How We Learn

Học dưới góc nhìn của khoa thần kinh – Nguyễn Huỳnh Mai

Kỹ thuật máy quét bằng cộng hưởng từ (scanner par résonnance magnétique nucléaire) cho phép quan sát não trong quá trình học và giúp cho thấy những kiến thức trình bày ở đây.

 

Kiến trúc não bộ đã sẳn sàng từ lúc chào đời.

Kiến trúc có nghĩa là một nhà trống nhưng cột kèo, sân gạch, phòng ốc, … sẳn sàng hết. Tiếp đến, trẻ nào cũng có nhu cầu phát triển và nhu cầu đó là một động lực đẩy các cháu … học. Sẳn phương tiện hay công cụ, lại có nhu cầu, hai cấu thành căn bản của sự học, từ đó, tiếp cận với tri thức nằm trong quá trình bình thường của mọi trẻ. Và đại đa số trẻ có tiềm năng thành công trong việc học.

Một cách ví von, nhiều bà mẹ lo lắng khi con họ chậm mọc răng, bác sĩ sẽ sẽ cười và bảo “các bà đã gặp trẻ nào, lúc ba tuổi mà hoàn toàn lợi trơn miệng trống, không có răng chưa?” –  Mỗi trẻ có thời dụng biểu riêng của cháu. Ta kiên nhẫn chờ thôi. Học nói, học đọc, học viết, trong một chừng mực nào đó cũng thế.

Kiến trúc não bộ đã có sẳn. Trừ trường hợp hiếm hoi (trẻ bị dị tật),  trẻ nào cũng ra đời với hệ «cấu trúc và giao thông» não bộ (architecture reliée hay connected) sẳn sàng hoạt động. Có vùng cho tập đọc, có vùng cho học toán, học âm nhạc…

Đối với trẻ, học là được kích thích để lập các dây liên hoàn nối các tế bào não với nhau và đưa cấu trúc vào sinh hoạt.

 

Khả năng co giản, thích ứng, … của não bộ rất lớn.

Chẳng những đã có sẳn, hệ thống não bộ rất dễ thích ứng uyển chuyển như một loại đất sét, ta nhào nặng thế nào cũng được. Khả năng này giúp trẻ tiếp thu cái mới một cách thần kỳ, như một tờ giấy thấm. Não của trẻ là một bộ nhớ mà hiện chưa có máy tính nào có thể cạnh tranh được. Tiềm năng của não rất lớn, khai thác tốt thì bất cứ trẻ nào cũng có thể trở thành một khoa học gia uyên bác.

Về sau, càng lớn tuổi, khả năng thích ứng kém hơn nhưng vẫn hiện hữu. Chính vì thế mà ta sẽ nói về thời điểm.

 

Có những thời điểm thuận tiện

Trước đó thì chưa phải lúc, sau đó thì thành trể – thành ngữ của Pháp: Avant l’heure, ce n’est pas l’heure. Après l’heure, ce n’est plus l’heure –

Thí dụ về cái trể hùng hồn nhất là khả năng ngôn ngữ: nếu một đứa trẻ bị cô lập từ lúc mới chào đời tới năm 6 tuổi chẳng hạn trường hợp trẻ bị bỏ rơi hay bị nhốt trong tủ, được nuôi nhưng không liên hệ với xã hội, bé sẽ học nói rất khó khăn hay là sẽ không thể nói sau đó.

Ứng dụng phổ thông nhất mà ai cũng trải nghiệm là tuổi để học đọc và học viết. Thông thường ở các nước trên thế giới, tuổi để vào lớp 1 là 6 tuổi vì các nghiên cứu cho thấy là lúc ấy dạy trẻ đọc và viết dễ nhất, nhanh nhất. Trẻ lại đủ «chín chắn» về tâm lý và sức khoẻ, để chấp nhận kỷ luật, nhất là về giờ giấc, của trường tiểu học. Học sớm thì thường phải trả giá đắt hơn, gây áp lực cho trẻ.

.

Có những «vận tốc» thích hợp :

.

15 phút mỗi lần hay hơn là nhiều giờ liên tiếp. Sự chú ý của não bộ, kể cả não bộ của người lớn, không thể duy trì liên tục trong một thời gian dài. Ngày xưa thì ta bảo 20 phút, nhưng thật ra, các scan gần đây cho biết chính xác là sau 15 phút thì não cần … giải trí, nếu không thì cũng xao nhãng, không tiếp tục hấp thụ thêm, hay hấp thụ thêm với một kết quả thấp hơn.

Áp dụng điều này vào sư phạm thì các chuyên viên giáo dục gợi ý các giáo viên thay đổi sinh hoạt, ngừng bài giảng một vài phút, hay ít nhất, cho các bài giảng ở Đại học, thì đổi giọng nói, cho vào một câu khôi hài, cho một ảnh đèn chiếu «lạ» hay «có vấn đề» để «đánh thức» sự chú ý của cử tọa.

Khi ôn bài để chuẩn bị thi, học sinh sinh viên cũng nên chú ý đến «luật» này để tổ chức thời gian ôn bài thi của mình xen kẻ với những sinh hoạt tay chân hay giải trí.

 

Có những phương thức tốt hơn, hữu hiệu hơn so với các phương thức khác.

Học, xong rồi đánh giá sự thu thập sau đó mới học tiếp có kết quả hơn là tiếp tục một quá trình học không đánh giá.

Thật vậy, trả lời cho một cuộc đánh giá giúp người đi học «ôn» bài, được khuyến khích khi được « điểm » cao, thấy khó chịu khi đánh giá cho kết quả xấu – cái khó chịu này sẽ là động cơ để tiếp tục học.

Nhiều nghiên cứu cho thấy là nếu chỉ kiểm tra định kỳ hai tháng một lần thì kết quả tiếp thu kém hơn là cho kiểm tra mỗi 15 ngày ở trường tiểu học, chẳng hạn.

 

Vai trò của giấc ngủ trong việc học?

Trong lĩnh vực này, nhiều người đã đưa ra những lý thuyết đủ loại (nhưng thông thường là chưa được kiểm chứng), những kinh nghiệm có khi áp dụng được cho vài trường hợp (học sinh ngữ trong lúc ngủ chẳng hạn, cũng hoàn toàn không cơ sở khoa học).

 

Tựu chung, khoa học về giấc ngủ hiện thời cho thấy là giấc ngủ, trong trạng thái ngủ mơ – tức là nhiều nhất ở phần thứ nhì mỗi đêm, lúc gần sáng, khoảng 90 phút mỗi đêm – khoa học về giấc ngủ cho thấy là trong lúc ngủ ta không học thêm được nhưng khi ngủ mơ, ta thu xếp dọn dẹp các « kiến thức » tiếp thu trong ngày, các « trí nhớ »… Nhờ thu dọn như thế, ta loại bỏ được những cái rườm rà, những cái ngoại vi, không cần thiết để củng cố trí nhớ tập trung vào các cơ sở, có lô gích và có kiến trúc. Thế có nghĩa là ngủ đủ giờ cần cho việc học vì ngủ giúp củng cố trí nhớ, cũng cố các tiếp thu. Bác sĩ nào cũng khuyên là phải bảo vệ giấc ngủ của trẻ đang tuổi đi học.

 

Ứng dụng trực tiếp là đêm trước khi đi thi, ta không nên thức trắng để cố học những điều chưa nắm vững. Trái lại, phải ngủ đủ giấc để tránh trường hợp bị “cái lổ hổng đen” – le trou noir – làm ta quên hết những điều đã ôn tập.

Ngoài sự tiếp tay của thần kinh học, để cho sự học có kết quả tốt, ta cũng đừng quên vài nguyên tắc căn bản của tâm lý giáo dục học

. trẻ chỉ học những gì có ý nghĩa với chúng. Nếu bắt chúng học những điều khác mà chúng không hiểu hay không thích là … nhồi sọ chứ không còn là học. Chúng sẽ quên rất nhanh những kiến thức hấp thụ bởi cách này.

Có ý nghĩa khác với thực dụng. Một điều xa vời cũng có thể thành gần gũi với trẻ khi giáo viên biết minh họa.

. trẻ cần vào cuộc, thành diễn viên của chính sự học của mình chứ không thụ động nghe thầy. Những phương pháp sư phạm tích cực hiệu quả hơn là vì thế. Trẻ cần kiến trúc cái hiểu biết mà cháu phải hấp thụ, biết phá vở tổng thể để ghép trở lại theo tuần tự mà cháu nắm được, kiến trúc riêng của cháu.

. trẻ cần chú ý mới học được nhưng không phải chỉ ra lệnh là chú ý của trẻ sẽ được tập trung. Giáo viên cần dùng đủ loại « kế » sư phạm để động viên và làm cho trẻ chú ý đến bài học – xin nhắc lại chú ý có giới hạn là 15 phút mỗi lần.

. kiến thức đã hấp thụ cần được thực hành, bổ sung, nhắc lại thường xuyên để làm cho sự hấp thụ thành vững chắc – lập đi lập lại là phương thức giáo dục cổ điển nhưng chưa lỗi thời – bài tập ứng dụng, thí nghiệm, đi thực tiển, … là vài ba phương thức thường dùng.

 

Tạm kết luận?

 

Não của trẻ là một cơ sở khởi đầu cần thiết đã sẳn sàng cho việc học. Cái cần thêm là làm sao trường học, giáo viên, phụ huynh, … góp phần vào để trẻ thực sự học. Giúp trẻ dùng khả năng của mình khám phá môi trường sống, hấp thụ những kiến thức căn bản để bươn chải trên đời, để sống với mọi người và để sống tốt.

 

Nguyễn Huỳnh Mai

.

Để đi xa hơn

. Dehaene S., Les neurones de la lecture. NXB Odile Jacob, 2007.

. Dehaene S., La Bosse des maths. NXB Odile Jacob,  1997 (Giải Jean Rostand).

. Dehaene S., Apprendre à lire. NXB Odile Jacob, 2011.

Ông Stanilas Dehaene còn rất trẻ, sinh năm 1965, nhưng từ 1989 đã là giám đốc nghiên cứu ở INSERM, chuyên  về Hình ảnh Não bộ của Tri thức. Ông cũng là giáo sư ở Collège de France, một học viện danh giá hơn cả các Đại học, ở Pháp.

http://en.wikipedia.org/wiki/Stanislas_Dehaene

 

 

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Giáo dục phổ thông, Nghĩ về việc học và dạy

19 phản hồi »

  1. Nhớ về những người đã dậy tôi điều phải.

    Số lượt thích

    • Trong Ngày Thầy Cô, ta nhớ về tuổi thơ, ngày xưa còn bé, những kỷ niệm vui buồn, những nụ cười hồn nhiên, những giọt nước mắt thương cảm, … với những ước mơ một thời. Ta cảm ơn cô thầy, nhưng dường như ta quý trọng nhiều hơn đến những thầy cô làm cho tuổi thơ ta mau lớn.

      Điều này nhắn nhủ đến quý vị đang làm giáo dục: “Life isn’t about waiting for the storm to pass, it’s about learning to dance in the rain.” (Đời không phải là chờ cho cơn bão đi qua, mà là học sao để ta có thể múa ca ngay trong cơn mưa bão.)

      Và câu nữa tôi cũng thấy trong lớp hôm nay: “Everyone you meet is fighting a battle you know nothing about. Be kind. Always.” (Những người bạn gặp trên đường đời, họ đều có những nỗi khổ đang dằn vật mà bạn không biết ! Hãy đối xử tốt với họ.)

      Đặc biệt chúc mừng đến quý bạn sắp sửa làm thầy, được tìm thấy niềm vui trong nghề nghiệp !

      Số lượt thích

      • Mới tìm được một nhân vật. Matt Harding bỏ nghề làm video game, nhất là những trò chơi đánh nhau, để đi du lịch thế giới và mời người ta cùng ca múa với anh. Anh bắt đầu công việc này hơn 10 năm nay và nhận định rằng: Thế giới đã an toàn và cởi mở hơn trước đây.

        Có một cảnh anh múa ở Hà Nội, không biết có bạn nào múa với anh chưa?

        Đây, Matt Harding dancing around the world:

        Số lượt thích

        • Mấy hôm rồi mong muốn đọc một dòng viết nào đấy của bác Phan Như Huyên, nhưng chưa thấy. Lòng mong nhớ và vẫn không thấy dòng ý của bác cũng như của các bạn đã quen.

          Số lượt thích

        • Chân thành cảm ơn MATT và các BẠN,
          Với bốn phút phù du,
          Mà các bạn đã cống hiến được nhiều đến thế,
          Mỗi nơi là một câu chuyện, bao quanh những nụ cười.
          Điều này cho thấy:
          Với sự đóng góp của nhiều bàn tay, người ta có thể
          Dựng một thế giới vui hơn,
          Và đáng sống hơn.

          Ước gì cả tôi nữa, dám bỏ thời gian nhiều càng tốt
          Thay vì đánh nhau, thì nhảy múa
          Thay vì chửi nhau, sẽ hát ca
          Thay vì giành giật, sẽ yêu thương và chia sẻ
          Làm cho thế giới này … ngày một ngày hai
          Có thể biến thành … một THIÊN ĐƯỜNG.

          Số lượt thích

        • Yêu thương, vui vẻ, đoàn kết biết khắc chế sự tức giận vứt bỏ cái gọi là lòng căm thù. Những kẻ gieo rắc chiến tranh khiếm mầm ác không có nơi nảy mầm

          Số lượt thích

  2. Chúc Thầy Phan Như Huyên một buổi Chiều tốt lành 🙂

    Số lượt thích

  3. Theo mình việc học đối với trẻ là rất quan trọng bởi nó là nền tảng để trẻ phát triển sau này, nhưng cái gì thì cũng cần có mức độ và giới hạn nhất định của nó, nếu chúng ta (người lớn) quá áp đặt về việc học thì chúng ta sẽ gây cho trẻ tâm lí “sợ học” vì các em phải tiếp xúc với lượng kiến thức quá nặng, bên cạnh đó thái độ của người lớn vô hình chung đặt trẻ với một sự bắt buộc rất nặng nề…..

    Số lượt thích

  4. Tôi cũng như các bạn, namviet ạ, vắng người quen mấy ngày là thấy nhớ. Bây giờ đang là tuần lễ Tạ ơn, các em được nghỉ học để thực tập tạ ơn.
    Do câu chuyện tàu Mayflower, năm 1620, hơn trăm người Thanh giáo, từ Anh quốc đi lánh nạn, đến Plymouth, gặp bão tuyết, … Nhờ người Da đỏ giúp đỡ, số người sống sót đã tổ chức ăn mừng, tạ ơn, vào mùa thu hoạch năm sau.
    Lễ Tạ ơn bắt đầu, rất lạnh, rồi một loạt những ngày lễ, mua sắm: Lễ Tạ ơn; các ngày lễ lớn của Kitô giáo, Do thái giáo, và Islam; rồi New Year, rồi Tết Nguyên đán; nhẹ dần vào lễ Tình yêu (Valentine) khi thời tiết ấm lại vào tháng Hai.
    Đây cũng là lúc các trường sửa soạn thi, để kết thúc một học kỳ. Như ta thấy, sự học có liên quan đến cuộc sống. Cũng như cô Mai viết, phải thích, phải nghỉ ngơi, phải kiểm tra, và nhất là phải nhìn ra cái gì hay để bắt chước, cái gì xấu để bỏ đi, … Theo tôi và nhiều người, cao điểm của mùa này là Tết Việt Nam: Ngày Lễ của các ngày lễ. Ở Quận Cam sẽ có chợ hoa, chợ đêm, diễn hành, lì xì, thăm viếng. Một văn hóa mới … mà dân Mỹ từ từ đang cảm nhận, và học được…

    Số lượt thích

  5. đúng là người dân Việt Nam ai cũng mong tết về, xuân đến…..nhưng tôi thấy dường như các tập tục ấy đang dần mất đi nét đẹp cổ truyền vốn có!!!

    Số lượt thích

  6. Sao bài này viết sai nhiều dấu hỏi-ngã thế nhỉ? “sẳn sàng”, “sẳn”,…?

    Số lượt thích

    • Cho tôi nói dùm cô Mai, minhlab nhé !
      1. Đây là điểm yếu của cô Mai, như cô đã từng thú nhận ở nhiều nơi. Không phải riêng cô Mai, mà của nhiều người sống ở những vùng chung quanh Huế. Tôi quen một thầy giáo, khi viết tên cô Hiệu trưởng vào Bằng khen, ông viết là “Nguyển …” làm cô HT đỏ mặt khi xem lại. Thì sửa thôi, có sao đâu! 2. Điểm khác, có lẽ cô Mai sang Tây du học từ nhỏ nên không có cơ hội trau dồi thêm tiếng Việt. 3. Một phần do thói quen, từ đời cha đời ông để lại, mà thói quen là “văn hóa.” Chịu thôi người “Hà Lội” ạ.

      Số lượt thích

  7. Một bài viết rất công phu, có bằng thực nghiệm làm căn cứ, và chứa đựng nhiều tâm huyết, tri thức và tình cảm trong đó.
    Bài viết rất hữu ích với những người tương tác thường xuyên với các em nhỏ (các giáo viên và cha mẹ của các cháu) nói riêng, và những người làm trong ngành giáo dục nói chung.
    Một bài viết cần phải được nhân rộng.

    Số lượt thích

  8. Rất cám ơn Tác giả đã cho biết độ chú ý chỉ kéo dài 15′.
    Lâu nay tôi vẫn nhầm độ chú ý là 20′.
    Nên dùng các loại hình thông minh khác nhau để liên tục chuyển kênh hoạt động cứ mỗi 15′: Video, hát, vận động, trao đổi nhóm…. Điều này cũng rất tuyệt vì giáo viên có thời gian nghỉ nói để phục hồi năng lượng, kiểm toán lại bài giảng….

    Số lượt thích

    • Cảm ơn bạn đã có lời bình. Thần kinh học phát triển mỗi ngày bạn ạ: hôm qua tôi mới vừa nghe ông Michele Bellusi, Đai học Wisconsin, nói về sự tái tạo của màng tế bào não trong lúc ngủ (myénisation des cellules nerveuses). Điều này cũng áp dụng được cho sư phạm: ta phải bảo vệ giấc ngủ cho trẻ và cho người lớn nữa…

      Số lượt thích

  9. Tại sao có từ dẫn dắt, coach, coaching? Thầy “coach” ra sân dạy cho cầu thủ cả kỹ thuật, chiến thuật, chiến lược, tổ chức trận đấu…dù trò cũng có học trong lớp. Thực tế và lý thuyết, chứ không thể lý thuyết suông, giáo điều. Cỗ máy dạy cho công nhân và kỹ sư nhiều hơn thầy “mô phỏng” trên bục giảng.
    Tiền bạc, đất đai, nguồn lực, việc làm, cơ hội, dự án, phần mềm, chữa bênh…đều “ném tiền qua cửa sổ” cho nước ngoài. Lại huy động lực lượng đi truy quét vi phạm bản quyền bảo vệ bí quyết công nghệ cho ngoại quốc, dù họ không bao giờ “chuyển giao” công nghệ, dù luật sở hữu trí tuệ nếu hiểu cho đúng là cực kỳ văn minh.
    Với quốc tế, hợp tác không ra hợp tác, đào tạo không ra đào tạo, toàn cái vòng luẩn quẩn của xin-cho và bán rẻ,mua đắt, tốn tiền. Ngồi lo “dân trí thấp”. Tưởng dân mù chữ, tự hào nỗi gì? Tôi dám chắc thần kinh lãnh đạo chưa vững mới nghĩ, nói và làm như vậy. Thi nhau cho con tây tàu, rồi như tâm thần nơi đất khách. Học chơi chơi,sức khỏe thì kém, đi buôn vặt lại tưởng con tài kiếm tiền.
    Mấy người được như thầy Châu?
    Dân mình giỏi lắm, nếu khuyến khích tự do, tự chủ, họ làm giỏi, đi dạy cho thiên hạ, đất nước sẽ giàu,mạnh. Nhỉn nước nhỏ như ixraen,Nhật Bản mà đi làm thầy cho nhiều nơi, bán những sp công nghệ cao, hợp tác rất “sòng phẳng” không cần đánh mất danh dự dân tộc.
    Thấy thú vị câu “học dưới góc nhìn khoa thần kinh” …
    Cảm ơn tác giả, cảm ơn anh PQ Việt nói rất hay.

    Số lượt thích

  10. Vùng nông thôn rất ít trẻ tự kỷ nhưng ở thành thị rất nhiều. Không biết pcó thống kê không nhưng những người tôi quen biết có con tự kỷ thì dường như tỷ lệ này ở thành thị nhiều gấp 10 lần những bố mẹ sống làm việc ở các tỉnh. Đeo kính cận cũng tương tự, xin cô Mai và các bác giải thích nếu hiện tượng này là có thực.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: