How We Learn

Chữ Hán không phải tiếng Hán, càng không phải Trung văn (Lời tạm kết cho cuộc tranh luận) – Đoàn Lê Giang

Tôi rất cám ơn những người ghét tôi, phản đối tôi, những người đồng tình một phần hay hầu hết đề nghị của tôi về học chữ Hán (Hán Việt) đọc bài này và đưa lên FB, blog, website của mình để chấm dứt hiểu lầm. Đây là bài tóm tắt ý của tôi sau cuộc tranh luận, cãi vã ồn ào vừa rồi. Tôi chỉ đề cập vấn đề này một lần này trên FB mà thôi. Tôi sẽ không tranh luận gì thêm nữa.Đoàn Lê Giang
Nguồn: FB Giang Đoàn Lê

***
Khi phát biểu trong Hội thảo ở Viện Hán Nôm (27/8/2016) tôi có nói: 6 năm trước tôi đã từng có tham luận đề nghị dạy chữ Hán trong nhà trường để giữ gìn tiếng Việt và văn hóa Việt Nam, tuy nhiên nếu nói trong tình hình bây giờ thì rất khó, vì tâm lý thực dụng và chống TQ rất cao ở nước ta. Một vài ý tưởng ấy đã được Vietnamnet tường thuật và đưa lên mạng.

Sợ mọi người không hiểu hết ý nên tôi phải đưa nguyên văn bài tham luận của tôi trình bày trong Hội thảo “Phát triển và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong thời kỳ hội nhập quốc tế” (2010), bài viết có tên “Khôi phục việc dạy chữ Hán trong nhà trường – một phương pháp quan trọng để giữ gìn tiếng Việt và văn hoá Việt Nam”.

Sau đó 2 bài viết ấy lan truyền rất mạnh trên các mạng xã hội với nhiều ý kiến trái chiều, gay gắt. Tôi xin nói rõ suy nghĩ của tôi ở đây với mong muốn những người ngoài chuyên môn cũng hiểu được.

1- Trước hết cần phải nói rõ: chữ Hán là gì? Có phải tiếng Hán, tiếng Trung không?

Chữ Hán là chữ được sinh ra từ nền văn hóa Trung Hoa cổ đại, vào nước ta từ đời Hán (đầu CN), được các thế hệ cha ông ta Việt hóa nó, đọc bằng âm Hán Việt (tương tự như Hàn Quốc có âm Hán Hàn, Nhật Bản có âm Hán Hòa (Onyomi). Chữ Hán đã tạo nên 60-70% vốn từ vựng tiếng Việt [Ví dụ: Hà Nội hoàn thành chỉnh trang đền Ngọc Sơn và cầu Thê Húc, thì có lẽ 100% là từ gốc Hán các thời khác nhau]. Lưu ý trong chữ Hán cũng có khá nhiều từ có nguồn gốc Việt cổ (ví dụ có nhà ngôn ngữ học đã chứng minh nguồn gốc Việt của 12 con giáp, khá thuyết phục). Có người nói với tôi nên dùng chữ Nho cho khỏi lầm. Dùng cũng được, nhưng nó không chuẩn, vì chữ ấy không chỉ dùng trong các văn bản Nho, mà cả Phật, Đạo hay những loại văn hóa khác. Có người nói nên dùng chữ Hán Nôm. Tôi thì không dùng vì trên đời không có chữ đó, mà chỉ có chữ Hán và chữ Nôm. Vậy chữ Hán là nói tắt của chữ Hán cổ đọc theo âm Việt. Cách nói này rất phổ biến, và được giới nghiên cứu mặc nhiên thừa nhận. Vậy chữ Hán không phải là tiếng Hán, càng không phải Trung văn.

2- Tại sao chúng ta phải học chữ Hán?

Vì 2 lý do chính:

(1) Lý do thứ nhất: Chúng ta muốn hiểu sâu được tiếng Việt thì chúng ta cần biết gốc gác nó ra sao, tra cứu nó thế nào. Ví dụ: từ Minh Tâm, nghĩa là sáng lòng, vì chữ Minh là sáng. Nhưng học trò thắc mắc thế U Minh thì là gì, sáng tối à? Không, Minh trong trường hợp này lại là Tối. U Minh là mờ mịt. Học trò lại hỏi: Thế Đồng Minh là cùng sáng à? Không, Đồng Minh là cùng phe, vì nó xuất phát từ nghĩa: cùng hội thề. Vì chữ Minh là Thề. Vậy làm thế nào để cô giáo trả lời học sinh những câu hỏi ấy, làm thế nào cho HS không hỏi cô mà cũng biết được. Có hai cách: 1) học âm Hán Việt, tự tra từ điển tiếng Việt. Đa số những người giỏi tiếng Việt hiện nay đều hình thành bằng con đường ấy. Nhưng thực ra họ cũng không thật tự tin vì từ ngữ thì vô bờ, sai đúng lẫn lộn, người ta không thể tự tin hoàn toàn được. 2) học chữ Hán để có ấn tượng là chữ Hán rất nhiều từ đồng âm, nhiều nghĩa khác nhau. Sau đó biết cách tra từ điển. Từ điển chữ Hán có nhiều loại, rất phức tạp, phải học để có một chút vốn liếng mới tra được. Bằng cách này người ta có thể tự tra cứu, tự học tiếng Việt suốt đời.

(2) Lý do thứ hai: Học chữ Hán để cho chúng ta hiểu được văn hóa Việt Nam, chúng ta cảm thấy gắn bó với ông cha. Vì từ trước khi bỏ chữ Hán hoàn toàn vào đầu TK.XX, toàn bộ di sản văn hóa Việt Nam được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm (một thứ chữ được hình thành từ chữ Hán). Chúng ta học chữ Hán để chúng ta hiểu sâu tiếng Việt, từ đó có thể hiểu được vốn văn hóa Việt Nam. Văn hóa cổ dù có được dịch ra tiếng Việt, như các công trình của Lê Quý Đôn chẳng hạn, nếu không có vốn chữ Hán nhất định, đọc vẫn rất khó hiểu. Đọc Truyện Kiều, nếu có biết chữ Hán, chữ Nôm thì mới hiểu thấu đáo cái hay của nó. Chúng ta nếu có biết chút ít chữ Hán thì đến các di tích văn hóa (đình chùa miếu mạo), nhìn một tập thơ Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, chúng ta không thấy xa lạ, không thấy mình là “những đứa con thất cước của giống nòi” (chữ của Hoài Thanh). Sâu xa hơn, chúng ta là người VN, trong văn hóa chúng ta có một phần văn hóa Đông Á. Chúng ta coi trọng gia đình, sống cần kiệm, đề cao đức liêm chính, hiếu kính, hiếu học… Tất cả những điều ấy có xấu không, có nên bỏ không, và có bỏ được không? Tôi không nói phương Tây không có điều ấy, đạo đức phương Tây được hình thành từ Thiên chúa giáo và văn hóa truyền thống của họ, còn đạo đức chúng ta thì từ văn hóa bản địa và văn hóa Đông Á (Nho, Đạo thuộc về văn hóa Hán, Phật thì gốc Ấn Độ). Những điều ấy được các bậc hiền triết phương Đông nói rất hay và từ rất sớm, các sách vỡ lòng chữ Hán ngày xưa vừa dạy chữ, vừa dạy người thông qua các sách đó rất thú vị và dễ nhớ. Vậy chúng ta có nên học một chút tinh hoa từ đó qua sách chữ Hán nhập môn không? Nếu chúng ta chỉ lo đuổi theo phương Tây và bằng lòng với ngôn ngữ chat, tin nhắn, với loại văn bản lổn nhổn tiếng Anh lẫn tiếng Việt thì rõ ràng đó là nguy cơ cho sự trong sáng của tiếng Việt và mai một văn hóa truyền thống.

3- Học chữ Hán có dễ không? Dễ mà khó. Nếu học để trở thành học giả uyên thâm dịch được sách vở cổ thì rất khó, nhưng học để biết một số chữ, để biết tra từ điển Hán Việt, từ đó có thể tự học tiếng Việt suốt đời thì rất dễ. Vì người học chỉ học có 2 kỹ năng: đọc, viết, mà không phải học kỹ năng nghe, nói. Đồng thời học chữ Hán như xem tranh, như học ghép hình rất dễ nhớ và thú vị. Tôi muốn tổ chức một nhóm biên soạn một cuốn “Vui học chữ Hán” để dạy cho HS cấp 2 (như kiểu nhóm Phan Thị làm ở đằng sau bộ truyện tranh (kiểu manga) “Thần đồng đất Việt”, mỗi tập vài chữ). Trong thực tế HS chuyên văn Phổ thông năng khiếu hàng năm đều có học mấy chục tiết chữ Hán, các em học rất thú vị và tiến bộ rõ rệt khi sử dụng từ Hán Việt và học văn học cổ điển VN.

4- Ai là người dạy chữ Hán?
Có đấy, các khoa ngữ văn ở HN, TP.HCM, Huế đều có SV Hán Nôm, HV cao học Hán Nôm, và các SV Văn học cũng được học hơn 100 tiết chữ Hán cơ sở và nâng cao.

5- Dạy chữ Hán trong nhà trường như thế nào?

Có nhiều cấp độ khác nhau. Học sinh TH cơ sở học 1 tiết/ tuần trong môn Ngữ văn theo kiểu “Vui học chữ Hán” – chữ Hán bằng hình ảnh. Dạy thế này rất dễ, thầy cô có một chút vốn Hán Nôm đều dạy được. Nếu trường không có thầy cô biết Hán Nôm thì bài ấy là tự chọn, thích thì tự học, không thì thôi. Lên THPT thì HS chuyên ban KHXH có thể tự chọn học sách chữ Hán cơ sở trong môn Ngữ văn, sách này có thể tự học vì nhìn chung môn chữ Hán đều có thể dễ dàng tự học. Nếu học sinh có hứng thú thì có thể học tiếp lên chuyên ngành ở ĐH. Có thể hình dung môn chữ Hán như môn tiếng Latin ở các trường tinh hoa ở Mỹ và châu Âu.

Ghi chú thêm: học chữ Hán không ảnh hưởng gì đến tiếng Anh là ngoại ngữ bắt buộc hay các ngoại ngữ khác: Pháp, Nhật, Trung. Mỗi môn này theo tôi phải học từ 8-12 tiết/ tuần.

Đại khái tôi đề nghị và hình dung việc học chữ Hán trong trường PT như thế. Nhưng ít ai đọc hết tham luận của tôi. Hơn nữa tham luận của tôi được trình bày trong hội thảo chuyên ngành, nhiều kiến thức được coi là đương nhiên, nhiều tiền giả định bị lược bỏ, nhiều kết luận đã lược bỏ lập luận… nên người đọc phải có kiến thức cơ sở một chút mới hiều đúng.

Trên mạng đa số người ta chỉ đọc cái tít giật gân và tường thuật sơ lược của Vietnemnet rồi nhảy dựng lên. Đa số không phân biệt được chữ Hán với tiếng Hán, tiếng Trung. Không phân biệt được từ Hán Việt, ngành Hán Nôm, hay “từ” với “chữ” Hán… Thế nhưng ai cũng có ý kiến: đọc rồi cũng nói, không đọc cũng nói, biết cũng nói, không biết cũng nói, biết dở dở ương ương cũng nói. Có người còn nhắn tin, gửi email riêng cho tôi gọi mày tao, dọa nạt như tôi có tư thù gì với họ. Có người gửi email đến hạch sách: ông còn dám giữ ý kiến nữa không? (đến khi tôi gửi mấy bài đính kèm, nói ông đọc đi rồi mới trao đồi, người ấy đọc xong bèn “meo” lại: tôi không đồng tình hết, nhưng ông nói có lý. Rồi thôi!). Ồn ào đến mấy ngày, lưu truyền trên rất nhiều trang FB cá nhân, và cả blog, website danh tiếng. Người ta chỉ nghe cái tít thôi, có người còn rút tít xuyên tạc để dễ chửi: “Học tiếng Hán để cứu sự sụp đổ của Tiếng Việt” rồi vu cho tôi chủ trương quay lại dùng chữ Hán chữ Nôm thay cho chữ quốc ngữ Latin (!). Thế rồi cứ hè nhau, đọc nhau rồi chửi, lại nhân đó mà trút mọi bực dọc xã hội, chửi hết những người có bằng cấp, TS, giáo sư… hệt như những người chưa hề đến trường bao giờ.

Tất nhiên có rất nhiều người hiểu biết, phân tích, trình bày một cách có lý lẽ, người thì nhiệt liệt đồng tình, người thì đồng tình có mức độ, người thì nêu ra những khó khăn hay điều kiện để chủ trương ấy thành khả thi .v.v.

Qua việc này, tôi rút ra được 3 điều:

(1) Tâm lý thực dụng trong xã hội rất cao, đa số chỉ muốn học cái gì ra để kiếm tiền ngay, kiếm nhiều tiền, chứ ít quan tâm đến vấn đề xa xôi hơn: tiếng Việt, văn hóa VN…

(2) Tâm lý chống TQ rất mạnh: muốn “thoát Trung” là thoát hết, không dính dáng gì nữa, mà không cần biết tiếng Việt có đến 60-70% từ gốc Hán, văn hóa Việt có một phần rất quan trọng là văn hóa Á Đông. Tôi không thấy ở đây một lòng tự hào dân tộc mà ngược lại, nó phản ánh một mặc cảm tự ti về văn hóa, vị thế và sức mạnh của dân tộc ta.

(3) Tâm lý đám đông, đám đông thích vào hùa, ta đây, sẵn sàng đánh hội đồng, đấu tố mà rất ít dùng đến sự suy xét hay phản tỉnh của lý trí.

Và điều ấy khiến cho những người làm văn hóa, giáo dục hay quản lý xã hội rất cần suy nghĩ.

Nói cho công bằng, đề nghị đưa chữ Hán giảng dạy trong nhà trường thì tôi không phải là người đầu tiên hay duy nhất. Nếu không kể các thời trước thì chừng hơn 10 năm nay đã có nhiều người đề nghị, như GS Cao Xuân Hạo (nhà ngữ học hàng đầu VN thế kỷ XX) đề nghị học chữ Hán xuất phát từ tính ưu việt của nó; GS Nguyễn Đình Chú (nhà ngữ văn hàng đầu) đề nghị học chữ Hán vì tính quan trọng của nó đối với môn ngữ văn; GS Nguyễn Cảnh Toàn (GS toán học, thứ trưởng Bộ GD trước đây) đề nghị học chữ Hán vì chữ Hán giúp hình thành các thuật ngữ khoa học dễ dàng, chặt chẽ và giúp hiểu rõ văn hóa VN (*) …Tôi thì đứng từ điểm nhìn các nước văn hóa chữ Hán: Nhật, Hàn, Đài Loan (không phải TQ) – những nước vừa phát triển hiện đại vừa giữ gìn ngôn ngữ và bản sắc dân tộc của họ mà để đề nghị học chữ Hán (Hán Việt), nhằm làm sao giữ gìn, phát triển tiếng Việt và văn hóa VN. Tôi thuộc những người đánh giá rất cao vai trò của ngôn ngữ và văn hóa đối với sự trường tồn của dân tộc mà đề nghị như thế. Tôi tin rằng: Tiếng Việt còn thì văn hóa ta còn, văn hóa ta còn thì nước ta còn.

Đoàn Lê Giang

 

 

Advertisements

Tagged as:

Categorised in: Nghĩ về việc học và dạy, Vai trò của xã hội dân sự

16 phản hồi »

  1. Rất đồng tình với việc học chữ Hán.

    Hồi nhỏ, khi lên tới TH tôi may mắn được học một năm chữ Hán với Lm Cao Phương Kỷ, rất thích. Sau đó không còn lớp đấy nữa, muốn học thêm cũng chẳng được. Thế là xong.

    Bốn mươi năm sau, tôi làm trong hãng Payton ở thành phố Fountain Valley, California, gặp một anh bạn, Việt gốc Hoa, tên Quý, dậy tôi nói tiếng Hoa. Cũng được một năm, rồi hãng dời sang TQ cho anh em nghỉ việc. Mỗi người mỗi nơi, thế là xong.

    Nếu ngày xưa, tôi được tiếp tục học thêm 2 năm nữa, biết được khoảng 2 ngàn chữ, tôi có thể đọc báo nhật trình (mặc dù không biết nói). Nếu năm 2005 tôi được tiếp tục làm ở Payton thêm 2 năm nữa tôi có thể nói được Trung văn (mặc dù không biết viết).

    Vẫn còn thích chữ Hán, sau đó, tôi ghi danh trường California State University, Long Beach, học lớp Chinese Calligraphy, hy vọng làm ông đồ già ngày Tết viết dăm ba chữ treo hội chợ cho vui, nhưng điều đó không bao giờ thành hiện thực. Kết quả là tôi viết được khoảng chục câu ngạn ngữ hay của Lão tử, ký tên và đóng seal trên giấy trúc, dán lên tường nhìn chơi.

    Số lượt thích

  2. có lý

    Số lượt thích

  3. Tại sao phải bắt học trò học chữ Hán? Trong môn tiếng Việt có dạy từ hán việt, thầy cô có thể giải nghĩa cụ thể từng từ một nếu học sinh không hiểu, từ đó học sinh có thể hiểu và dùng đúng từ, ngữ cảnh. Chỉ cần có vậy là đủ, không cần học từ tượng hình gì đó cho nó phức tạp.

    Số lượt thích

  4. Ngụy biện cấp trung bình.
    Nói ko biết tiếng Hán sẽ ko hiểu hết Truyện Kiều là 1 cái mượn danh.
    Học ngoại ngữ chủ yếu mang tính thời đại, bởi học là sự đầu tư cho tương lai. Không cần lấy lý do như 1000 năm trước đã có học chữ Hán.
    Ngài giáo sư này muốn đầu tư Hán ngữ, nhưng chỉ nên đề xuất ở mức giáo viên, ko nên đề xuất dạy đại trà học sinh phổ thông.
    Các vấn đề nhạy cảm về chính trị, quốc phòng là thiết thực. Không phải chỉ dạy Đạo Đức là đủ, mà hành động của mỗi người sẽ có ý nghĩa phản ánh tốt điều dạy ở trường có thực tế ko.

    Tóm lại, việc mượn các từ ngữ hoa mỹ như “giữ sự trong sáng tiếng Việt” để cổ súy cho việc học chữ Hán chỉ là kiểu tìm lý do che mắt đám đông. Người có kinh nghiệm sẽ hiểu vì sao cơ quan tuyên truyền TQ lại gọi Việt Nam là “đứa con hoang đi lạc” ; cũng như các chiêu trò ngụy biện thường gặp

    Số lượt thích

  5. Bạn đang đi ngược bánh xe của lịch sử tất nhiên sẽ bị nghiền nát . Con cháu chúng ta đã quá tải quá nhiều rồi . Phải thương chung nhé bạn.

    Số lượt thích

  6. Tôi ủng hộ bác này nhiệt liệt! Tuy nhiên, bác nào không muốn học thì cũng đừng chửi bới kiểu “vô học”. Không hiểu nghĩa hán việt nên không hiểu hết cái tinh tế trong văn học của cha ông ta, thậm chí viết một văn bản bình thường cũng không ra hồn, tình trạng này hiện giờ rất nhiều người trẻ mắc phải.

    Số lượt thích

  7. Xin chia sẻ với Thầy Đoàn Lê Giang. Thầy chớ có buồn. Bởi lẽ, như Thầy đã nói “Đa số không phân biệt được chữ Hán với tiếng Hán, tiếng Trung. Không phân biệt được từ Hán Việt, ngành Hán Nôm, hay “từ” với “chữ” Hán…” thì việc họ phản đối và mắng chửi Thầy cũng là điều dễ hiểu. Họ đã cố tình không chịu hiểu lại thêm không có khả năng đọc “vỡ” một văn bản thì có trao đổi với họ cũng bằng không. Hình như nhà bác học Albert Einstein có nói là: “Không chế chống lại thế lực của kẻ ngu vì chúng quá đông” thì phải?

    Số lượt thích

  8. Chữ Việt Nam chúng ta còn chưa hoàn chỉnh, thế mà lại lôi thôi lắm chữ. Hãy để cho chữ Hán vào một môn Nghiên Cứu nào đấy -không bắt buộc trong chương trình học, để ai thích thì nghiên cứu.
    Việc bây giờ là phải làm sao đưa ĐẠO ĐỨC thành môn chính, chứ người VIỆT ta càng ngày càng sống qúa tệ…Chán lắm nền giáo dục chỉ mang danh suông này!

    Số lượt thích

  9. Cái ngôn ngữ Hán Cổ đại đó là ngôn ngữ chết. GS ví với Hàn, Nhật. Vậy hỏi GS tiếng La tỉnh được bắt nguồn từ nền văn hóa cổ đại Hy Lạp tại sao các nước Châu Âu không bắt buộc học cái ngôn ngữ cổ đại đó. Mà họ chỉ đưa vào Viện nghiên cứu ngôn ngữ và khảo cổ. Việt nam bị đô hộ của bọn Hán nghìn năm. Bị người Hán hủy diệt nền văn hóa Việt nghìn năm đó. Bị bắt nói và viết chữ của chúng. Hãy cứ xem Pháp mới đô hộ mấy chục năm bắt dân ta nói tiếng Pháp. Kết quả tiếng Việt đã bị Pháp hóa tương đối rồi. Vậy với nghìn năm đấy tiếng Việt bị pha trộn là hệ quả. Nhưng cha ông ta luôn cố giữ bản sắc tiếng Việt tránh lệ thuộc Hán. đơn cử rõ nét nhất là chữ Nôm. Rồi đến chữ ngày này. Vì vậy tiếng Việt có nét đẹp riêng bản sắc riêng của người Việt là chính là quá trình bảo tồn phát huy tiếng Việt đồng thời Việt hóa tiếng Hàn để thành tiếng Việt Hàn. Cái đẹp cái tính tế nó đó đấy. Chứ không phải như cái ngộ nhận cho rằng nét đẹp hay sự trong sáng của tiếng Việt là của tiếng Hán hay chữ Hán. Sai lầm quá cơ bản rồi.
    Việc nghiện cứu chữ Hán hãy chỉ nên bó hẹp ở Viện nghiên cứu Ngôn ngữ và khảo cổ học mà thôi. Ở đấy cho các nhà chuyên môn nghiện cứu sử học dịch thuật mà thôi. Đem cái đồ cổ đó ra đề bắt ép học sinh toàn dân học sẽ trở thành ngớ ngẩn , thành người cổ đại với nhau đó đấy giáo sự tiền sử ạ.
    Tôi kịch liệt phản đối việc đưa chữ Hán cổ hay Hán đuôi bắt buộc học. ĐẢ ĐẢO , ĐẢ ĐẢO , ĐẢ ĐẢO

    Số lượt thích

  10. Tôi tự hứa với lòng là không nên có ý kiến, ý cò gì trên HTNN vì bị Admin nhắc nhở một lần. Thêm vào đó tôi thấy tranh luận với người không dám ghi tên họ thì tôi không có hứng thú.

    Nhưng đề tài này hay quá, tôi muốn có ý kiến một chút.
    Tôi nghĩ ở VN trước sau cũng cho học chữ Hán thôi. Sớm hay muôn thì chuyện đó cũng xảy ra.

    Tôi là dân tự nhiên (mặc dù các môn tự nhiên tôi cũng dốt lắm), và văn chương tôi thì tệ. Thường tệ thì nên “dựa cột mà nghe”. Nhưng xin cho phép tôi kể một ví dụ của mình. Tôi không có học chữa Hán nào cả. Tên tôi là Minh Tâm. Khi năm lớp 6, tôi muốn hiểu sâu về tên của mình và tôi hiểu được. Tôi cũng biết ý nghĩa của từ U Minh, Đồng Minh v.v.v. Tôi không rỏ là tại sao tôi biết. Nhưng đảm bảo một điều là tôi chưa hề học chữ Hán.

    Tôi có người thân, và bạn bè thấy họ có học chữ Hán tiếng nào đâu, mà thấy khả năng làm khoa học của học cũng khá lắm. Họ làm khoa học khá, thì nghĩa là họ có khả năng học các thuật ngữ khoa học dễ dàng. Mà họ cũng có biết chữ Hán nào đâu nhỉ?

    Tác giả nhắc tới GS Toán học Nguyễn Cảnh Toàn như là một điểm dựa. Theo tôi điểm tựa này không hẳn là tốt.

    Số lượt thích

  11. CHỈNH ĐỐN TIẾNG VIỆT KHÔNG PHẢI BẰNG CÁCH DẠY TIẾNG TIẾNG HÁN

    Nguyễn Hà Hiền

    Trước hết chúng ta cần biết rằng tiếng Việt vừa có những điểm tương đồng vừa có những điểm khác biệt với tiếng tàu (Hán) về ngữ pháp và cách nói. Chẳng hạn nếu ta nói “vợ hiền” thì người tàu nói “hiền thê”, ta nói “quan tham” thì người tàu nói “tham quan”, ta nói “tên lửa” thì người tàu nói “hoả tiễn”, v.v… Tuy nhiên trong tiếng Việt người ta cũng dùng cả những tiếng mà người tàu dùng; chẳng hạn theo thói quen, người ta cũng dùng các tiếng “hiền thê”, “tham quan”, “hoả tiễn”, v.v… kia cho có vẻ trịnh trọng hơn, văn hoa hơn. Các chữ “văn hoa” ấy, trong số nhiều ngàn tiếng khác trong tiếng Việt, được gọi là tiếng Hán Việt. Từ “Hán Việt” được định nghĩa là từ có gốc từ chữ tàu (Hán) và được phát âm và viết theo cách riêng của người Việt bằng hệ thống mẫu tự abc. Thực ra ta có thể nói các từ ngữ Hán Việt tuy có gốc chữ Hán nhưng dùng lâu ngày đã trở thành tiếng Việt. Các từ ngữ Hán Việt ấy được chúng ta dùng hàng ngày và không thắc mắc gì. Này nhé, tôi xin kể sơ sơ: siêu-việt, trí-tuệ, lãnh-đạo, chủ-nghĩa, xã-hội, công-bằng, cộng-sản, tư-bản, phản-động, độc-lập, tự-do, dân-chủ, hạnh-phúc… Các từ ngữ quen thuộc ấy bắt nguồn từ chữ Hán mà chúng ta đã xem là tiếng Việt từ lâu, chẳng ai đặt vấn đề nguồn gốc của nó. Nếu con em chúng ta lần đầu tiên gặp các từ ngữ ấy và hỏi chúng ta: “Mẹ ơi, “siêu việt” là gì hả mẹ? “siêu việt” có phải là người Việt “siêu” không hả mẹ?” hoặc “Bố ơi, dân chủ là gì hả bố?” Khi được con hỏi thế chúng ta có nói “Bố mẹ sẽ phải cho con đi học tiếng tàu để con hiểu” không? Dĩ nhiên ai cũng thấy nói với con như vậy là điều lố bịch. Chúng ta chỉ cần dùng tiếng Việt để giải thích cho chúng hiểu bất cứ một từ ngữ mới lạ nào. Đơn giản là thế. Chúng ta cần biết rằng, tiếng Việt (bao gồm cả những tiếng có gốc từ chữ Hán) là cả một kho tàng tích góp từ nhiều thế kỷ qua và càng ngày càng phong phú hơn. Ngôn ngữ Việt đã trở thành một ngôn ngữ độc đáo từ nhiều thế kỷ qua từ khi mẫu tự abc được dùng làm chữ viết. Kho tàng ấy là các tự điển và các tác phẩm văn học, văn chương để lại từ thế hệ trước và được phiên dịch, chuyển âm, bảo tồn và vun đắp bởi những công trình và sáng tác của các thế hệ nối tiếp nhau. Nếu con em chúng ta yếu kém về tiếng Việt đó là vì chính chúng ta đã không học đúng cách để dạy con em cho đúng cách. Chúng ta đã không biết sử dụng kho tàng sẵn có của ngôn ngữ Việt để dạy con em và làm đẹp, làm phong phú ngôn ngữ mình.

    Chúng ta phải nhìn nhận một sự thật đáng tiếc là trải qua một thời gian dài tiếng Việt đã bị chính người Việt huỷ hoại dựa vào một chủ trương sai lầm nào đó. Qua quãng thời gian ấy, những gì được coi là biểu tượng của tầng lớp phong kiến đều phải bi gạt bỏ, kể cả cách nói cách viết, nếu cách nói cách viết ấy bi coi là thứ ngôn ngữ phản cách mạng. Kết quả là tiếng Việt bị làm nghèo đi một cách oan uổng vì cả một kho tàng chữ nghĩa văn chương bị gạt bỏ và bị “thô thiển hoá”, để rồi bây giờ nhìn lại chúng ta mới giật mình đã để cho ngôn ngữ Việt bị suy thoái. Nhưng để phục hồi ngôn ngữ Việt, câu trả lời có phải là “dạy chữ Hán” không? Tôi có thể trả lời ngay là KHÔNG.

    Tôi xin lập lại thí dụ của ông Trầm Thanh Tuấn. Ông nêu ra một thí dụ về một học trò hiểu sai chữ “thiên-lệch” và ông có ý nói rằng sự hiểu sai ấy là do không biết tiếng Hán. Nếu ông Tuấn (hoặc nếu nói theo kiểu tàu thì nên gọi ông là ông Trầm) cho rằng đó là một trong những lý do để dạy chữ Hán thì quả là ông cạn nghĩ, hoặc ông có một chủ đích riêng nào đó. Như tôi đã nói ở trên, việc giải nghĩa cho học trò hay bất cư ai hiểu một từ ngữ mới chẳng có gì khó khăn. Chẳng hạn ta chỉ cần giảng cho các em hiểu chữ ấy là chữ có gốc tàu, và tiếng Việt cũng như bất cứ ngôn ngữ nào đều có nhiều tiếng đồng âm nhưng khác nghĩa v.v… Tại sao chúng ta không thể làm điều giản dị ấy mà phải bắt chúng học tiếng tàu?

    Một thí dụ khác mà ông Tuấn đưa ra là hai câu thơ của Nguyễn Du:

    Bất tri tam bách dư niên hậu
    Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như

    (Không biết ba trăm năm sau, thiên hạ có ai “khấp” Tố Như không.)

    Ông Tuấn cho rằng nếu không biết sự khác biệt của “khấp” và “khốc” sẽ không nắm được cái hay của câu thơ và do đó phải biết tiếng Hán.

    Này nhé, bản thân tôi không hề biết một chữ Hán nào ngoài dăm ba chữ quen thuộc: “nhất” là một gạch, “nhị” là hai gạch, “tam” là ba gạch, “khẩu” là hình cái miệng đang há, “song hỉ” là cái chữ trông giống hai người đúng cạnh nhau mà ta thường thấy ở đám cưới, v.v… nhưng tôi cũng hiểu chữ “khấp” trong câu “Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như” là “thương tiếc”, “thương nhớ”, “tưởng nhớ”, “khóc thầm”. Nếu thay vào đó bằng chữ “khốc” thì ý nghĩa khác hẳn vì “khốc” có nghĩa là khóc “hu hu”, khóc ra nuớc mắt.

    “Ba trăm năm sau biết có ai thương tiếc Tố Như”, ý Nguyễn Du là thế.

    Tôi không nhớ là do đâu tôi biết được sự khác biệt ấy, và hiểu được cái ý xót xa nhẹ nhàng ấy của câu thơ. Có thể do tôi học được từ ông thày dạy văn của tôi xưa kia, cũng có thể tôi đọc ở đâu đó, và cũng có thể do tôi chú ý, suy luận và tự tìm hiểu về sự khác biệt ấy, nhưng chắc chắn không phải do tôi học chữ Hán!

    Dù chữ tàu “bẻ đôi” không biết, có ai dám nói tôi là người không giỏi chữ Việt không? Có ai dám bảo tôi cần phải học chữ tàu (Hán) để cho tiếng Việt của tôi “trong sáng” hơn không? Tôi tự tin là sẽ không ai nghĩ vậy.

    Tôi cho rằng ông Tuấn đã nêu ra một vấn đề không đáng gọi là một vấn đề!

    Dĩ nhiên muốn tiếng Việt phong phú hơn chúng ta cần phải có những công cuộc nghiên cứu và sưu tập không ngừng bởi các học giả, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, hoặc một Hàn Lâm Viện về ngôn ngữ. Việc học thêm một hay nhiều ngôn ngữ để hiểu chính ngôn ngữ của mình và vun đắp cho ngôn ngữ của mình là việc nhiều học giả trên thế giới đã và đang làm. Bất cứ ngôn ngữ nào cũng có một hay nhiều gốc và các ngôn ngữ Đông Á như Hàn, Nhật, Việt cũng thế, đều chịu ảnh hưởng lớn của tiếng tàu (Hán). Các nhà nghiên cứu Việt nếu cần, cứ việc học thêm tiếng Hán, tiếng Anh, tiếng Pháp, v.v… nếu họ thấy việc ấy giúp cho việc nghiên cứu của họ dễ dàng hơn. Chính các nhà ngữ học là những người có trách nhiệm nghiên cứu tìm tòi khám phá những điều hay, đẹp của tiếng Việt và truyền bá lại để các áng văn hay của Việt Nam không bị mai một hay “bỏ rơi” như ông Tuấn đã lo ngại. Tôi không tin cứ dạy dăm ba tiếng tàu cho trẻ em rồi chúng nó sẽ đi tìm tòi các áng văn hay của người Việt từ nhiều thế kỷ ra đọc.

    Ông Tuấn nêu ra hai lý do để dạy tiếng tàu, lý do thứ nhất là:

    “Thứ nhất, Tiếng Anh được xây dựng bằng hệ thống kí âm (ABC) nên để tiếp nhận hệ thống ngôn ngữ này chỉ cần một khoảng thời gian không quá dài. Học sinh bắt đầu học từ cấp THCS vẫn là không muộn lắm.”

    Suy luận này của ông sao sơ sài thế? Ông cho rằng vì tiếng Anh và tiếng Việt cùng dùng ký tự abc nên thời gian học tiếng Anh sẽ ngắn hơn thời gian học tiếng Hán là ông quá lầm. Người Nga học tiếng Pháp rât khó nhưng người Ý hoc tiếng Pháp lại dễ. Cả 3 nước cùng dùng ký âm abc tại sao có chuyện khó vơi nưóc này dễ với nước kia? Hiển nhiên yếu tố tương tự về ngữ pháp là điều quan trọng nhất để học nhanh. Thực ra, người Việt học viết chữ tàu có thể lâu nhưng hiểu tiếng tàu sẽ rất nhanh vì tiếng Việt và tiếng tàu rất tương tự về ngữ pháp. Học tiếng Anh có thể dễ chép, dễ viết nhưng hiểu tiếng Anh sẽ lâu hơn hiểu tiếng tàu nhiều vì ngữ pháp hoàn toàn khác hẳn. Ai cũng biết tiếng Việt không có những trợ động từ, không có các thì quá khứ, hiện tại, tương lai v.v… nên người Viêt học ngôn ngữ tây phương khó hơn và lâu hơn học tiếng tàu nhiều.

    Lý do thư hai ông Tuấn đưa ra:

    “Chúng ta cần hiểu ngôn ngữ dân tộc để thông qua đó hiểu văn hoá dân tộc”.

    Ơ hay, ai chẳng biết thế? Nhưng tại sao muốn hiểu văn hoá dân tộc Việt lại đi học tiếng tàu trong khi cả kho tàng văn chương Việt, cận kim và hiện đại, còn kia chưa tận dụng?

    Tôi thấy cần phải nói thêm điều tương tự trong tiếng Anh, tiếng Pháp. Các ngôn ngữ này cũng như một số ngôn ngữ Âu Châu khác có nguồn gốc từ tiếng La Tinh, tiếng Hy Lạp và ảnh hưởng lẫn nhau. Các nhà ngữ học tây phương làm tự điển hoặc nghiên cứu ngôn ngữ đều học tiếng La Tinh để tìm hiểu nguồn gốc và làm phong phú ngôn ngữ của họ nhưng các nước ấy không bắt bắt học trò của họ học tiếng La Tinh. Việc học thêm tiếng La Tinh trong công trình nghiên cứu và làm giàu tiếng Anh, tiếng Pháp của họ là việc của các nhà ngữ học, không phải việc của học trò.

    Để kết luận, việc chúng ta cần làm để chỉnh đốn tiếng Việt là DẠY TIẾNG VIỆT cho học trò dựa trên kho tàng sẵn có của tiếng Việt. Nếu ông Tuấn nói rằng phương pháp đào tạo giáo viên dạy văn và phương pháp dạy văn ở các cấp phổ thông cần được cải tổ và việc khôi phục các từ ngữ Hán Việt lâu nay bị xao nhãng là điều cần thiết thì tôi đồng ý nhưng nếu ông Tuấn đề nghị “đè” cả nước ra bắt học tiếng Hán thì đó là một điều vô căn cứ, như tôi đã giải thích ở trên.

    Việc học chữ Hán là việc của các nhà nghiên cứu, nếu họ thấy cần. Hoặc ai cần học chữ Hán để đi làm việc cho chủ người tàu hoặc vì bất cứ lý do gì thì đó là quyền của họ và họ có quyền bỏ tiền ra học riêng. Tiếng Anh là tiếng quốc tế trên diễn đàn thế giới, môn học tiếng Anh không thể bị thay thế bằng môn tiếng tàu.

    Số lượt thích

  12. Tôi đồng tình một nửa thôi. Không cần thiết phổ thông hóa, đại trà hóa chữ Hán trong nền giáo dục. Nhưng cần nâng cao giáo dục chữ hán như một lĩnh vực chuyên môn. Chẳng hạn thành lập Môn học Chữ Hán, Lớp chuyên Chữ Hán hay Khoa Chữ Hán trong trường Đại học, Sư phạm, hay KHXH&NV chẳng hạn. Coi đó là một ngành khoa học. Ví dụ, các bộ môn Chèo, Tuồng, Cải lương…rất cần duy trì và phổ biến như là một chuyên môn nghiên cứu và biểu diễn, chứ có cần phổ thông hóa trong trường học đâu.
    Sinh viên được đào tạo chữ Hán, sẽ trở thành chuyên gia trong nghiên cứu, phổ biến lịch sử, văn hóa truyền thống dân tộc.
    Đối với những người có tư tưởng cực đoan “Thoát Trung”, “Bài Trung”, không biết phân biệt 3 hình thái khác nhau là Chữ – Từ – Tiếng, thì không cần giải thích nhiều, đành phải nói gọn với họ : “Đánh địch thì phải hiểu địch”.

    Số lượt thích

  13. Bây giờ văn bản của Chính phủ cũng hay dùng từ Hán – Việt, mặc dù có thể dùng từ thuần Việt nhưng nó dài dòng và rất … ngô nghê. Tuy nhiên các vị ấy hiểu lơ mơ nên nhiều từ dùng sai. Một ví dụ điển hình là suốt ngày nghe ra rả cái “tái cơ cấu” mà lộn cả ruột. Vậy có nên học hay không nhỉ?

    Số lượt thích

  14. “tiếng Việt có đến 60-70% từ gốc Hán”. Nghe lợm cả giọng. Căn cứ ở đâu? Cái gì là từ Hán Việt?

    Số lượt thích

  15. học sinh nó đang chết vì học và sẽ càng chết khi học chữ hán

    Số lượt thích

  16. Chữ Hán vừa biểu hiện nghệ thuật vừa chuyên chở văn chương, vừa tiềm ẩn một thứ văn hóa lẫn triết học, một thứ cổ ngữ lâu đời nhất thế giới, và có lẽ duy nhất còn tồn tại.

    Có người không thích chữ Hán chỉ vì không thích TQ, nhưng không thể phủ nhận tiếng Việt có liên hệ với chữ Hán ngay từ thủa ban đầu.

    Chữ Hán không khó, nhưng học một ngoại ngữ là điều thích thú. Số phận của dân ta là phải sống bên cạnh một anh khổng lồ, có lẽ không phải là khổng lồ lúc ban sơ, và có lẽ không phải là khổng lồ mãi mãi.

    Abraham Lincoln nói: Cách tốt nhất để tiêu diệt kẻ thù là biến họ thành bạn.

    Thánh Gandhi bảo: Bất cứ khi nào phải đương đầu với kẻ địch, hãy đương đầu bằng tình thương.

    Tôn Tử dạy: Muốn hiểu được kẻ thù, bạn phải trở thành kẻ thù của chính mình.

    Tóm lại: Hãy học chữ Hán và chứng tỏ cho TQ biết người Việt Nam có trái tim lớn hơn.

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: