọi là “bi kịch đọc không rõ chữ” (sau này thấy cô kieu xí xọn hay xen ngang đặt câu hỏi rất là đáng yêu thì tôi đoán chắc hồi đó mình cũng đáng yêu dữ lắm 😀 ). Được cái là thày Tây rất dễ thương, họ không có bao giờ nói mình là “đồ ngu, im mồm đi”, mà họ nói “ý cô rất hay, nhưng theo tôi thì… bla bla bla”, thế là mình ra sức ghi chép (để mai mốt cho vào bài, thày khoái, cho điểm cao chứ còn gì nữa, ai người ta cũng tự mê mình cả, đó là chiêu độc của tôi, chuyên môn được điểm cao nhờ thế; ví dụ như ông nào lãng mạn, thì bài của mình phải bay bổng, ông nào giảng văn học kinh dị, thì bài của mình phải càng rùng rợn càng tốt).

          Vậy cứ suy ra từ bình luận trên của bác pham thang, thì khi nào mình kéo, thì phải kéo nhè nhẹ thôi phải không ạ?

          Like

        • À tôi nghĩ là thường là khi trả lời một câu hỏi, thì thày thích nghi với sinh viên, tức là ông ấy cá nhân hóa (personnaliser) kiến thức truyền đạt cho sinh viên ấy. Khi sinh viên đặt câu hỏi, thì ông ấy đoán ra trình độ của sinh viên, mối quan tâm của nó, và ông ấy sửa lại bài giảng của mình một chút cho vừa với tầm của sinh viên. Do vậy mà khi nghe câu trả lời, bao giờ tôi cũng hiểu rất rõ, trong khi mà nghe bài giảng chung cho mọi người thì nhiều khi phức tạp, bám theo rất là cực nhọc. Sau này tôi cũng đem áp dụng phương pháp ấy, thấy rất là hiệu quả. Ví dụ thấy ai “phản biện”, chửi mình, thì mình cũng ra sức chửi lại, vừa chửi vừa xen kiến thức vào, thế là hắn hiểu ngay, vì mình nói theo cách của hắn, chứ lúc đó mình càng cố trừu tượng, là hắn càng giận.

          Có một ông thày già, dạy môn Narratologie, là môn lý thuyết kể truyện, mà tôi rất là yêu quý (không hiểu sao tôi rất hay mê các ông già), khi ông ấy thấy tôi chăm chỉ hỏi quá, hết giờ còn đi theo hỏi tiếp, thì ông ấy khuyên tôi nên đọc một cuốn là cuốn “Poétique du roman”, của ông Vincent Jouve, ông ấy nói là đọc xong cuốn đó thì tôi sẽ còn rành lý thuyết kể chuyện hơn chính tác giả của cuốn sách nữa !! (Nghe không được logique lắm bác pham thang nhỉ?)

          Like

  4. Tôi không hiểu nhiều về toán nên không thể tranh luận với bác Pham Thang. Tôi thấy phát biểu của bác Nhung hay ở chỗ giản đơn: cái khối tam giác chóp ấy có thể tích lớn hay nhỏ phụ thươc vào diện tích hình tam giác và đường cao, Diện tích hình tam giác thì không thể lớn mãi, nó là một hữu hạn, tuy có thay đổi theo thời gian, theo hoàn cảnh cá nhân & gia đình, theo xã hội và nahf trường nhưng là một hữu hạn, trong khi khả năng tự học có thể đem lại cho con người ta nhiều thứ vì thế một nền giáo dục phát triển phải “tạo ra” bằng được những con người biết tự học. Theo tôi, bài viết có ý nghĩa ở chỗ ấy. Có thể tôi hiểu sai ý GS Nhung, mong GS hãy tranh luạn với Pham Thang để vấn đề sáng tỏ (nhưng hai bác đừng dùng nhiều khái niệm toán học và bớt đi một chút triết lý nha)

    Like

    • Bạn nói rất đúng : bạn không hiểu lắm về toán. Ở bài viết có sự lập lờ. Ở đó đã coi các yếu tố gia đình, nhà trường, xã hội là độc lập và độc lập với sự tự học. Điều đó không đúng. Sự thật là, ít nhất, ba yếu tố gia đình, nhà trường, xã hội có ảnh hưởng tới sức tự học của trò. Nó có thể gia tăng cũng như giết chết khẳ năng tự học của trò. Tức là chí ít phải coi tự học là hàm đối với các yếu tố khác, tức là L(S,F,C,t). Như vậy bài viết đã bỏ sót trường hợp tam giác SFC có diện tích lớn mà h lại gần như bằng không. Chính là khi gia đình, nhà trường, xã hội đều cố sức gia tăng ảnh hưởng giáo dục đã giết chết khả năng tự học của trò. Nhìn sang xã hội Hàn Quốc ấy. Nhiều người trẻ đã không dám yêu và bố mẹ phải tìm cách lấy vợ chồng cho con qua giới thiệu, xem mặt. Vì sao? Những người trẻ ấy đi học ở trường phổ thông nào là theo ý bố mẹ, học lớp nào cũng do bố mẹ chỉ đạo, học môn gì bố mẹ cũng can thiệp, học đại học ở trường nào cũng lại bố mẹ định hướng, ra trường đi làm ở đâu cũng do sắp xếp. Rồi khi học thì họ phải biết nghe lời từ mẫu giáo trở lên. Nên khi đã khá cứng tuổi nhưng vẫn không dám yêu vì không biết người kia có vừa mắt bố mẹ không, có phù hợp quan niệm xã hội không?

      Like

      • Thưa anh pham thang, là Tác giả bài viết, tôi không chủ trương “lập lờ”. Nếu anh cảm thấy có sự “lập lờ” thì đó có thể là do khả năng diễn giải của tôi chưa đạt. Tôi đã cố gắng dùng hình học sơ cấp để mô tả mối quan hệ hữu cơ giữa bốn yếu tố gia đình, nhà trường, xã hội (ba cạnh của tam giác đáy) và (sự) tự học (đỉnh của hình chóp). Đỉnh của hình chóp cùng với mỗi cạnh của tam giác đáy tạo thành một tam giác mặt bên. Ba tám giác mặt bên (hay diện tích của nó) biểu thị mối quan hệ gữa tự học với mỗi một yếu tố gia đình, nhà trường và xã hội/cộng đồng. Đỉnh tự học cùng với tam giác đáy tạo thành một hình chóp, mà hình dạng và thể tích của nó thể hiện năng lực tổng hợp một con người. Anh pham thang nói: “Như vậy bài viết đã bỏ sót trường hợp tam giác SFC có diện tích lớn mà h lại gần như bằng không”. Tôi không bỏ sót bất cứ trường hợp nào cả, với mỗi tam giác đáy SFC khi đã được cố định, cho phép độ cao h của hình chóp biến thiên liên tục từ 0 ra vô cùng.

        Like

        • Xin lỗi tôi định dùng từ “mập mờ” (tức là không rõ ràng thôi) nhưng nhất thời nghĩ không ra lại dùng thành “lập lờ” (có vẻ tiêu cực). Vì bác Hồng không rõ toán nên tôi đã không diễn đạt tốt được. Tôi trả lời trong comment trên luôn thể đấy.
          Cái quan hệ hữu cơ là gì? Lâu nay người ta dùng nhưng cũng không ai nói rõ nó là gì. Bác cũng vậy, cứ nói một cách trơn tru thôi. Theo tôi đó chính là tác động tiêu cực và tích cực, chính là áp đặt và chống trả như tôi viết trong comment trên vậy.

          Like

    • Nhân nhớ về cụ Đặng Thai Mai (HTN vừa có bài). Tôi có nhớ đến một câu chuyện giáo dục. Có lần hai cô con gái cụ trùm chăn mà chơi tam cúc. (Chắc là trong gia đình không chơi.) Hôm sau cụ nói khẽ : hôm qua hai cô mơ gì toàn những đôi với ba. Thế là từ ấy các cô không chơi tam cúc nữa.
      Chả biết sự thật đến đâu nhưng cũng đáng để suy ngẫm. Nhiều người thì ca ngợi nhờ truyền thống gia đình nên cụ dạy con không cần roi vọt hay mắng mỏ. Tôi không phủ nhận.
      Nhưng Tôi vẫn nghĩ hơi tiêu cực rằng: các cô ấy nếu chẳng thực sự không muốn chơi nữa mà lại không chơi nữa thì đã đánh mất mình.

      Like

    • Cám ơn anh Nguyễn Kim Hồng! Về cơ bản anh hiểu rất trúng ý định trong bài viết của tôi, dù anh không làm toán mà địa lý. Ngay khi bất đầu bài báo tôi đã nói: “Vì vậy trong bài viết này chúng tôi thử dùng khái niệm hình chóp tam giác trong hình học sơ cấp để minh họa cho mối liên hệ này, trong đó nhấn mạnh yếu tố thứ tư, đó là tự học”. Rồi ở giữa bài tôi còn viết tiếp: “Chính yếu tố thứ tư, yếu tố về khả năng tự học, tự thẩm thấu, đã tạo điều kiện để cho ba yếu tố trước (học từ gia đình, nhà trường và xã hội) được phát huy tối đa, để tạo nên một con người hoàn chỉnh. Tự giáo dục còn quyết định và quan trọng hơn cả sự giáo dục nhận được từ gia đình, nhà trường và xã hội”.

      Like

  5. Với xuất phát về quan hệ cân bằng. Tôi so sánh gia đình, nhà trường, xã hội như là mặt biển (không gian nền) và bản thân mỗi người đang lái một con thuyền đi mãi. Cuộc chiến về giáo dục giữa gia đình – nhà trường – xã hội tạo nên sóng gió để mỗi người rèn luyện cho tương lai với những thử thách lớn hơn để nhận ra mình. Và bởi cái ham muốn giáo dục của gia đình, nhà trường, xã hội càng lớn thì sóng gió càng lớn. Nó sẽ là cơ may cho những tay lái đủ vững nhưng sẽ nhấn chìm những tay lái yếu. Nó khiến cho những tay lái yếu không thể nhận ra cuộc sống, nhận ra mình.
    Ví như “hồi chống Mỹ”, bao lứa thanh niên miền Bắc đã được người ta nghĩ hộ rằng “cuộc đời chỉ đẹp nhất trên chiến trường giết giặc”. Nó nhấn chìm vô số! Biết bao người đã hưởng giây phút chiến thắng mà không biết nó là cái gì.
    Cho nên tôi nghĩ rằng: khi không chắc chắn đối tượng giáo dục có phải tay lái vững hay không thì tốt nhất là nên giảm chính cái ham muốn giáo dục từ phía gia đình, nhà trường, xã hội.
    Chính vì thế tôi luôn tha thiết đề nghị những ai mà tiếng nói có sức ảnh hưởng, hãy lên tiếng xoa bỏ thế độc quyền của mô hình trường lớp hiện nay. Nó đã không phù hợp nữa trong xã hội giáo dục hướng tới cá nhân. (Đó là cách làm giảm bớt sóng gió trong giáo dục.)
    Một điều hiển nhiên, trong một lớp mà có trò học 3 buổi mới hiểu nội dung ấy, có trò khác học nửa buổi đã hiểu nội dung ấy thì lớp học đã gây khó khăn cho các trò ấy rồi. Khi ấy lẽ ra trò học khá đã được chuyển đến đoạn khác thì lại phải chờ người chậm hơn. Khi ấy lẽ ra trò học kém cần thêm thời gian thì lại không có và nếu có kết cục may mắn là được ở lại lớp thì đã ảnh hưởng lớn đến tâm lí và thời gian của trò ấy rồi. Đơn giản thế thôi mà sao không thấy ai lên tiếng yêu cầu bình đẳng các loại hình trường lớp, để tất cả mọi người đều được thi tốt nghiệp các cấp, được thi đại học dù không đến học ở các trường phổ thông hiện nay?
    Bác Nhung xem ý ấy có đúng không? Và là người có chút tiếng tăm, bác có thể nói ra cái ý kiến ấy không?

    Like

    • Vâng, thưa anh pham thang, ý kiến trên của anh là đúng. Qua thực tiễn tham gia quản lý giáo dục, tôi cũng đã chứng kiến, hiểu và chia sẻ điều anh băn khoăn và đề xuất. Tôi sẽ tiếp tục phản ánh vấn đề này đến các đồng chí có trách nhiệm trong ngành giáo dục. Theo tôi biết, các đồng chí ấy cũng theo dõi thường xuyên Học Thế Nào của GS Ngô Bảo Châu.

      Like

      • Ối, bác Trần Văn Nhung, thế này thì chị em chúng tôi không dám phát biểu ý kiến nữa !

        Like

        • Hay là, thưa các đồng chí ở Bộ giáo dục, xin các đồng chí cứ bỏ qua đừng đọc comments của tôi, để cho tôi được tự nhiên, có được không ạ?

          Like

      • Vâng. Tôi rất cảm ơn bác. Tôi rất hy vọng rằng trong 3 năm tới người ta hiểu và chấp nhận không độc quyền mô hình nhà trường hiện nay bằng việc mở rộng thi cử (thêm một ý nghĩa mới, một lý do tồn tại cho kì thi tốt nghiệp THPT). Hy vọng sẽ có những trường học chỉ 1 trò, sẽ có những trường học không thầy giáo, và việc mở trường là tự do. Vấn đề đóng thuế thì cần xem xét : nếu không có thuê nhân viên thì không coi là kinh doanh, thuế đã có trong thuế thu nhập cá nhân.
        Tôi nói lại những ý tôi đã nói trên HTN về việc làm này:
        1) Mô hình trường hiện nay:
        Mặt lợi:
        – đào tạo số lượng lớn, với chi phí thấp .
        – nhà nước thuận tiện đầu tư tạo mặt bằng GD, tạo sự công bằng cho người nghèo (dù chất lượng là thấp nhưng với người nghèo thì được đi học đã là quý).
        Mặt hại:
        – không phù hợp cho nhiều đối tượng do không phân loại học sinh (hoặc có phân loại nhưng vẫn dùng chung một quy trình đào tạo khì cũng như không phân loại).
        – không phù hợp với những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt hoặc có năng lực đặc biệt.
        – không phù hợp với những gia đình giàu có, nhu cầu về dịch vụ cao.
        – không huy động được mọi nguồn lực trong xã hội đầu tư cho GD.
        – không tạo được sự cạnh tranh nên thầy cô giáo có quyền ban phát điểm cho học trò, có quyền (dù cấm cũng không được) “trù” học trò khiến học trò sợ hãi việc học.
        2) Thay đổi nên có:
        – Chấp nhận mọi người dù đi học hay không đi học, dù học theo cách nào đều được thi tốt nghiệp các cấp THPT (và đạt thì có bằng), được thi đại học.
        – Cho phép mọi đồi tượng đều được mở trường học, lớp học với các quy mô từ rất nhỏ (tự học, không thầy; một vài thầy mở một lớp vài trò; gia sư, …) đến rất lớn là các trường như hiện nay.
        – Bộ làm mấy việc: lên chương trình khung, viết 1 bộ SGK tham khảo, quản lí các trường công đảm bảo chất lượng để tạo mặt bằng, tổ chức kì thi tốt nghiệp nghiêm túc.
        3) Tác dụng:
        – Thay đổi tư duy ngay sinh viên ngành sư phạm: học để làm việc chứ không học để xin việc (tự nhiên thái độ học sẽ khác).
        – Giảm tham nhũng trong giáo dục vì sinh viên ra trường không còn lo “chạy” việc mà có thể dùng tiền dự định chạy việc ấy tự mở lớp, tự tạo việc làm cho mình.
        – Tạo sự cạnh tranh về việc quan tâm tới học sinh khiến bớt đi hiện tượng “trù” học trò.
        – Học trò không quá coi trọng điểm số khi học (vì có thể đăng kí làm thí sinh tự do như người không đến trường).
        – Thu hút tiền của từ các gia đình trong đầu tư cho giáo dục.

        Like

  6. Bài viết hay hàm nhiều ý thú vị nhưng không phải ai cũng hiểu hết ý tác giả nếu chưa chịu đọc kỹ! Cám ơn tác giả cho một viết hay

    Like

    • Vâng, xin cám ơn Tiến sĩ Toán về sự chia sẻ và động viên. Không phải là nhà nghiên cứu về giáo dục mà cũng chỉ mới đang đề xuất và chiêm nghiệm mô hình này, nên tôi cần nghiên cứu thêm và lắng nghe những bình luận và góp ý của các đồng nghiệp để bổ khuyết và hoàn thiện dần.

      Like

  7. Xin phép được bàn luận tiếp với quý vị, biết rằng đa số quý vị đây đều là giáo chức.

    Hình tam giác đưa ra chỉ là biểu hiệu có tính nhân tạo. Thực tế, giáo dục phức tạp hơn nhiều. Giáo dục bắt đầu từ gia đình (F), rồi đến Sân trường (S): nơi mà một em bé (I), đi học, tiếp nhận những điều quanh em từ: cha mẹ (f), cô thầy (s), bạn bè (c). Nếu có sự hài hòa, sự học lớn lên tốt đẹp. Lập đi lập lại cho đến khi em giã từ ngôi trường, rồi tiếp tục trong xã hội (C) cho đến khi em từ giã cõi đời. Do đó, I + F + S + C = I’

    Sẵn đây, ví dụ thầy Nhung đưa ra, có thêm tiếng “nước ngoài”, nghe có vẻ vọng ngoại quá!

    Like

    • Vâng, bạn phan như huyen nói đúng. Nhưng tôi không có ý “vọng ngoại” mà lý do là thế này: Tôi đã dự định đầu tiên viết bài của mình bằng tiếng Việt, sau khi tiếp thu các góp ý để hoàn thiện, tôi dịch ra tiếng Anh để gửi đến một tạp chí KH giáo dục quốc tế hoặc cơ quan ấn phẩm của UNESCO tại Paris. Vì thế để cho tiện tôi đã dùng các chữ viết tắt bằng tiếng Anh để các hình vẽ không phải sửa lại nữa. Vả lại như bạn thấy ngày nay việc làm như thế cũng bình thường, ví dụ khi viết tắt tên của nhiều cơ quan nước ta thường được dùng bằng tiếng Anh, như Đại học Quốc gia Hà Nội = Vietnam National University = VNU. Lúc đầu tôi cũng đã dùng các chữ viết tắt bằng tiếng Việt, ví dụ gia đình = GĐ, nhưng có hai chữ cái, nên lại chọn chỉ một chữ F.

      Like

    • Thầy Nhung thật kỹ khi xem lại hết các phản biện, cám ơn thầy. Điều khác, tôi cũng xin lỗi thầy, cái từ “vọng ngoại” tôi dùng cho thí dụ ở phần 4 của bài là không chính xác, có lẽ là không được đúng. Tôi chỉ có ý nói: thầy đâu cần phải phân biệt người nước ngoài với người trong nước, người trong nước cũng có người “tự giác” như vậy !

      Like

  8. “Ví dụ, có những người từ khi được sinh ra đã không có bố mẹ, không họ hàng, độ dài cạnh gia đình được xem gần bằng không, F(t) ≈ 0 với mọi t thuộc đoạn [0,T].”
    Trong câu trên bác Nhung có vẻ như cho rằng gia đình (chủ yếu là) bố mẹ, họ hàng. Điều đó tôi cho là không đúng. Một đứa trẻ không bố mẹ, họ hàng nhưng những người cưu mang nó và nó tạo nên gia đình. Thậm chí những đứa mồ côi chúng tụ tập nhau sống gầm cầu thì ấy cũng là gia đình của chúng đấy. Như vậy khái niệm gia đình mà bác Nhung đang dùng có lẽ không hợp lắm với màn dạo đầu :
    “các khái niệm gia đình, nhà trường và xã hội ngày nay cũng đã mang thêm nội hàm, ý nghĩa mới, rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, hiện đại hơn”

    Like

    • Vâng, những trường hợp mà anh pham thang nêu ra cũng có thể xem là có “gia đình” theo nghĩa rộng và tôi đồng ý xem như các em vẫn có gia đình. Những trường hợp mà theo cả nghĩ rộng các em cũng không có gia đình thì đó là những đối tượng tôi ám chỉ, cho dù có khá ít. Trong toán học cũng vậy thôi, những điểm đặc biệt, những điểm kỳ dị trên một đường cong trơn từng khúc, thường không quá nhiều. Độ đo của tập hợp các điểm như vậy thường bằng không.

      Like

      • Nếu bàn kĩ chỗ này thì phải định nghĩa rõ gia đình là gì. Và nếu định nghĩa tốt có khi mọi trẻ nhỏ đều có gi đình đấy bác ạ. ( tức là khi ấy không có trường hợp trẻ không có gia đình :)) ).
        Thôi, gác cái gia đình lại.

        Like

  9. Lại cái ví dụ ở sân bay. Xin thưa là ở VN, rất nhiều người tài giỏi để bác ví dụ chứ không nhất định là Tây đâu. Ví dụ ấy nghe có vẻ coi thường dân quê chúng tôi quá. Tôi lấy ví dụ chính tôi cho bác nghe.
    Khi còn rất rất nhỏ. Bố tôi dạy, xưa các cụ ra đường mà thấy cây que, vật sắc nhọn thì phải dọn đi để người khác khỏi bị thương; nay đường quá nhiều và thời gian thì ít nên quanh hàng xóm có những thứ như thế thì dọn và đừng vứt những thứ như thế ra. Khi có cái bát vỡ tôi đã không biết để vào đâu vì để đâu cũng có thể có người bị thương. Thậm chí chôn xuống đất nhiều chục năm sau vẫn có người bị thương vì nó. Từ lúc ấy trong tư duy của tôi đã có chuyện là phải làm thế nào dùng lại những của vứt đi, cái mà nay ta gọi là tái chế. Tiếc rằng nơi này những người như tôi tiếng nói không đủ lớn!

    Like

    • Vâng, thưa anh pham thang, tôi hiểu và cảm phục gia đình anh, bố anh và anh, qua ký ức của anh. Hồi còn bé, tôi mồ côi mẹ, bố cũng rất chú ý dậy con, nhưng tôi vẫn thuộc loại hư, ăn đòn nhiều. (Như vậy chính tôi là một ví dụ khi diện tích tam giác mặt bên của hình chóp, với cạnh đáy gia đình, là khá nhỏ!) Câu chuyện gặp người nước ngoài của tôi tại sân bay là chuyện thực 100%, nên khi kể lại, ban đầu và sau cùng tôi để nguyên nhân vật. Đúng là giữa chừng tôi đã định thay nhân vật người nước ngoài bằng người Việt Nam, nhưng rồi lại thôi, cứ để nguyên đúng sự thật. Vì ở đâu cũng có người tốt và người chưa thật tốt. Tôi hy vọng việc để nguyên nhân vật người nước ngoài cũng không gây hiểu nhầm rằng người ta thì không tốt, qua suy luận thông thường.

      Like

  10. Thưa bác.

    Tôi cũng là một người nghiên cứu giáo dục và đọc rất nhiều và thật sự không hiểu nổi cách giải thích của bác.

    Bác cho là mỗi quan hệ là một góc hình học của một tam giác rồi thành hình không gian ba chiều.

    Nhưng thực tế diễn ra như thế nào? Thực tế có diễn ra như cái tam giác đó không? Hoàn toàn không . Và cũng không thể nào mô tả được bằng phương trình. Bởi nó là các chuỗi các sự việc. Cho nên mô tả các phương diện của cuộc sống bằng hình học là một việc vô cùng hạn hẹp Thậm chí nó không liên quan gì tới cuộc sống thực tế. Do đó, tôi thây vô nghĩa.

    Tôi biết là có vai trò toán học trong nhiều lĩnh vực . Nhưng chắp ghép hai loại khái niêm kiểu này không thể nói lên một điều gì.

    Tran Minh Thanh

    Like

    • Vâng, xin cám ơn anh Tran Minh Thanh và tiếp thu.

      Like

    • Khiếp, thấy nhiều bác tranh luận mà tôi ớn các bác ấy luôn ! Tất cả những nỗ lực của các bác ấy là làm sao cho mọi người im mồm, đừng tranh luận gì cả; tất cả những lao động của người khác đối với các bác ấy là vô dụng, vô nghĩa ; cái gì các bác ấy cũng biết hết rồi, không cần nói nữa (thế chẳng biết đời các bác ấy có tốt đẹp không để cho mọi người học tập, hay là nó cũng thối nát chả ra gì nên các bác suốt ngày sưng sỉa?). Tôi biết trẻ con ở Việt Nam rất cực khổ, vì cha mẹ chúng nó cấm cản đủ thứ, không cho chúng nó làm những thứ chúng thích, vì họ coi là vô ích, vô nghĩa. Cái gì cũng phải có lợi thì họ mới làm, hám lợi thấy phát ớn luôn ! Riết rồi về Việt Nam, suốt ngày thấy trẻ con ngồi trên một cái ghế, không làm gì cả. Lớn lên thì chúng ngồi bên bàn nhậu.

      Bác Nhung bác ấy học toán thì bác ấy dùng toán để miêu tả thế giới, tôi học văn thì tôi dùng văn để miêu tả thế giới, còn mấy bác phá bĩnh kia, xin các bác làm ơn miêu tả cho chúng tôi xem thế giới của các bác nó ra làm sao?

      Like

      • Dùng cái gì cũng được. Miễn là miêu tả tốt. Toán cũng chỉ là một thứ ngôn ngữ thôi mà. Giá mà tôi vẽ được hình thì tôi đã vẽ mấy cái mũi tên vào các đỉnh hình chóp để nói chuyện cho hay hơn, gọn gàng hơn.

        Like

        • Xin chào bác pham thang, ở chỗ bác đang đêm khuya mà sao bác còn ngồi comment? Đêm nay bác không ngủ ạ?

          Like

        • Tôi đang định làm một bài thơ để trả lời bác pnh, mà không biết có làm được không! Nếu mà các bác chờ một chút mà không thấy thơ đâu, thì tức là tôi không làm được ạ !

          Like

  11. Cảm ơn GS. Trần Văn Nhung đã chốt lại sứ mệnh quan trọng nhất của nền giáo dục. Tôi đồng ý với GS. Tôi nghĩ tự học là một vấn đề rất quan trọng (nếu không muốn nói là quan trọng nhất theo ý kiến thiển cận cá nhân) để phát triển.

    Mong rằng đây là bài viết khởi đầu cho nhiều gợi ý / biện pháp / cách thức / thảo luận để giúp các thầy cô truyền cảm hứng tự học cho học trò.

    Like

  12. Cái này thì ai mà chẳng biết, các ông rảnh quá hay sao mà lên tranh luận vớ vẩn mất thời gian. Có giỏi thì “Cài đặt” lại bộ máy Giáo dục, cho nó chạy tốt hơn đi, nhiều vi rút và phần mềm thừa lắm rồi. Chạy tệ quá rồi!

    Like

  13. Không thấy bác Pham Thang nói gì về vấn đề tự học nhỉ! Đề nghị bác cho cao kiến!

    Like

    • Tôi nói tí ti về tự học trong comment trả lời bác Nhung ở trên kia đấy: Tự học là một cách chống trả của đối tượng trước các lực kéo từ các đỉnh kia.
      Nguyên tắc: ham muốn giáo dục càng lớn thì sự chống trả càng lớn để hướng về cân bằng.
      Giáo dục vừa đủ (từ mấy đỉnh kia) có tác dụng kích thích sự chống trả kiểu tự học; khi giáo dục quá ngưỡng nó phá vỡ cân bằng, lập 1 cân bằng mới mà sự chống trả lại là nghe lời thụ động. Cách học thi của rất rất nhiều trò hiện nay, hoặc chuyện một bộ phận người trẻ Hàn Quốc không dám yêu là ví dụ cho sự chống trả tiêu cực ấy.

      Like

  14. Xin cám ơn anh Pham Thang và các bạn đồng nghiệp về những bình luận và góp ý. Vì mấy ngày vừa qua tôi về quê nên không có điều kiện để theo dõi được thường xuyên HỌC THẾ NÀO, cho nên chưa trả lời và phúc đáp được kịp thời, mong có sự cảm thông. Nay mai sau khi đọc kỹ tôi xin được hồi âm.

    Like

  15. Gs TV Nhung kinh mến! Bài viết hay, sâu sắc! Nhưng xin thưa mối quan hệ mà GS nói tói không có gì mói, nó là điều quan trọng nhất trong cải cách GD Tiểu học ở Nhật Bản từ sau Cách mệnh Minh trị (1868), đó là sự cộng tác mật thiết giữa Học đường- Gia đình -Đoàn thể. Vấn đề ở chỗ dãy dỗ sao cho trò vui thích, muốn tự học! Phuong pháp John Dewey nửa đầu tk 20 ở Nam Chicago đã làm đuọc điều này! Còn ở ta, các Gs, viện sĩ tranh luận nhiều quá mà cứ quanh quẩn không có lối thoát, không tôn trọng hoạt động tự nhiên của con trẻ để nó phát huy cá tính và tài năng cá nhân của nó! Xin mạo muội góp vài lòi , mong Gs chiếu cố, (mvtinh@gmail.com)

    Like

    • Cám ơn TS Mai Văn Tỉnh, một chuyên gia nghiên cứu sâu về giáo dục, một người bạn, một đồng nghiệp gần gũi của tôi nhiều năm tại Bộ GD-ĐT! Anh thật khéo động viên tôi khi viết: “Bài viết hay, sâu sắc! Nhưng xin thưa mối quan hệ mà GS nói tới không có gì mới, …” Nếu không có gì mới thì làm sao mà hay và sâu sắc được? Nếu anh để ý thì ngay khi bắt đầu bài viết tôi đã nói, vì tôi không phải là chuyên gia nghiên cứu về giáo dục nên không xem bài viết của mình là một công trình nghiên cứu, mà chỉ đề xuất một cách nhìn nhận mối quan hệ giữa 4 yếu tố giáo dục, dưới góc độ của một người làm toán. Cái mới ở đây, có chăng, là dùng hình học sơ cấp để mô tả mối quan hệ hữu cơ ấy. Việc nhận thức rằng độ dài của 3 cạnh của tam giác đáy và “chiều cao tự học” của hình chóp giáo dục thay đổi theo thời gian trong đời người và phụ thuộc vào khả năng/tài năng của từng con người cụ thể, có lẽ, là một cách quan niệm định lượng và định tính mới về mặt hình học.

      Like

      • Thưa Gs Nhung, em cứ chờ Gs phản ứng cái comments của em, rồi em mói nói hết yw của mình! Cái không mói là khái niệm nhà trường, giacđình và XH , cộng đông mà đã đuọc nhấn mạnh ở Nhật từ hơn 100 năm về truóc, còn khái niệm tụ học là heo triết lý John Dewey ở Mỹ đầuvTk 20, nhưng bác đã dùng toán học để chứng minh ccacs khái niệm của Mỹ, Nhật từ thòi xưa để giải quyết bài toán GD thòi nay ở Việt Nam! Đó là cái hay và sâu sắc! Chứ không như cái triết lý GD “tự bản thân” của Viện sĩ nọ, chả thây có tác dụng gì cho cải cách ngoài việc đề cao. Bản thân mình. Cái ý thức tự thân đí đã có từ thòi Hùng vương thể hiện ở nét đẹp văn hoá trong truyeenfbthuyeets Mai An Tieen owr Nga sown ThanhnHoas, tự than vươn lên, không phải phụ thuộc vào thuyết tiền thân, thuọng đế, bất chấp sự đầy ải của nhà vua. Vậy GD việt nam ta hãy phát huy cái nét đẹp có tự ngàn đời xưa đó cho thanh thiếu niên thì đất nước ngõ hầu mói đứng lên đuọc! Gs cũng biết là GD ĐH của Mỹ đã dạy cho nguòi ta biết đứng trên đôi chân của mình! Hy vọng. Bài toán hình chóp của GS sẽ đuọc nhiều nguòi hiểu và biến nó thành thực tế tren mảnh đất chứ S địa linh nhân kiệt này!

        Like

  16. Ôi ở đây các bác,anh,chị tranh luận gay cấn quá ạ,lời văn của các cô,chú thật sắc xảo và hùng hồn,cảm ơn GS Trần Văn Nhung đã cho cháu đọc 1 bài viết hay thế này.

    Like

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: