How We Learn

Nghề giáo viên: Mô phạm hay Sáng tạo? – Nguyễn Thị Ngọc Minh

Không biết tự bao giờ, người thầy đã bị xã hội “dán nhãn” mô phạm. Hễ là giáo viên thì phải mặc áo có cổ, vác cái cặp to, bước thẳng và mắt nhìn về phía trước, không nói tục chửi bậy hay ăn quà vặt trên vỉa hè… Nghề khác thì có thể mày tao chí tớ dọa nạt người khác, nhưng hễ đã mang danh thầy cô giáo mà trót nhỡ phát ngôn thiếu mô phạm là ngay lập tức hứng búa rìu dư luận.

Cái mác mô phạm, dần dần đã trở thành một định kiến và sợi dây trói buộc đối với bất cứ ai muốn vào ngành sư phạm, sẽ trở thành giáo viên và đã là giáo viên. Không ít học sinh phổ thông đã có chung một quan niệm như thế, và đó là lí do tại sao những bạn cá tính, giàu khả năng sáng tạo, năng động và thực tế lại ít khi lựa chọn bó mình trong một cái nghề mà họ cho rằng quá nhiều công thức. Thậm chí, một vài bạn trong số những kẻ tài tử này, vì duyên phận, may hay là không may sa lưới một trường Sư phạm, thì sau một, hai năm học, đã ngay lập tức được liệt vào hàng “cá biệt”, nào là nghênh ngang phách lối, không biết kính trên nhường dưới, nào là ăn mặc chả giống ai, tóc mỗi ngày một kiểu, quần áo thì toàn tông màu chóe,  nào là phát ngôn bừa bãi… Một số bạn, tự thấy mình khác với đám đông ù lì, bất mãn với một môi trường nhàn nhạt vô âm sắc, đã tự giác đứng vào hàng các bộ tộc thiểu số, và lập sân chơi riêng. Không ít người trong số đó, cuối cùng, đã không thể thích nghi, và lựa chọn rẽ sang hướng khác, từ bỏ cái nghề mà mình đã được đào tạo chính qui, tốn không biết bao nhiêu tiền của, thời gian và công sức.

Trong số những kẻ gai góc đã có cơ may/ hay là không may tiếp tục bám trụ với nghề, có nghĩa là trở thành giáo viên ở một trường công hay trường tư nào đó, thì có đến một nửa sẽ bị bào mòn và gọt tròn đi trong các môi trường phổ thông. Bị cuốn vào một vòng xoáy của những việc lặt vặt tủn mủn, giấy tờ sổ sách, thi giáo viên giỏi, trông thi, chấm thi, trả bài, dạy thêm, họp thi đua…, sau vài năm, cái ý chí muốn thay đổi một cái gì đó, cái cá tính gai góc muốn khẳng định mình là một giáo viên khác biệt, những ý tưởng sáng tạo và lòng nhiệt tình hăm hở buổi đầu… không ít thì nhiều cũng hao mòn dần. Và kết quả là, sau nhiều năm cầm viên phấn và đứng trên bục giảng, họ chính thức bị đồng hóa và trở thành mẫu hình giáo viên đúng chuẩn- mô phạm.

Rõ ràng là, chúng ta không bao giờ được phép coi thường các khẩu hiệu treo trên tường hay các diễn ngôn định kiến. Bạn cứ thử vùng vẫy trốn thoát khỏi nó mà xem, bạn sẽ cảm thấy mỗi cử động của mình đều bị nó kiểm soát. Có hàng trăm đôi mắt săm soi bạn từng giờ và ép bạn phải sống cho vừa khuôn khổ, trong những qui phạm. Bất cứ cái chệch hướng, đều dứt khoát phải bị chỉnh huấn, hoặc trả giá, bằng cách này hay cách khác. Và thế là, cách tốt nhất là chúng ta lựa chọn phương án an toàn- trở thành một giáo viên đúng chuẩn.

Tuy nhiên, xét về bản chất nghề nghiệp, nghề giáo viên lại là một công việc đòi hỏi bạn phải vô cùng sáng tạo, tinh tế thậm chí mẫn cảm. Theo quan điểm cá nhân tôi, chẳng có một công thức bất di bất dịch nào có thể định lượng được một người thầy tốt. Những thầy giáo tuyệt vời nhất mà tôi từng được học chính là những người vô cùng  hiếm hoi, dám vứt quách cái nhãn dán mô phạm. Thầy giáo dạy Văn cấp hai của tôi chữ xấu không thể tả nổi, mỗi khi kết thúc một tiết học, cái bảng hiện lên nham nhở như một bãi chiến trường, nó dường như là kết quả của cả một quá trình thầy vật lộn với tư duy và ngôn từ của mình, cố hết sức để truyền đạt nó tới cho người học. Thầy giáo dạy Sử hay nhất mà tôi từng học thường có thói quen, trong những lúc dạt dào cảm hứng, ngồi hẳn lên bàn giáo viên, cả trăm đứa học trò trong lò luyện thi đứa nào cũng mắt chữ O mồm chữ A nghe như nuốt từng lời, và tôi thì có thể nhớ luôn bài học, không cần phải học bài ở nhà. Thầy giáo dạy Sinh mà tôi ngưỡng mộ nhất, có lần, còn xông vào giữa giờ Văn, của đội tuyển Văn, để giảng giải về cơ chế hoạt động của não bộ. Những người thầy xuất sắc nhất mà tôi được học, không có ai dạy dỗ một cách tuần tự, đúng chuẩn, ăn mặc, ứng xử theo công thức, và vì thế, cũng chẳng bao giờ bắt chúng tôi phải “đổ vừa khuôn”. Sự không hoàn hảo, hóa ra, có sức hấp dẫn riêng của nó. Tôi luôn tìm thấy chính mình trong bài học và được tự do suy tưởng và hiểu được sự không giới hạn của tri thức, cũng như không giới hạn của cuộc sống. Không ít học sinh đã tỏ ra “phát mệt” với những giáo viên luôn cố tình tỏ ra đạo mạo, chuẩn mực, mô phạm.

Đi sâu vào công việc thường ngày của người giáo viên, bạn sẽ thấy rằng lẽ ra, đó phải là một công việc vô cùng tinh tế, giàu sức sáng tạo, tràn đầy cảm hứng. Thử nhìn lại xem, trong cuộc đời ngắn ngủi hay lê thê làm một giáo viên quèn, bạn có bao giờ gặp một lứa học sinh giống hệt một lứa học sinh trước đó? Trong một lớp học ba bốn chục học sinh hoặc nhiều hơn nữa, không có đứa nào giống đứa nào. Thậm chí, chính cái đứa học sinh ấy, hôm nay rất ngoan ngoãn thông minh, nhưng ngày mai, vào một ngày trái gió trở trời, nó lại thành ra ngạo mạn, hay nhút nhát hay tăng động… Bên trong cái vẻ ngoan hiền thông minh tưởng chừng hoàn hảo của chúng, bao giờ cũng tiềm ẩn những nhân tố phản kháng, hoặc những gót chân Asin mà dù cố gắng đến mấy, bạn cũng không bao giờ hiểu hết. Mỗi ngày, bạn đứng giữa và phải đối phó với hàng ngàn các yếu tố đang không ngừng chuyển động, đổi khác, mâu thuẫn. Chưa kể, cái tri thức mà bạn muốn truyền cho học sinh của mình lại mỗi ngày một khác. Cái mà bạn tưởng đã là chân lý, một mai hóa ra chuyện hoang đường, huyền thoại. Cái bạn cứ tưởng là sai đứt đi rồi, hóa ra, xét trên một phương diện nào đó lại thành ra đúng. Phát ngôn của những đứa lười biếng và láo toét nhất trong lớp, lại có thể chính là những phát ngôn thông thái nhất… Không gì có thể lường trước được trong thế giới của bạn. Chưa kể, bất cứ chiêu trò hay ho nào của bạn hôm nay, ngày mai đã trở nên lỗi thời và nhanh chóng bị lũ học trò tinh quái bắt bài. Chúng suốt ngày chỉ có việc săm soi và nghĩ mưu điều khiển bạn.

Trong một thế giới xoay như chong chóng, nếu thiếu sự sáng tạo, bạn sẽ tự biến mình thành cái máy giảng bài biết đi hay cái máy chấm điểm chạy bằng cơm, biến cuộc sống của mình trở thành ao tù phẳng lặng, hoặc thậm chí trở thành một cái barie cản trở sự sáng tạo của học trò. Tôi đã biết không ít những giáo viên như thế. Ban đầu họ tự nhốt chặt chính mình bằng cách nhất quyết không chịu học thêm cái gì mới mẻ, tiếp đó họ không bao giờ chịu hiểu cho là thế giới đang không ngừng chuyển động còn họ thì đứng im, và cuối cùng, họ cực lực công kích và nhiệt tình cản trở tất cả những gì đang sống và đang chuyển động. Những người thầy như thế, thật tàn nhẫn biết bao và cũng đáng thương hại biết bao. Cái đầu của họ, cũng như trái tim của họ đã quá chật để có thể dung nạp bất cứ cái gì khác biệt.

Chính những ý tưởng sáng tạo và một tâm hồn bay bổng, giàu sức tưởng tượng sẽ thúc đẩy bạn thử nghiệm những thứ điên rồ, làm những điều không thể, dám đi con đường của mình. Nó sẽ là động cơ đốt trong khiến cho bạn làm việc hăng say không mệt mỏi, đồng thời lan tỏa niềm cảm hứng cho học sinh của bạn, để chúng có thể nhân lên những ngọn lửa sáng tạo và nhiệt tình. Bạn dũng cảm đi tìm cái mới, chấp nhận cái mới, bất chấp những khó khăn thậm chí dọa dẫm thậm chí trả giá. Nhưng cái mà bạn có được, đó là bạn chuyển động, bạn sống một cuộc sống đủ đầy thật sự chứ không phải chỉ tồn tại như một cái máy giảng bài hay chấm điểm. Tôi luôn tin rằng, nếu bạn sống tử tế, bạn sẽ gặp những người tử tế. Khi bạn có những ý tưởng sáng tạo, bạn sẽ gặp được những người có đầu óc sáng tạo hoặc chỉ đơn giản là ưa thích những cái mới.

Sự sáng tạo trong nghề nghiệp nhất thiết phải bắt nguồn từ sự trăn trở. Bạn không thể nghĩ ra cái gì đó mới nếu bạn không thực sự day dứt về những cái cũ, băn khoăn về học trò của mình hàng ngày, trước, trong và sau mỗi buổi học, lặn lội mò mẫm để học hỏi và trả giá. Nhưng sự sáng tạo cần được tiếp sức bằng tinh thần lạc quan, bởi thiếu nó, bạn sẽ nhanh chóng từ bỏ. Sự sáng tạo của mỗi cá nhân cần được hỗ trợ bởi một thứ slogan tích cực hơn: Nghề giáo- nghề sáng tạo. Chỉ khi nào cả xã hội cho rằng, nghề giáo viên thực sự là một nghề đòi hỏi sự sáng tạo, một nghề lao động trí óc tinh vi, tổn hao nhiều chất xám và vì vậy xứng đáng được tôn vinh như những nghệ sĩ sáng tạo ra cái đẹp, thay vì đơn thuần chỉ là một nghề thủ công, chỉ khi nào chính mỗi người giáo viên cũng tự nhủ được rằng: mình đang làm một công việc sáng tạo, thì lúc đó, giáo dục mới mong đổi mới. Mà ngay cả từ đổi mới, thiết nghĩ, cũng nên được gọi tên theo cách khác, vì nó mòn quá đi rồi.

Nguyễn Thị Ngọc Minh- khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội

Advertisements

Tagged as:

20 phản hồi »

  1. Tại sao lại đặt mô phạm đối lập với sáng tạo? Dương như tác giả hiểu mô phạm là gò bó cứng nhắc. Không, mô phạm chính là sự lịch lãm của con người. Người thầy cần lịch lãm và sáng tạo.

    Liked by 1 person

  2. Đọc bài này tôi thấy chuẩn hơn, nhiều tính mô phạm hơn bài đầu tiên về Sự Sống. Đọc bài này cũng khiến tôi nhớ lại TCS (Diễm xưa), Nguyễn Thị Hoàng (Vòng tay học trò), Lệ Hằng (Tóc mây), vv.

    Có phải vì thế mà dường như cô thầy chuyên nghiệp thường “hai mặt,” có khi rất là nghiêm nghị, có khi “tưởng là vậy mà không phải vậy.”

    Tôi thích như thế, những cái “bất ngờ” của thầy cô.

    Liked by 1 person

  3. Ở VN có những người thầy hàm vị tiến sĩ được mời đi giảng dạy, được tung hô là có tài diễn thuyết kiểu như thế này thì đúng là chỉ có ở VN:

    Liked by 1 person

    • Cảm ơn Thanh Hải đã đưa ra đây một hình ảnh không đẹp.
      Tội nghiệp các anh chị sinh viên trong giảng đường.

      Cách đây mấy năm, bài này đã phân tích ngôn ngữ của giáo sư này

      http://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/hieu-qua-buoi-thuyet-trinh-duoi-anh-sang-cua-xa-hoi-hoc-ve-ngon-ngu-1332271370.htm

      Nhưng có lẻ ts Dương rất tự tin ở giá trị của mình nên vẫn tiếp tục dùng ngữ vựng “mày tao” (code restreint theo Berstein).

      Liked by 1 person

      • Đúng, phá cách không nhất thiết phải làm như vậy.

        Trong bài thuyết trình, tiến sĩ Lê Thẩm Dương (ts) có nói về tư duy logic, và ông nói về định lý, nguyên lý… Không biết ts – một nhà kinh tế học – đã phân biệt được “chân” các từ định lý, định luật, nguyên lý và quy luật.

        Logic không chỉ có logic trong khoa học tự nhiên, mà còn có cả trong khoa học xã hội. Cuộc đời cũng có luật, ví dụ luật nhân quả. Từ nguyên nhân, theo logic, suy ra kết quả. Như các cụ nhà ta vẫn nói: “Gieo gió gặp bão”, “Gần mực thì đen”…

        Định lý Pytago. Định luật II Newton. Nguyên lý bất định. Quy luật của tạo hóa. Tại sao người ta không dùng xáo trộn các từ này với nhau? Vì đều có lý do cả!

        Ts là một người tài. Điều đó không thể phủ nhận. Nhưng cái tài của ts khá lạ. Điều này cũng không thể phủ nhận. Trạng Quỳnh cũng tài. Nguyễn Công Chứ cũng tài “Trời đất cho ta một cái tài. Giắt lưng dành để tháng ngày chơi”. Maradona cũng tài… Người đời vẫn yêu mến họ theo cách không thể giải thích. Số đông cứ ‘sai’ một cách thú vị!

        Phân tích hiện tượng Lê Thẩm Dương ở Việt Nam khá khó. Ông chắc chắn được yêu mến hơn những giảng viên đang làm các sinh viên buồn ngủ. Có bạn còn thu lời giảng viên vào điện thoai, tối về bật lên cho dễ ngủ.

        Trong điều kiện văn hóa Á đông kìm kẹp, trong nền giáo dục nặng về lý thuyết, đọc chép, mô phạm.., thì hiện tượng ts tạo nên sự khác biệt. Và ông được giới trẻ yêu mến. Nếu các nguyên thủ, các thày giáo ở Việt Nam cũng phá cách, hài hước (thanh) hơn, thì tôi dám chắc ts sẽ ế khách.

        Nhưng ở Việt Nam cứ vậy, mít tinh hội nghị là diễn văn dài dòng, dạy học là đọc chép, nhồi nhét nặng nề thì ts sẽ còn đắt khách dài dài… !

        Like

      • Trong một bức tranh nghệ thuật, có chỗ tối chỗ sáng. Người nghệ sĩ làm sáng thêm chỗ sáng hoặc tối thêm chỗ tối, chứ không phài nháo nhào lên mà đẹp! Người thưởng ngoạn nhìn chỗ sáng mà nhận ra chỗ tối, nhìn chỗ tối mà say mê chỗ sáng, chứ không phải đánh đồng lên mà hay!

        Cám ơn những thông tin về ts Dương, một ông thầy có tính Hài. Nhưng mà, cứ “nhột” mãi như vậy thì chịu sao cho nổi!

        Hôm qua, có người cho mấy quả trâm màu tím xẫm, nhớ đến câu đồng dao: Trời mưa râm râm, cây trâm có trái, con gái có chồng, đàn ông có vợ, đàn bà có con… mà lại nghĩ vu vơ.

        Like

      • Em xem “bài giảng” mà cứ nghĩ đó là nghệ sĩ hài Xuân Hinh giả tiến sĩ góp vui chương trình Táo quân đầu xuân.
        Nếu để thu hút sự chú ý và quan tâm của sinh viên tới đề tài sáng tạo, bứt phá …bằng sự lặp đi lặp lại những câu chuyện về “kỹ năng cưa gái”, “cách …chọn chồng” rồi cả câu kết luận “vợ mà móc họng chồng thì bị …nó múc cho là phải” thì chỉ có thể ở phạm vi hàng nước.
        Ngoài đường có mấy chú lái taxi phát biểu mấy câu hóm hỉnh còn có ý nghĩa …khoa học hơn nhiều ạ. Trong dịp VN tổ chức IMO nhiều đoàn nước ngoài ra phố VN mà chóng hết cả mặt. Khi ngồi trên taxi họ vẫn choáng vì các loại xe 2 bánh cứ lách và lao ngay trước mũi ô tô. Chú tài xế giải thích: “Giao thông ở VN giống y chang Toán học VN. Kiểu đi …’điền vào chỗ trống’ đấy!

        Like

        • Cho nên là… có cái đẹp thì cũng có cái xấu, và nhiều khi trong cái xấu lại có cái đẹp…
          Cho nên là… không chỉ quý cái đẹp mà miệt thị cái xấu, không chỉ trọng người hiền tài mà coi thường kẻ “không đổ vừa khuôn”…
          Cho nên là… thái cực chỉ là một, nhưng trong thái cực lại có tất cả, mẹ là một nhưng mẹ là tất cả…
          Cho nên là… ta không ghét kẻ làm ác, mà chỉ ghét điều làm ác…

          Cho nên là… Steve Jobs nói: “The ones who see things differently. They push the human race forward. And while some may see them as the crazy ones, we see genius. Because the people who are crazy enough to think they can change the world – are the ones who DO.” (Những người nhìn sự việc khác thường, dễ thường đưa nhân loại đi tới. Và khi có người nhìn đấy là những cái kỳ quặc, thì ta lại cho là thiên tài. Bởi vì, những người nghĩ mình có thể quay chiều được thế giới – lại thường là những người dám LÀM)

          Like

        • Gợi ý việc “chồng …múc…vợ” (domestic violence) trong bài giảng trên học đường thì có được coi là đưa nhân loại tiến lên (to push human race forward) không hả bác?

          Like

        • Nhân loại vẫn chia làm hai ngả. Một ngả đang tiến lên, và một ngả đang ‘tiến’ xuống.

          Ngả ‘tiến’ xuống đông hơn, nên đang kéo loài người tụt lại. Tường là lên nhưng là xuống.

          Trước đây, để phát triển, một số nước đã chấp nhận ô nhiễm môi trường.

          Nay Việt Nam, vừa tàn phá môi trường, vừa tàn phá nhân phẩm mà vẫn không phát triển nổi.

          Hãy tưởng tượng ông LTD này tạo ra hàng trăm, hàng ngàn bản sao khác… !

          Liked by 1 person

        • Các em SV la hét trong lớp, chắc vì nghe khoái lỗ tai ! Nhưng mà, câu nói “tình cảm là kẻ thù số một của sự thành công” (TS Dương) thì mình chưa dám tin.

          T H à, việc “ chồng … múc … vợ” thì tôi thấy TG có hai đường. 1) Ở những nơi chồng hiếp vợ thì dân số cứ tăng, như TQ, India, Ả rập, … 2) Ở những nơi chồng trọng vợ thì dân số lại giảm, như Anh quốc, Germany, Bắc âu, Nhật bổn, … Một trong những phương thế bảo vệ môi trường là dân số thế giới phải giảm hay phải đứng. Thế thì, nhờ phụ nữ các nơi nổi lên một cuộc cách mạng vậy.

          Mới Nguyệt Thực xong, nghe tiếng pháo bông từ Disneyland như mọi ngày lúc 9:30 tối, lại tưởng là họ ăn mừng Mặt Trăng xuất hiện trở lại – Tết Trung Thu mà dường như ở đây chẳng ai nhớ bánh Trung Thu (tại sợ hàng TQ).

          Like

        • Bác hoàng sa ơi, tăng về số lượng nhưng giảm về chất lượng thì liệu có được coi là sự tiến bộ không ạ? Trong trường hợp lý tưởng thì là tăng cả về chất lẫn lượng, hihi, bác nhỉ!

          Like

        • Em cũng không tin rằng tình cảm là kẻ thù của sự thành công ạ. Tình cảm và cảm xúc đều theo tiếng gọi của con tim nên một khi ta mỉm cười thì nụ cười đó chân thật và dễ đi vào lòng người khác hơn. Những ai trong công việc hay cuộc sống nói chung cởi mở, chan hoà và hay mỉm cười đều gặt hái được nhiều thành công (hiểu theo nhiều nghĩa) hơn những ai lạnh lùng, khắc nghiệt và cau có. Những nhà khoa học hay trí thức nổi tiếng đều có niềm đam mê vô bờ bến đối với việc họ làm. Sự thành công này không chỉ do mỗi lý trí làm nên mà có rất nhiều tình vun đắp vào đó.

          Like

  4. Tổng quát một tí, bài này cũng nói về người đi dạy

    http://vanhoanghean.com.vn/van-hoa-va-doi-song27/van-hoa-hoc-duong40/ban-ve-vai-ky-nang-%C2%ABben-le%C2%BB-can-cho-mot-nguoi-di-day%E2%80%A6

    Thành thật chúc chị Ngọc Minh, và tất cả các nhà giáo trên đời, nhiều hạnh phúc với học trò của mình.

    Liked by 1 person

  5. Muốn biết từ khi nào thầy có nhãn mô phạm thì đứng ở cổng trường SPHN1 mà nhìn xem là biết.

    Like

  6. Tôi không thích từ: Nghề giáo viên’. Tôi nghĩ phải nói “Nghề dạy học mới đúng”.

    Like

  7. “đã tự giác đứng vào hàng các bộ tộc thiểu số,” Nên thay từ khác, từ này dùng có liên quan đến tự ti dân tộc.

    Like

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: