How We Learn

Thảo luận về Đề án đổi mới chương trình, SGK (P1) – Quốc hội

Học Thế Nào: Sáng 20/11, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Học Thế Nào xin đăng lại toàn bộ bản gỡ băng phiên thảo luận mà Văn phòng Quốc hội thực hiện. Để bạn đọc tiện theo dõi, chúng tôi chia ra thành 4 phần.

 

Phần 1

Nguyễn Thành Tâm – Tây Ninh

Trên cơ sở Tờ trình của Chính phủ, báo cáo thẩm tra và dự thảo nghị quyết, tôi xin phép góp ý một số vấn đề như sau.

Một, về phạm vi đề án. Đề án đặt ra nhiệm vụ thiết kế đổi mới đối với vấn đề chương trình và SGK, tôi cho rằng phạm vi đặt ra như vậy là chưa thỏa đáng vì chưa đảm bảo đầy đủ các yếu tố để triển khai thực hiện thành công chương trình mới. Theo tờ trình, những tồn tại, hạn chế của việc thực hiện chương trình giáo dục theo Nghị quyết 40 của Quốc hội khóa X có nguyên nhân chủ quan là do chưa triển khai đồng bộ các yếu tố trong quá trình dạy học. Trong đó có lý do thiếu lực lượng chuyên nghiệp về phát triển chương trình do vai trò quyết định của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và nguồn lực cho giáo dục còn hạn chế. Thực tiễn đó cho thấy để thực hiện thành công một chương trình, yêu cầu đặt ra là bản thân chương trình đó phải được xây dựng có chất lượng, cụ thể hóa được mục tiêu giáo dục, đồng thời đảm bảo các yếu tố thực thi tốt bao gồm SGK, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý, cơ sở vật chất tương xứng.

Tuy nhiên, đề án trình Quốc hội lần này chỉ mới đề cập đến xây dựng chương trình mới đi kèm với tổ chức biên soạn SGK, chưa đề cập đầy đủ đến những yếu tố khác cũng rất quan trọng là phát triển đội ngũ cán bộ giáo viên và cơ sở vật chất đảm bảo thực hiện chương trình mới. Mặc dù qua tiếp thu ý kiến của Ủy ban thường vụ Quốc hội, đề án đã nêu các định hướng để giải quyết các vấn đề về nhân lực và cơ sở vật chất, nhưng tôi cho rằng như vậy chưa đủ cơ sở để đảm bảo thực hiện thành công chương trình mới nếu như không làm rõ các biện pháp, lộ trình và nguồn lực đầu tư để khắc phục được điểm yếu cốt tử của tính thiếu đồng bộ trong quá trình thực hiện chương trình hiện hành. Hơn nữa, theo quy định của Luật giáo dục hiện hành, việc biên soạn SGK không thuộc trách nhiệm bắt buộc của Bộ GD&ĐT. Việc Bộ biên soạn SGK sẽ tạo ra nghi ngại về tính minh bạch và dư luận không tốt về động cơ của đề xuất này. Tôi cho rằng Bộ nên tập trung nguồn lực để thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình theo quy định. Do vậy, tôi đề nghị đề án chỉ nên tập trung vào nhiệm vụ thiết kế, xây dựng một chương trình mới cụ thể hóa đúng, đủ mục tiêu giáo dục cùng với nó là các tài liệu hướng dẫn thực hiện chi tiết, đúng với thẩm quyền và trách nhiệm được giao cho Bộ GD&ĐT.

Bên cạnh đó, để đảm bảo thực hiện chương trình cần xác định các điều kiện thực thi, lộ trình, biện pháp huy động và bố trí nguồn lực thực hiện cần thiết, bao gồm: Một là tổ chức biên soạn, thẩm định, lựa chọn SGK; Hai là phát triển đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên; Ba là đầu tư cơ sở vật chất, gồm hệ thống trường lớp, trang thiết bị, đồ dùng dạy học. Đây là những vấn đề thuộc trách nhiệm của các cơ quan khác. Tinh thần chung là phải đảm bảo được vai trò của các cơ quan nhà nước, phát huy vai trò và nguồn lực xã hội trong tham gia vào thực hiện chương trình và cân đối được nguồn lực từ ngân sách nhà nước để đảm bảo tính đồng bộ trong triển khai chương trình. Những vấn đề này cần được thể hiện trong nghị quyết thông qua chủ trương của đề án. Với phạm vi như vậy, tôi đề nghị nghị quyết chỉ cần nêu vấn đề đổi mới chương trình giáo dục phổ thông  như Nghị quyết 40 của Quốc hội Khóa X là đủ.

Thứ hai, một số nội dung trong đề án không phù hợp với quy định của luật hiện hành:

Một, mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông. Điều 27 Luật giáo dục quy định: Mục tiêu giáo dục phổ thông giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản. Phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân. Chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời quy định mục tiêu cụ thể của từng cấp học. Đề án đã viết lại gần như toàn bộ mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể của giáo dục phổ thông.

Về nội dung bên trong của mục tiêu, theo tôi không thay đổi nhiều về bản chất mà chỉ diễn đạt rõ ràng, cụ thể hơn và bổ sung một số chi tiết để nhấn mạnh về vấn đề phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh.

Hai, chủ trương tổ chức dạy học theo tín chỉ. Điểm 4, Điều 6 Luật giáo dục quy định: Chương trình giáo dục phổ thông được tổ chức thực hiện theo năm học đối với giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông. Nhưng đề án dự kiến thiết kế chương trình theo hướng bên cạnh phân phối mạnh ở trung học phổ thông còn đi kèm với định hướng tổ chức dạy học theo tín chỉ. Xét kết quả chuyển đổi giữa các bậc học bằng cách tích lũy tín chỉ.

Ba, về thẩm quyền chọn SGK. Khoản 4, Điều 1 luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật giáo dục quy định: Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành chương trình giáo dục phổ thông. Duyệt và quyết định chọn SGK để sử dụng chính thức, ổn định, thống nhất trong giảng dạy, học tập ở các cơ sở giáo dục phổ thông. Nhưng đề án dự kiến giao quyền lựa chọn SGK về các trường thực hiện. Tôi đồng ý với những thay đổi này nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình mới. Nhưng tôi cho rằng cần đánh giá tính pháp lý của những quy định mới và tính toán phương án để xử lý những bất cập về luật. Dùng nghị quyết lần này để sửa hay phải thực hiện sửa đổi pháp luật theo quy định, đề nghị Quốc hội cân nhắc thực hiện cho đúng.

Một số vấn đề khác:

Một, đội ngũ giáo viên là một trong các yếu tố quan trọng trong đảm bảo thực hiện thành công chương trình. Trước yêu cầu đổi mới rất mạnh mẽ về nội dung và phương pháp giáo dục thì vai trò của người thày phải được thay đổi căn bản từ truyền thụ sang tổ chức, hướng dẫn và định hướng, khuyến khích tư duy sáng tạo cho học sinh. Điều này đặt ra yêu cầu phải đào tạo lại đội ngũ hiện có và quan trọng hơn là thiết kế lại chương trình đào tạo của ngành sư phạm. Do vậy, tôi đề nghị công tác quy hoạch lại hệ thống trường sư phạm, đổi mới chương trình đào tạo phải đi trước một bước so với việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới, nhằm có thể thực hiện bồi dưỡng, cập nhật lại phương pháp và kỹ năng cho đội ngũ giáo viên hiện hữu cũng như đào tạo đội ngũ giáo viên cho tương lai có chất lượng, đáp ứng được yêu cầu của chương trình. Bên cạnh ban hành các tiêu chuẩn về nhân lực theo chương trình mới, Bộ GD&ĐT cần đề xuất ban hành các chính sách hỗ trợ cần thiết cho giáo viên trong việc bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và cần thiết có chính sách chuyển đổi đối với những giáo viên không đáp ứng được yêu cầu. Loại bỏ cơ chế quản lý nặng nề, áp lực thành tích, đảm bảo đời sống để giáo viên có thể chuyên tâm làm tốt vai trò của mình.

Hai là về đảm bảo tính công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. Trong bối cảnh chương trình mới đặt ra nhiều yêu cầu cao hơn về điều kiện thực hiện, đề án phải chọn giải pháp phân tầng trong tổ chức thực hiện phù hợp với sự phát triển của đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục là phù hợp. Tuy nhiên, sự phân tầng này tạo ra một sự mất cân bằng về cơ hội cho học sinh nói chung. Thời gian qua mặc dù nhà nước đã quan tâm đầu tư cho giáo dục, nhưng khoảng cách về điều kiện giáo dục giữa các vùng, miền còn rất lớn. Vì vậy, tôi đề nghị đề án cần đánh giá theo các yêu cầu chuẩn hóa thì nhu cầu đầu tư các điều kiện cần thiết là cần bao nhiêu nữa, nhất là ở những vùng sâu, vùng xa, để đề xuất chính sách đầu tư kịp thời. Tăng cường chính sách hỗ trợ cho học sinh có điều kiện khó khăn trong tiếp cận các phương tiện thiết yếu cho học tập mà trong đề án chuyển sang thị trường hóa như SGK, dụng cụ học tập v.v… Không để gia tăng mất cân bằng trong cơ hội học tập, đó là quyền cơ bản của trẻ em.

Ba là về tổ chức thí điểm chương trình. Tôi cho rằng cần rút kinh nghiệm trong việc tổ chức thí điểm chương trình SGK trước đây về thời gian và mẫu đại diện. Vì thực tế trước đây thời gian thí điểm dài hơn hiện nay. Qua thí điểm đánh giá được yêu cầu, nhưng khi triển khai đại trà thì gặp rất nhiều bất cập. Ngoài ra, cũng cần hết sức cẩn trọng trong tổ chức thí điểm, vì đối tượng thực hiện là học sinh chứ không phải là hộp mẫu trong phòng thí nghiệm. Tôi xin hết ý kiến, xin cảm ơn Quốc hội.

 

Ngô Đức Mạnh – Bình Thuận

Chúng tôi cho rằng đổi mới nội dung chương trình, SGK là một việc làm hết sức cần thiết, nhất là đáp ứng yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực của chúng ta phục vụ sự nghiệp xây dựng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời đây cũng là một phản ứng rất kịp thời của Bộ GD&ĐT đối với việc thể chế hóa nghị quyết từ tháng 9 của Ban chấp hành Trung ương đảng về đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện hội nhập quốc tế của chúng ta.

Chúng tôi cho rằng rất nhiều nội dung mới trong nội dung đổi mới lần này đề ra, như đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông nhằm tạo điều kiện chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng và nâng cao hiệu quả giáo dục, bảo đảm chuẩn hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế, đảm bảo tính linh hoạt và liên thông thống nhất giữa các cấp học. Đồng thời trong chương trình này có rất nhiều nội dung đổi mới như giảm kiến thức hàn lâm, giảm số lượng môn học và bằng cách lồng ghép từ nội dung của nhiều môn học vào cùng một lĩnh vực, hoặc bổ sung, phát triển môn học thích hợp đã có trong chương trình hiện hành. Hơn thế nữa trong chương trình lần này theo dự kiến sẽ dành khoảng 20% thời lượng chương trình cho các cơ sở và địa phương để phát triển chương trình gắn liền với sự phát triển của địa phương ấy. Nhất là có những nội dung mang tính đặc thù của địa phương. Tôi cho rằng những nội dung này hết sức cần thiết, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước hiện nay.

Về những biện pháp tổ chức thực hiện, cần phải đánh giá một cách căn cơ, đầy đủ những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn hoạt động giáo dục trong thời gian qua của chúng ta. Cho đến nay, chúng ta đã có một chương trình thống nhất và một bộ SGK áp dụng thống nhất trong cả nước. Vậy, cho đến nay những nội dung cơ bản nào của chương trình ấy và bộ SGK ấy còn thiết thực và phù hợp với yêu cầu hiện nay? Ở đây liên quan đến vấn đề chúng ta có cần thiết phải cùng một lúc biên soạn toàn bộ một bộ SGK mới hay không? Theo dự kiến chúng ta sẽ biên soạn và thẩm định 4 bộ SGK. Chúng tôi cho rằng nếu không đánh giá đầy đủ một cách cơ bản thì chúng ta sẽ làm mới ngay từ đầu. Điều này ảnh hưởng đến tính liên thông, nhất là trên thực tế chúng ta đã có những kinh nghiệm quý về việc tổ chức và thực hiện chương trình hiện nay.

Vấn đề thứ hai là dành thời lượng 20% nội dung chương trình, SGK cho các địa phương. Chúng tôi thấy trong đề án của Bộ GD&ĐT trình kỳ này có giao trách nhiệm cho các bộ, ngành, địa phương. Nhưng tôi thấy nội dung hoạt động của các bộ, ngành và sự tham gia của các bộ, ngành hết sức đầy đủ. Trong khi đấy chương trình, nội dung cũng như khối lượng công việc mà các địa phương phải làm như thế nào. Ở đây, chúng ta đã có phân cấp quản lý về giáo dục phổ thông cho các địa phương, nhưng không rõ các địa phương sẽ bổ sung những nội dung cụ thể gì trong số 20% thời lượng dành cho các chương trình, đồng thời tiến độ thực hiện theo mốc thời gian, trong chương trình, kế hoạch tổng thể chung của chúng ta.

Vấn đề thứ ba, để tham gia phát biểu là chúng tôi ủng hộ chủ trương một bộ SGK nhưng phải do nhiều cơ quan biên soạn. Chúng tôi cũng thấy rằng nếu Bộ Giáo dục tổ chức một đội ngũ cán bộ để biên soạn một bộ SGK là điều cần thiết, bởi vì Bộ là người quản lý và là cơ quan chủ quản về mặt giáo dục. Chúng tôi thấy điều kiện cho các cá nhân, tổ chức tham gia việc thực hiện các bộ SGK ấy là không cụ thể và không rõ ràng.

Trên thực tế theo đề án mà Bộ Giáo dục trình ra lần này, chúng ta thấy dành ra 321,6 tỷ đồng để biên soạn một bộ SGK. Trong khi đó chúng ta thẩm định đến 4 bộ SGK. Vậy 3 bộ SGK ấy sẽ do cá nhân và tổ chức nào biên soạn? Kinh phí dành cho các tổ chức, cá nhân ấy là như thế nào? Cụ thể ra sao? Nói cách khác chúng tôi nghĩ rằng điều kiện tham gia của các tổ chức, cá nhân khác mà được bộ mời để tham gia biên soạn cũng phải tương tự như những điều kiện mà bộ dành cho các cơ quan và tổ chức khác.

Vấn đề cuối cùng, chúng ta đã cố gắng, có nghĩa rất cẩn trọng để dành ra một khoảng thời gian nhất định bắt đầu triển khai một chương trình bộ SGK mới từ tháng 8/2018, nhưng đáp ứng với yêu cầu và nội dung hiện nay thì chúng tôi thấy nếu như vậy thì chúng ta dành khoảng 3 năm để tổ chức biên soạn bộ SGK và sau đấy tổ chức thực hiện. Chúng tôi đề nghị có thể chúng ta căn cứ vào những điều kiện như tôi đã phát biểu và đánh giá một cách cụ thể những kết quả đạt được, những nguyên nhân Bộ Giáo dục trình ra trong tờ trình lần này chúng tôi xem lại thì thấy không phải lỗi từ bộ SGK. Ở trang 5 Tờ trình của Chính phủ nói rằng những nguyên nhân như tình trạng dạy thêm, học thêm, vấn đề thi cử, vấn đề chạy theo bằng cấp. Tôi thiết nghĩ những nguyên nhân ấy có lẽ do người lớn và do chính chúng ta gây ra chứ không phải do các em học sinh và hoàn toàn không phải là những nguyên nhân dẫn đến trực tiếp từ việc chương trình và SGK. Chính vì vậy chúng tôi nghĩ rằng trên cơ sở ấy và kế thừa những kinh nghiệm chúng ta đã có thì cần phải đẩy nhanh tiến độ biên soạn SGK.

Ý cuối cùng tôi xin được phát biểu, rõ ràng chúng tôi thấy nhiều mục tiêu và nội dung đề ra trong chương trình đổi mới lần này thì gắn liền và đã được quy định trong Luật giáo dục năm 2005 và sau đấy được bổ sung, sửa đổi năm 2009. Vậy những nội dung của nghị quyết lần này tích hợp gắn với việc thực hiện Luật giáo dục của chúng ta hiện nay như thế nào? Tôi cho rằng nếu có thể được thì trong nhiệm kỳ Quốc hội lần này, cùng với việc ban hành nghị quyết mới về đổi mới chương trình SGK thì chúng ta nên nghiên cứu và sửa đổi ngay Luật giáo dục và đấy chính là cơ sở pháp lý để triển khai kế hoạch đồng bộ như hiện nay. Xin hết, cảm ơn Quốc hội.

 

Đoàn Nguyễn Thùy Trang – TP Hồ Chí Minh

Đề án đổi mới chương trình SGK phổ thông do Chính phủ trình ra Quốc hội trong kỳ họp này, về tổng thể đã bao gồm những nội dung cần thiết, từ việc xác định mục tiêu, nguyên tắc, nội dung đổi mới chương trình SGK phổ thông cho đến việc xác định các nhóm nhiệm vụ và giải pháp cũng như kinh phí và lộ trình thực hiện đề án. Các phụ lục kèm theo bước đầu đã định hình khung cơ bản của chương trình chuẩn phẩm chất và kỹ năng đầu ra của học sinh phổ thông theo chương trình mới. Để góp phần hoàn chỉnh đề án, tôi xin đóng góp thêm một số ý kiến như sau:

Thứ nhất, nghiên cứu trong đề án tôi nhận thấy kết cấu nội dung chương trình của Bộ GD&ĐT đề xuất đã có sự chuyển hướng từ dạy chữ thuần túy sang định hướng phát triển trí tuệ cùng với các phẩm chất và năng lực công dân cần thiết cho học sinh. Tuy nhiên, trong thực tế, hoàn thành được sứ mệnh này là điều không đơn giản. Trước hết là làm sao xây dựng được một chương trình chi tiết cho mỗi cấp học với kết cấu hàm lượng cung cấp kiến thức cân đối với giảng dạy thực hành kỹ năng với những phương pháp giảng dạy phù hợp với khả năng tiếp nhận của học sinh. Có một điều khiến tôi và có thể nhiều đại biểu khác chưa thể yên tâm là để thực hiện được Đề án này cần ít nhất 2 đề án phụ trợ nữa, đó là việc đào tạo đội ngũ giáo viên đạt chuẩn và đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu dạy và học theo chương trình mới. Đây là hai điều kiện rất quan trọng, quyết định sự thành công của Đề án đổi mới chương trình.

Ví dụ, trong kết cấu của chương trình có nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo với các hình thức như thực địa, tham quan, hoạt động xã hội, tình nguyện, dự án và nghiên cứu khoa học, diễn đàn, giao lưu, hội thảo, trò chơi v.v… đó là những nội dung mới, liệu các trường trong cả nước có đủ điều kiện vật chất, kinh phí và đủ giáo viên có kỹ năng để triển khai giảng dạy trải nghiệm sáng tạo một cách đại trà hay không? Những vấn đề mới như thế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả chương trình đào tạo của các trường sư phạm mới đáp ứng được. Vì vậy, tôi đề nghị Bộ GD&ĐT báo cáo thêm với Quốc hội về kinh phí, cách thức thực hiện 2 đề án phụ trợ là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đạt chuẩn và đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất cho chương trình mới để các đại biểu Quốc hội xem xét trong một chỉnh thể trước khi thông qua Nghị quyết này.

Vấn đề thứ hai, tôi cho rằng có thể xã hội hóa việc biên soạn và xuất bản SGK với điều kiện phải có những cách thức tổ chức khoa học và chặt chẽ. Vì có nhiều bộ SGK sẽ giúp khắc phục một số bất cập hiện nay như hạn chế tính năng động, sáng tạo của thầy trò trong dạy và học, khắc phục được tình trạng, điều kiện cụ thể ở các vùng miền không đồng đều nhau nhưng phải áp dụng chung một bộ sách như nhau. Xã hội hóa việc biên soạn SGK trên cơ sở khung chương trình thống nhất của Bộ cũng sẽ giúp phát huy trí tuệ, sức sáng tạo của xã hội, đóng góp vào sự nghiệp giáo dục phổ thông. Điều tôi chưa thấy thuyết phục là tuy có chủ trương mở về biên soạn SGK nhưng trong cách thể hiện của Đề án có cảm tưởng như chỉ có một bộ sách và do một chủ thể duy nhất là Bộ GD&ĐT thực hiện. Tôi chưa thấy sự tham gia của các tổ chức, cá nhân khác trong đề án này như thế nào.

Với tư cách là một phụ huynh trong thời gian qua tại thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã tiếp cận được một số quyển sách được vài trường sử dụng song song với SGK của Bộ GD&ĐT, chẳng hạn như cuốn Tài liệu dạy học Vật lý lớp 6, 7, 8 do một cá nhân biên soạn và được Hội đồng chuyên môn của cơ quan quản lý giáo dục thẩm định. Cuốn sách này dựa trên những nội dung chính của SGK nhưng biên soạn chi tiết hơn, nội dung phong phú hơn, lại có hình ảnh, màu sắc sinh động nên các em học sinh dễ học hơn. Nếu sắp tới có chủ trương mở rộng đối tượng biên soạn SGK thì tôi tin rằng những cuốn sách như thế này hoàn toàn có thể chấp nhận được. Vì vậy, trong bối cảnh đã cho phép xã hội hóa biên soạn SGK thì Bộ GD&ĐT không nên tổ chức biên soạn riêng một bộ sách và nên dành kinh phí đó để đầu tư đào tạo đội ngũ giáo viên và đầu tư trang thiết bị dạy học. Để tạo niềm tin đối với chủ trương mới này và để tránh tiêu cực, Bộ GD&ĐT nên công khai, minh bạch quy trình thẩm định khách quan đối với tất cả các bộ sách được biên soạn và một khi đã có chương trình thật chi tiết, có tiêu chí và quy trình thẩm định thì nên cho phép xã hội hóa biên soạn cả những môn khoa học, xã hội và nhân văn, không nên giới hạn chỉ ở các môn khoa học tự nhiên. Mặt khác, tôi đề nghị Bộ GD&ĐT làm rõ chủ thể tham gia biên soạn SGK là ai để xã hội yên tâm.

Trang 27 của đề án có ghi là huy động trí tuệ của các nhà xuất bản, các tổ chức, cá nhân có năng lực tham gia biên soạn SGK còn quá chung chung. Tôi nghĩ nội dung và hình ảnh của SGK rất quan trọng, việc khuyến khích nhiều cá nhân, tổ chức tham gia là cần thiết, nhưng cần tránh hiện tượng “trăm hoa đua nở” để tránh lãng phí tiền làm sách, nhưng chất lượng kém, không sử dụng được. Vì vậy, cần quy định về tiêu chuẩn tổ chức, cá nhân tham gia biên soạn SGK đảm bảo vừa có trí tuệ, vừa có kinh nghiệm về giáo dục phổ thông nhằm lựa chọn được các cá nhân và tổ chức đủ điều kiện.

Vấn đề thứ ba, ngoài những điều kiện trên, tôi quan tâm là chương trình SGK đổi mới lần này sẽ có tuổi thọ trong bao lâu. Trong suốt mấy thập niên qua, chúng ta đã nhiều lần cải cách giáo dục, nhưng có thể nói là chưa thành công được như mong đợi. Với tốc độ phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và sự biến đổi mau lẹ của cuộc sống, chu trình tồn tại của một chương trình giáo dục phổ thông ngày càng rút ngắn. Có một số thông tin về các hội thảo gần đây cho rằng chu trình này chỉ còn 5-6 năm. Vì lý do khách quan như trên, Bộ GD&ĐT cần dự báo xem chương trình mới lần này sẽ thích ứng được trong thực tế bao lâu. Trên cơ sở đó có một thiết kế phù hợp để SGK mới vừa có tính ổn định, vừa có thể liên tục được cập nhật, bổ sung và tích hợp những nội dung mới mà không cần phải xáo trộn nhiều, cần nghiên cứu kế thừa các nội dung còn tiến bộ, phù hợp của SGK hiện hành khi biên soạn sách mới, không nên phủ nhận hoàn toàn.

Cuối cùng, theo tôi đổi mới toàn diện giáo dục phổ thông không đồng nghĩa với việc chỉ đổi mới chương trình SGK phổ thông mà trước hết phải đổi mới đội ngũ cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên. Vì vậy, Bộ GD&ĐT cần đề xuất các chính sách chăm lo cho đội ngũ thầy, cô giáo để tạo động lực đổi mới với những chương trình đào tạo, bồi dưỡng đạt yêu cầu và cần nghiên cứu đề xuất một chính sách lương đãi ngộ xứng đáng cho đội ngũ thầy, cô giáo để các thầy, cô có thể yên tâm công tác và đầu tư công sức, tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục, có như thế mới đảm bảo cho việc đổi mới chương trình SGK thành công. Xin cảm ơn Quốc hội.

 

Phạm Vũ Luận – Bộ trưởng Bộ GD&ĐT

Chính phủ sau khi lắng nghe tiếp thu các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội tại tổ đã có văn bản giải trình gửi các vị đại biểu Quốc hội. Qua nghe ý kiến của các đại biểu tại Hội trường hôm nay và tổng hợp một số ý kiến, tôi xin phát biểu bổ sung.

Ý thứ nhất, liên quan đến việc biên soạn chương trình, SGK. Đây là một công việc mang tính khoa học liên quan đến nhiều lĩnh vực khoa học, công nghệ và khoa học giáo dục khác nhau. Ở các nước có nền giáo dục phát triển, công việc này được làm một cách chuyên nghiệp, do các Viện nghiên cứu về phát triển chương trình, SGK đảm nhiệm, ở Việt Nam cho đến nay chúng ta vẫn chưa có đội ngũ chuyên gia chuyên nghiệp về lĩnh vực này và chưa có bộ máy, tổ chức nghiên cứu chuyên sâu về chương trình, SGK. Cách làm của chúng ta là huy động các nhà giáo, các nhà khoa học, các chuyên gia tham gia biên soạn chương trình, SGK. Để từng bước khắc phục tình trạng này, Bộ Giáo dục đào tạo chúng tôi đã cử các chuyên gia và cán bộ đi học về khoa học phát triển chương trình, SGK để khi đủ điều kiện thì báo cáo với Chính phủ cho thành lập Viện nghiên cứu chương trình, SGK.

Thứ hai, chúng tôi đã tập hợp, chắp nối và bắt đầu công việc bồi dưỡng cập nhật kiến thức về biên soạn chương trình, SGK nói chung và nhất là chương trình, SGK theo cách tiếp cận năng lực cho các giáo viên, cán bộ khoa học, những người mà chúng tôi kỳ vọng sẽ tham gia vào biên soạn SGK lần này. Trong quá trình này, Bộ đã tranh thủ sự giúp đỡ của Bộ Giáo dục, các trường đại học, các Viện nghiên cứu về chương trình SGK của các nước có nền phát triển giúp đỡ và họ đã giúp đỡ chúng tôi rất nhiều trong việc này; đồng thời chúng tôi cũng ký kết và đang tranh thủ sự hỗ trợ giúp đỡ của các Hội khoa học kỹ thuật thành viên thuộc Hội liên hiệp khoa học kỹ thuật Việt Nam.

Về vấn đề chúng tôi đề xuất giao cho Bộ GD&ĐT tổ chức biên soạn bộ sách, đồng thời khuyến khích các tổ chức và cá nhân biên soạn SGK khác thì xin báo cáo với Quốc hội việc biên soạn chương trình và SGK là một công việc rất khó khăn, rất tỷ mỷ. Thực tiễn của các lần làm sách trước đây cho thấy lực lượng tham gia vào việc biên soạn chương trình, SGK không nhiều, do yêu cầu rất cao về mặt khoa học. Thứ hai là thời gian tập trung cho việc viết sách rất dài, và nhiều người cũng không có điều kiện tham gia. Thứ ba là đãi ngộ cho những người tham gia viết SGK và chương trình cũng chưa thỏa đáng.

Lần này theo dự báo của chúng tôi, lực lượng làm SGK còn ít hơn vì lần này chúng ta làm sách theo cách mới là tiếp cận phát triển năng lực chứ không làm như những lần trước đây là truyền thụ kiến thức cho học sinh. Chúng tôi dự báo hai khả năng có thể xảy ra:

Khả năng thứ nhất là với cơ chế xã hội hóa, chúng ta sẽ giải phóng được sức sản xuất của xã hội, nhiều nhóm tập thể sẽ biên soạn, sách biên soạn sẽ tốt, đa dạng, giúp cơ sở giáo dục lựa chọn được sách phù hợp nhất để sử dụng.

Khả năng thứ hai là chưa có nhiều người sẵn sàng tham gia viết sách, sách viết ra không đáp ứng được yêu cầu và không kịp về thời gian, có thể có những mảng sách không có ai tham gia viết.

Chúng tôi rất mong muốn khả năng thứ nhất xảy ra, nhưng kinh nghiệm lịch sử của những lần làm sách vừa rồi đã cảnh báo là khả năng thứ hai rất dễ xảy ra. Phương án Chính phủ đề xuất giao cho Bộ GD&ĐT chủ động biên soạn một bộ sách đồng thời khuyến khích việc biên soạn các bộ sách khác là để Chính phủ chủ động ứng phó với bất cứ tình huống nào xảy ra. Theo chúng tôi, tính toán này là thận trọng và cần thiết trong khi mô hình mới chưa xuất hiện, mới chỉ có trong tính toán thì có nên chăng loại bỏ ngay mô hình đã có, đã được kiểm nghiệm và đã hoàn thành nhiệm vụ Quốc hội và Chính phủ giao. Thưa Quốc hội, ở đây tuyệt nhiên không có vấn đề lợi ích cục bộ, lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm. Chúng tôi cũng xin báo cáo thêm phương án xã hội hóa biên soạn SGK chính là do Bộ GD&ĐT đề xuất và Chính phủ thảo luận, quyết định trình Quốc hội.

Thứ ba, việc Bộ GD&ĐT tổ chức biên soạn sách, thẩm định có dẫn đến tình trạng vừa đá bóng vừa thổi còi hay không? Thưa Quốc hội, Bộ GD&ĐT trong lịch sử chưa bao giờ trực tiếp viết SGK và cũng sẽ không trực tiếp viết SGK. Việc viết SGK, biên soạn chương trình như chúng tôi đã báo cáo là do các nhà giáo, các nhà khoa học, các chuyên gia tham gia vào việc này. Bộ GD&ĐT làm gì? Phải tổ chức bộ máy vận hành, phát hiện lựa chọn nhân sự và tập huấn bổ sung các thông tin kiến thức cần thiết để quyết sách. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để phục vụ quá trình biên soạn và thẩm định, hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật cho nhóm viết sách. Tập huấn, quán triệt, thảo luận v.v… trong quá trình này. Tôi xin không nói sâu vào vì nó mất thời gian của Quốc hội, nhưng đây là những công việc rất lớn, rất phức tạp, rất tỉ mỉ. Còn việc thẩm định sách do một Hội đồng thẩm định bao gồm các nhà giáo các nhà khoa học, các chuyên gia am hiểu về lĩnh vực này nhưng không tham gia vào việc quyết sách do nhiều cơ quan hữu quan giới thiệu. Ví dụ, Bộ GD&ĐT chúng tôi giới thiệu, Ban Tuyên giáo Trung ương sẽ giới thiệu, Liên hiệp hội khoa học kỹ thuật Việt Nam giới thiệu và nhiều tổ chức khác.

Trong lần làm sách này, ngoài việc danh sách thẩm định này sẽ thông qua Hội đồng quốc gia giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, chúng tôi sẽ còn phải báo cáo Ủy ban quốc gia chỉ đạo đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo xem xét, báo cáo với Thủ tướng để quyết định thành lập Hội đồng này. Đây là một Hội đồng độc lập, không phải Hội đồng gồm những cán bộ của Bộ để thẩm định bộ sách do Bộ viết ra. Hội đồng này sẽ hoạt động theo một quy chế riêng, đảm bảo tính khách quan độc lập. Về phía bộ, chúng tôi phải có trách nhiệm soạn thảo những văn bản quy phạm pháp luật trong đó có văn bản quy định về tiêu chuẩn, tiêu chí những ai sẽ tham gia hội đồng. Hội đồng sẽ hoạt động theo quy chế nào, đó là công việc của chúng tôi. Bộ GD&ĐT căn cứ kết luận của Hội đồng thẩm định quốc gia này để ra quyết định về việc cho phép lưu hành những bộ sách đạt tiêu chuẩn, đạt yêu cầu.

Vấn đề tiếp theo xin báo cáo Quốc hội là vấn đề bình đẳng, công bằng giữa các tổ chức biên soạn SGK. Con số kinh phí mà chúng tôi báo cáo với Quốc hội, cần phải biết đó là kinh phí để viết một bộ SGK chứ không phải kinh phí để cấp cho Bộ GD&ĐT biên soạn sách.

Một số ý kiến cho rằng không nên để Bộ GD&ĐT tổ chức biên soạn một bộ sách vì không công bằng, vì nhóm này dùng tiền của nhà nước, còn các nhóm khác thì không có. Tôi xin nói rằng chúng ta cần phải cân nhắc xem xét vấn đề này, tính toán theo hướng để tất cả nhóm biên soạn SGK đều có những điều kiện thuận lợi tương đương trong hoạt động chuyên môn và đều có trách nhiệm như nhau, bao gồm cả trách nhiệm về pháp lý và trách nhiệm về đạo đức khi sử dụng tiền của nhân dân, tiền của ngân sách. Theo tiếp cận của chúng tôi có nhiều cách để đảm bảo sự công bằng này bằng các giải pháp kỹ thuật. Cách đặt vấn đề là để đảm bảo công bằng thì không để thành phần Nhà nước tham gia vào công việc này nữa, nên cân nhắc. Quyết định một vấn đề hệ trọng của giáo dục mà chỉ căn cứ vào sự bình đẳng kinh tế của các nhóm tham gia triển khai là điều cũng cần phải tính toán cho toàn diện. Tôi xin nói lại, vấn đề công bằng và bình đẳng trong chuyện tham gia viết sách này có nhiều giải pháp kỹ thuật có thể xử lý.

Ý thứ năm, về tính khả thi của đề án. Trong thảo luận tổ có các đại biểu băn khoăn, rằng trong điều kiện thực tế hiện nay chúng ta có đủ không, các điều kiện để đổi mới mạnh và nhiều đến thế, đề án có tính khả thi không, chủ yếu nói về vấn đề cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Đây cũng là vấn đề được cân nhắc rất nhiều ở Bộ chúng tôi, ở Chính phủ và sau này khi thảo luận ở Ban chấp hành Trung ương Đảng. Tôi xin nói ngắn gọn và tóm tắt: Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và nhân dân, cơ sở vật chất và đội ngũ nhà giáo đã được bổ sung và cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, còn bất cập, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc, biên giới hải đảo. Tôi xin báo cáo với Quốc hội, để đổi mới toàn diện và căn bản giáo dục và đào tạo Chính phủ không chỉ có đề án này mà có 18 đề án liên quan đến những lĩnh vực khác nhau để triển khai thực hiện đổi mới căn bản toàn diện giáo dục. Chính phủ đã phê duyệt, trong đó có đề án về cơ sở vật chất, trang thiết bị, có đề án về đội ngũ giáo viên, có đề án đổi mới các trường sư phạm như các đại biểu vừa lưu ý. Nhưng giới hạn thì chỉ báo cáo đổi mới chương trình SGK thôi. Đây là ý thứ nhất liên quan đến tính khả thi.

Ý thứ hai, xin báo cáo để Quốc hội và nhân dân yên tâm, Bộ GD&ĐT chúng tôi đã quán triệt ngay từ đầu khi xây dựng đề án để trình Trung ương. Các nội dung đổi mới chương trình SGK, bao gồm đổi mới cả nội dung, phương pháp dạy, phương pháp học, thi, kiểm tra, đánh giá đều phải quán triệt 2 yêu cầu:

Thứ nhất, phải cập nhật, tiếp thu một cách có hệ thống, có chọn lọc những thành tựu của nền khoa học giáo dục các nước phát triển;

Thứ hai là phải phù hợp với điều kiện hiện tại của phần lớn các cơ sở giáo dục hiện nay.

Chúng tôi đã thực hiện các phương án đổi mới này từ năm 2011 ở các trường, lớp, trong đó có nhiều trường, lớp những vùng khó khăn ở cả 3 miền của đất nước, như Lào Cai, Bắc Kạn ở Tây Bắc, Kon Tum ở Tây Nguyên, Kiên Giang ở Tây Nam Bộ. Ví dụ như mô hình trường học mới ở tiểu học thì chúng tôi đã cho triển khai ở 2.500 trường với 750.000 học sinh trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố, trong đấy có rất nhiều trường ở vùng sâu, vùng xa. Tương tự chương trình tiếng Việt mới ở tiểu học đã triển khai với 380.000 học sinh, khoảng 4.000 trường trên 42 tỉnh, cũng rất nhiều tỉnh khó khăn đã triển khai việc này.

Phương pháp bàn tay nặn bột, chúng tôi cũng chưa có từ nào để diễn tả cái này cho kỹ, cho nên dùng từ của nước ngoài. Từ năm học 2014 – 2015 này triển khai ở tất cả trường tiểu học và trung học cơ sở toàn quốc, với đội ngũ giáo viên hiện tại, với cơ sở vật chất hiện tại, với lực lượng giáo viên hiện tại, với chương trình và SGK hiện tại chúng ta đã đổi mới và có kết quả.

Thưa Quốc hội, các thầy, cô giáo ở vùng sâu, vùng xa nơi chúng ta đang rất quan tâm lo lắng là không có điều kiện để đổi mới thì xin báo cáo thế này: Khi tiếp nhận cái mới, lúc đầu các thầy, các cô rất e dè, ngại ngùng, nhưng sau đó tiếp đón và hoàn thành nhiệm vụ một cách rất nhẹ nhàng, tự nhiên, rất nhanh và có kết quả. Thậm chí họ tiếp đón cái mới này còn thuận lợi hơn các thầy, các cô giáo ở thành phố, ở vùng có điều kiện phát triển. Cùng vào đó chúng tôi có ứng dụng công nghệ thông tin với sự hỗ trợ của Viettel, của Đài truyền hình Việt Nam và các đơn vị truyền thông khác, đã triển khai chương trình trường học kết nối trên mạng và nhiều trương trình giáo dục khác để giúp cho các thầy, cô giáo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa được học, được tự học, tự bồi dưỡng nghiệp vụ với chuyên gia giỏi nhất của đất nước.

Cuối cùng, tất cả những ý kiến các đại biểu phát biểu thảo luận ở tổ cũng như ở hội trường mới đây chúng tôi đều thấy rất đúng. Có rất nhiều nội dung chúng tôi xin tiếp thu để bổ sung ở các đề án khác của Chính phủ. Còn trong phạm vi thảo luận theo sự chỉ đạo của Ủy ban thường vụ Quốc hội liên quan đến đổi mới chương trình, SGK và những điều kiện để đảm bảo việc này thì thuộc phạm vi của những đề án khác. Xin cảm ơn Quốc hội.

Quốc hội nghỉ giải lao

(Còn tiếp)

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Giáo dục phổ thông, Hướng cải cách

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: