How We Learn

Cải cách đất nước bắt đầu từ cải cách học thuật, tư tưởng – Phan Khôi

HTN: Trích bài viết của Phan Khôi về cuốn sách Nhật Bản Duy Tân 30 năm đăng trên Sông Hương (Huế) số 32, ngày 27 tháng 3 năm 1937.

* * *

Nhiều người An Nam hay nói: Nhật Bản là nước đồng văn với nước ta, họ cũng theo đạo Khổng Mạnh, họ cũng là một nước phụ dung văn hóa của nước Tàu như nước mình, thế mà họ duy tân, tự cường được đến như thế, còn nước mình ra thế này, đáng lấy làm tức.

Người nào nói như thế là chưa biết rõ nước Nhật Bản. Phải, họ thuở xưa cũng theo đạo Khổng Mạnh, cũng làm một nước phụ dung văn hóa của nước Tàu như nước ta thật, nhưng mà có khác nhau nhiều lắm trong sự giống nhau ấy.

Đọc sách của ông Đào, chúng ta thấy người Nhật có những cái tinh thần riêng của họ để làm nền móng cho sự lập quốc, như Đại Hòa hồn, Võ sĩ đạo, những cái ấy đã đành là không có ở nước ta rồi. Kể đến sự theo văn hóa Trung Hoa, nước họ cũng khác với nước mình nữa.

Người Nhật theo đạo Khổng Mạnh nhưng không theo cái học khoa cử, không bắt chước làm những kinh nghĩa, thi, phú, là thứ văn chương vô dụng. Sĩ phu họ không bị những cái bả vinh hoa của cử nhân tiến sĩ làm mê muội đi. Đầu óc của họ thuở nào đến giờ vẫn trong sạch, cho nên khi thấy có Tây học thì họ nhận biết là đáng theo mà theo ngay.

Lại thêm, người Nhật theo văn hóa Tàu mà những cái dở, những sự mê tín của người Tàu họ không chịu theo. Tức như người Nhật không tin địa lý, cũng không tin quỷ thần, đốt vàng mã. Nhờ đó, trong tư tưởng họ không vướng víu những cái tối tăm dơ bẩn cần phải mất thời giờ để gột sạch đi rồi mới hấp thụ cái hay cái tốt được.

Người Việt Nam ta từ triều Trần triều Lê về sau chỉ biết tôn chuộng cái học khoa cử, là cái học phù hoa vô dụng, làm cho sĩ phu trở nên đui điếc. Đã vậy lại còn mắc nhiều sự mê tín của người Tàu đưa qua cho, như là tin phong thủy, bói, số cùng vô số thứ dị đoan. Hồi triều Tự Đức, người Nhật đã hăm hở theo Âu hóa rồi, nhưng người mình thì trong óc còn chất chứa không biết bao nhiêu sự tối tăm dơ bẩn, vậy nên cứ thủ cựu hoài mà không làm như họ được.

Cái trình độ văn minh của một nước thế nào, là coi ở học thuật tư tưởng của người nước ấy. Một nước mà muốn cải cách, cũng bắt đầu từ học thuật tư tưởng mà cải cách đi.

Học thuật tư tưởng của người Nhật lúc chưa tiếp thọ Âu hóa cũng đã không đến hủ bại như nước ta, nhờ đó mà họ tiếp thọ Âu hóa một cách dễ dàng. Đến khi biết Âu hóa là đáng theo, và quyết kế theo rồi, thì họ lại còn biết phá hoại học thuật tư tưởng của họ mà không hề dùng dằng đoái tiếc.

Trong nước ta hiện có một hạng người thủ cựu cứ phao ngôn rằng người Nhật Bản lúc duy tân, theo Tây là chỉ theo về phương diện khoa học cơ khí mà thôi, còn về phương diện tinh thần thì họ vẫn giữ các điều họ sẵn có.

Đọc qua cuốn sách của ông Đào Trinh Nhất, sẽ thấy lời nói đó là không thật. Vả, trong thiên hạ chẳng có lẽ nào lấy cái tinh thần cũ ra mà làm được sự nghiệp mới bao giờ. Cải cách thì phải cải cách từ tinh thần, tức là học thuật tư tưởng.

Du nhập cái tư tưởng công lợi của người Anh và người Mỹ. Việc này do ông Phúc Trạch Dụ Cát đề xướng ra. Ông cả gan kêu gào phá hoại văn hóa cũ mà ông cho là cái dư độc của chế độ phong kiến. Họ Phúc Trạch sáng lập ra Khánh Ứng nghĩa thục, chuyên ban bố cái tinh thần giáo dục của phương Tây. Cái tinh thần ấy cốt ở những sự: hoài nghi, phá hoại và cải tạo, làm cho sĩ phu hướng chiều về đường thực học và bồi dưỡng cái óc tự do độc lập của quốc dân.

Du nhập cái tư tưởng tự do của người nước Pháp. Việc này do ông Bản Viên Thoái Trợ đề xướng. Sách Dân ước luận của J. J. Rousseau dịch ra trong buổi ấy. Từ đây có dấy lên nhiều cuộc vận động mới về chính trị.

Du nhập cái tinh thần của đạo Cơ Đốc. Cơ Đốc giáo vào nước Nhật đã lâu, nhưng cái tinh thần của đạo ấy được thấm khắp giữa người Nhật là từ hồi đầu triều Minh Trị. Bấy giờ có người tên là Tân Đảo Tương, một tín đồ của Chúa Cứu thế, lập ra cơ quan gọi là Đồng Chí xã, hết sức tuyên truyền giáo nghĩa của Chúa Gia Tô. Ông làm việc ấy bởi một đức tin chắc chắn, như có nói rằng: “Nếu không dùng đạo Cơ Đốc để cảm hóa quốc dân thì không bởi đâu truyền bá cái chân tinh thần của văn minh Âu châu được”.

Du nhập cái tư tưởng quốc gia của người nước Đức. Việc này do ông Gia Đằng Hoằng Chi đề xướng. Ông có làm ra sách Nhân quyền tân thuyết, phản đối các thuyết bình đẳng tự do mà cổ xúy cái Chủ nghĩa Quốc gia theo thuyết tiến hóa của Đạt Nhĩ Văn.

Theo một cuốn sách văn học sử Nhật Bản, người ta đã công nhận bốn điều ấy là trụ cột trong cuộc duy tân thành công của người Nhật, đáng đem để trên hết những sự chấn chỉnh ở bề ngoài, như là mở quốc hội, ban hiến pháp cùng là tập rèn cơ khí, khuếch trương công nghệ…

Sự nhớ cũ bao giờ cũng choán một phần trong tâm lý loài người. Do cái tâm lý ấy, lại thêm cái lòng tự trọng nữa, người Nhật đến ngày nay đã cường thịnh rồi, bèn cất cao giọng lên mà xướng cái thuyết bảo tồn quốc túy. Chứ kể theo sự thực trên lịch sử, nếu đương hồi Minh Trị mà người Nhật cứ khư khư giữ lấy cái cũ của mình, không phá hoại và cải tạo, thì làm sao có ngày nay được? Cái lẽ ấy dễ hiểu lắm: tức như nước ta vào thời Tự Đức đã bo bo giữ lấy học thuật tư tưởng cũ, chuộng khoa cử và không chừa bỏ được mọi sự tin tưởng nhảm nhí, đi đón rước lấy văn hóa Âu châu thì ta đã phải mất nước rồi.

Cứ như những lẽ nói đây đã đủ trả lời cho hai câu hỏi trên kia, câu hỏi phát ra trong óc mọi người sau khi đọc cuốn Nhật Bản duy tân 30 năm của ông Đào Trinh Nhất.

Tôi còn xin nói thêm mấy lời nữa làm kết luận.

Nước ta vì thâm nhiễm các cái di độc của văn hóa Trung Hoa, khoa cử và dị đoan mê tín, nên sự nhận biết về văn minh thế giới đã phải chậm hơn người Nhật 50 năm. Từ ngày khoa cử bỏ, người mình có khai thông ra một chút, nhưng bao nhiêu sự hủ bại vẫn còn choán trong tư tưởng, thành thử không tiến bộ cho nhanh chóng được. Bây giờ, đọc sách ông Đào, lấy việc nước Nhật làm gương, ta còn nên gia công trong sự cải cách về tinh thần, trên cõi đất ấy còn có lắm phen phá hoại và kiến thiết rồi mới toan làm được việc gì…

ĐẠI KHÁI CÔNG CUỘC PHÁ CŨ ĐỔI MỚI TRONG 30 NĂM

(Trích “Nhật Bản Duy Tân 30 Năm” của Đào Trinh Nhất)

Công cuộc Nhật Bản duy tân vừa mau chóng mạnh bạo, vừa vĩ đại hoàn toàn, y như lời Minh Trị Thiên hoàng đã thề với trời đất thần minh, khi đã dốc lòng ra tay biến hóa cải lương, thì mỗi việc gì cũng biến hóa cải lương hết thảy. Từ nhỏ đến lớn, từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới, nào là chính trị giáo dục, nào là văn hóa võ bị, nào là công thương, lý tài, nào là cơ khí, nghệ thuật, cho đến những chuyện y phục tầm thường, tập quán lặt vặt, chẳng sót một vấn đề nào hay một phương diện nào mà không hóa xưa theo nay, đổi cũ ra mới.

Có thể ví dụ như một cái vườn có ngàn gốc cây mọt hư khô héo, người Nhật là lão làm vườn, đã đào từng gốc cây đó liệng đi, mà trồng cây khác mới lạ tươi tốt thế vào. Cách ít lâu, cái cảnh nhánh khô lá rụng, tiều tụy thê lương của miếng vườn kia đều biến đi đâu hết, giờ ta ngó thấy toàn là cây lạ bông thơm, có muốn tìm lại những dấu tích xưa cũng không còn nữa. Thiệt, Nhật Bản trừ cựu canh tân tới vậy lận!

Dưới đây có nhiều việc quan hệ sẽ nói riêng hẳn từng nơi, nhưng ngay bây giờ thiết tưởng cũng nên tóm thâu cái đại quan cho biết công cuộc biến hóa của nước Nhật vừa mau chóng mạnh bạo, vừa vĩ đại hoàn toàn ra thế nào?

Sau khi vua Minh Trị hạ chiếu duy tân rồi, thì nước Nhật cũ bị xô một cái, là đổ ụp xuống. Về mặt chính trị, ngay năm Minh Trị thứ nhất, đã bãi Mạc phủ rồi, còn chư hầu tuy chưa bãi, nhưng chẳng qua họ chỉ còn danh nghĩa vậy thôi, chớ thực quyền như trước không có nữa. Triều đình vời các chúa phiên về kinh làm mấy chức Nghị định  議定 [Gijou] và Tham dự 参与 [Kinyo]; lại cho mỗi đất phiên lựa chọn đôi ba người có tài về triều làm Cống sĩ 貢士 [Koushi] tức là một chức quan nghị sự. Những người này hợp lại thành như một hội nghị để phò tá nhà vua trong việc quốc chính. Ban đầu, nhà vua làm như thế, là cách huấn luyện và sắp đặt cho dân sau này có nghị viện cả dân công cử như ở các nước.

Đến năm Minh Trị thứ 4 (1871), chế độ Phong kiến bãi hẳn: các Chúa phiên (les daimyos) đem hết đất nước của mình nạp lại triều đình, đổi ra làm huyện. Tới năm Minh Trị thứ 23 (1890) mới có Hiến pháp ban hành và có Chúng nghị viện 衆議院 [Shugiin] mở ra từ đó.

Về mặt bình dân, xưa kia họ là hạng người lao khổ, ở dưới quý tộc và sĩ tộc, tới năm 1867, lệnh duy tân tuyên bố hết thảy nhân dân bình đẳng; ruộng đất để tự do, người nông dân bây giờ làm chủ ruộng mình, không phải chỉ như khi xưa họ nai lưng cày cấy làm mọi cho Chúa phiên, cho quý tộc.

Các cửa biển đều mở toang ra cho ngoại nhân ra vô buôn bán tự do. Trải 1000 năm, Thiên hoàng vẫn đóng đô ở thành Kinh Đô 京都 [Kyoto], giờ vua Minh Trị dời đô về Đông Kinh 東京 [Tokyo] tức là thành Giang Hộ của Mạc phủ Đức Xuyên trước.

Cả âm lịch, triều đình y quan cũng bỏ cũ theo mới.

Tóm lại chỉ trong ít tháng, bao nhiêu dấu cũ lệ xưa của Nhật Bản biến tiêu đi hết, nhường chỗ cho những cách tây phép mới thay vô.

Sự thay cũ đổi mới của Nhật Bản mau lẹ quá chừng, ai cũng phải kinh hoàng sửng sốt.

Mỗi việc nhỏ lớn gì cũng phải tạo lập ra mới mẻ hết thảy, thế mà mỗi việc nhỏ lớn gì họ cũng tạo lập ra đủ hết. Không sót cái hay nào của Tây phương mà Nhật không bắt chước; không có cơ quan chế độ nào hữu ích của Tây phương mà Nhật không làm theo. Xe lửa, tàu thủy, nhà băng, xưởng máy, cùng là mọi việc giáo dục, công nghệ, khoa học… thứ nào Nhật Bản cũng tổ chức ra có đủ hết thảy trong một lúc.

Ta thử xem một vài con số như dưới đây, sẽ biết người Nhật họ chạy phăng phăng trên con đường duy tân mau lẹ ra thế nào?

Năm 1870, nghĩa là sau khi quyết chí cải cách mới có ba năm, thì đã làm xong con đường xe lửa thứ nhất, nối liền Đông Kinh với Hoành Tân, 28 cây số. Con đường này họ làm hết hai năm mới xong, là vì họ tự làm lấy, chỉ mua tài liệu của Âu châu và mướn một vài người Âu châu làm đốc công thôi. Đến năm 1880, đường xe lửa dài được 117 cây số. Qua 1893 được 3.010, tới 1903 lên 6.800.

Dây thép cũng tuôn ra mau như đường sắt vậy. Liền sau khi hạ lệnh cải cách một năm, cuối năm 1868, đã có đường dây thép thứ nhất từ Đông Kinh đi ra. Đến 1893, kéo dài được 13.576 cây số.

Việc quốc phòng cũng lo sắp đặt ngay từ ban đầu, học theo cách luyện quân của Pháp và Đức. Xưởng đúc súng đạn mở ra nhiều nơi. Sáu tháng đầu tiên, còn dùng người Âu châu, trông coi chỉ vẽ; từ sáu tháng sau trở đi thì nhất thiết người Nhật làm một mình. Về hải quân cũng vậy, trước hết họ còn mua của Âu châu một đội tàu chiến, gồm có 7 chiếc tuần dương, 7 chiếc thiết giáp, 17 chiếc khinh hạm, 30 chiếc ngư lôi, và lại phái nhiều thanh niên nhân tài đi qua Âu Mỹ học tập hải quân. Không bao lâu, họ tự mở ra trường luyện tập lấy và tự mở ra xưởng đóng tàu trận một mình, không phải nhờ cậy gì Âu Mỹ nữa.

Trong nước, từ trên xuống dưới, khắp chợ tới quê, ai nấy đều hăng hái về việc tự tân tự cường. Các ông Chúa phiên đã trả đất lại cho triều đình rồi thì xoay ra làm chủ ngân hàng, chủ xưởng tàu, chủ nhà máy, còn tên tá điền lao khổ của mấy ông lúc trước thì bây giờ ra làm thợ máy nọ kia.

Về việc kết xã lập hội để mở mang thương mãi kỹ nghệ, người Nhật cũng làm mau như bay, như biến. Kể tới năm 1894, nghĩa là duy tân chưa đầy 30 năm, trong xứ đã có: 1.200 công ty có vốn tới 300 triệu; 130 nhà băng lớn; 30 công ty bảo kê sinh mạng; 17 công ty điện khí.

Giữa thời kỳ duy tân, về mặt công nghệ bằng cơ khí, chỉ trong vòng mươi năm, người Nhật mở ra những nhà máy nọ nhà máy kia đầy rẫy ở các đô thị. Ngay hồi năm 1880, nghĩa là mới duy tân có 14 năm, đã có 20 nhà máy lớn, dùng tới 20.000 thợ. Nói chi bây giờ công nghệ cơ khí của họ phát đạt tới cực điểm, làm cho Âu Mỹ phải sợ; những ống khói nhà máy tua tủa lên trời, riêng một châu thành Osaka, ngó như một đám ngọn cỏ đâm cao lên trên mặt đất vậy.

Tàu buôn của họ cũng mở mang rất sớm: Năm 1890, đã có 855 chiếc tàu buồm và 580 chiếc tàu chạy bằng máy hơi rồi.

Việc canh nông tấn tới sửa sang có kết quả lạ lùng: Từ nghề trồng dâu trồng trà, cho đến làm ruộng cấy lúa, nhất thiết đều kinh doanh theo cách mới, cho nên hoa lợi thêm ra rất nhiều.

Công nho trong khoảng 20 năm đầu, tăng số thu nhập lên ba lần nhiều hơn; kho bạc mỗi năm thu vô tới 580 triệu. Số xuất cảng cũng tăng lên bốn lần trong khoảng 12 năm: Từ 347 triệu hồi năm 1890 mà lên tới 1.326 triệu trong năm 1902; thật cổ kim đông tây chưa ai có cái kết quả lạ lùng như thế.

Lúc đầu, Âu châu thấy Nhật Bản bắt chước họ thì họ cười thầm và nghĩ cho là vô hại, bởi vậy họ vẫn kêu là cậu nhỏ Nhật Bản (le petit Japon). Nhưng đến năm 1894, họ thấy cậu học trò của họ thì phải giật mình, đổi ngay cái tư tưởng khinh thị ban sơ. Năm 1894, cậu bé tí hon Nhật Bản dám đánh ông khổng lồ Trung Hoa, chỉ trong mấy trận, là ông khổng lồ bị cậu bé con đánh ngã nằm ngay đơ. Trung Hoa phải để cho Nhật chiếm cứ Triều Tiên là miếng mồi Nhật vẫn thèm muốn từ xưa; ngoài ra còn phải bồi thêm Liêu Đông nữa. Nhưng liệt cường Âu châu ép Nhật phải trả Liêu Đông cho Tàu;  Nhật đành lấy Đài Loan thôi. Sau Tàu nhường Liêu Đông cho Nga; Nga được đất này, trong lòng hớn hở cho là mình thắng trận ngoại giao, không dè vì đó mà ít lâu về sau mang lấy một cái thua đại nhục.

Đến năm 1900, lại có dịp cho người Tây phương kính phục cái giá trị của Nhật Bản hơn nữa. Năm đó, nước Tàu có giặc Quyền Phỉ (les boxers)[1] nổi lên, chủ ý là thù nghịch đánh phá người ngoại quốc; có trút ngàn người Âu châu bị giặc bao vây ở Bắc Kinh, không đường tẩu thoát, mà cứu binh chưa tới, tình thế rất là hiểm nguy. Trong 8 nước cùng ra binh để can thiệp vào cuộc nội loạn này, đội binh Nhật Bản tức tốc tấn lên Bắc Kinh đầu hết, giải được trùng vây, nhờ đó mà những người Âu châu mới thoát nạn.

Rồi cách 4 năm sau, 1904-1905 bỗng dưng như một tiếng sét đánh rung đất vang trời, cả thế giới đều sửng sốt ngẩn ngơ: Cậu bé Nhật Bản dám nhảy lên đấm cú một ông khổng lồ khác là Nga La Tư [dân tộc Nga], lúc bấy giờ là một nước hùng cường đệ nhất thiên hạ. Ai không bảo ông khổng lồ này nhai ngấu Nhật Bản như chơi. Thế mà trong 18 tháng, Nga bị bại trận thảm thê: Trên bộ thì thua về tay Nãi Mộc tướng quân 乃木将軍 [Nogi shougun], binh Nga không còn manh giáp mà về; dưới nước thì thua về tay Đông Hương nguyên soái 東郷元師 [Tougou Heihachiro], cả đoàn tàu trận Nga trên ba chục chiếc bị Nhật bắn chìm ở eo biển Đối Mã. Lần thứ nhất trong lịch sử nhân loại, người da vàng đánh ngã người da trắng. Chẳng phải riêng một mình người Nhật lấy làm khoan khoái vẻ vang, mà cả đại lục Á châu, dân tộc hoàng chủng cũng có ý vui mừng hỉ hả nữa. Từ đó, người Tây phương bắt đầu để tâm lo nghĩ về “cái họa da vàng” (péril jaune) mai sau. Từ đó, bắt đầu sản xuất cái vấn đề rắc rối lo ngại, gọi là vấn đề Thái Bình Dương (Question du Pacifique), mà người Nhật chính là chủ động!

Một vài việc làm, một vài con số, như đã lược thuật trên đây, đủ bày chứng cớ cho ta thấy công cuộc duy tân tự cường của Nhật Bản chỉ làm trong một thời kỳ rất ngắn, và được thành công mau lẹ, kết quả vẻ vang là dường nào?

Một nước đang cũ hết sức cũ, yếu hết sức yếu, bỗng chốc trong vòng chỉ có 30 năm, xoay đổi ra mới thiệt là mới, mạnh thiệt là mạnh, cái kết quả lạ lùng đó vẫn biết là trên nhờ có bực anh quân thánh chúa là Minh Trị Thiên hoàng, nhưng chính là do nơi cái thông minh, cái lực lượng, cái khí khái chung cả dân tộc Nhật Bản mà nên vậy.

Viết tới đây, tôi chợt nhớ lại bài ca Á tế Á của cụ Tán Thuật[2] có đoạn nói về cái thành tích Minh Trị duy tân như vầy:

Mênh mông một dải Đông Dương,

Nước non quanh quất trông càng thêm đau.

Cờ độc lập đứng đầu phất trước,

Nhật Bản kia vốn nước đồng văn.

Phương Đông nổi hiệu duy tân;

Nhật hoàng Minh Trị anh quân ai bì?

Sức Thần Võ riêng về một họ,

Vùng Phù Tang chói đỏ góc trời!

Kể đời một trăm hai mươi hai,

Năm hai ngàn rưỡi năm mươi có thừa.

Sẵn cơ hội trời đưa lại đó,

Chốn kinh thành Giang Hộ dời sang.

Dẹp Mạc phủ, bỏ Phiên bang,

Đổi dòng chánh sóc, thay lòng y quan.

Khắp trong nước dân đoàn xã hội;

Nhà học đường đã ngoại ba muôn.

Việc kỹ nghệ, việc bán buôn,

Nơi lờ nấu sắt, nơi khuôn đúc đồng.

Trà, tơ, lụa, gai, bông, nhung, vũ,

Mọi đồ sơn vân mẫu pha lê.

Gươm và quạt, tán và xe,

Đủ mùi hải lục, hiệp nghề công thương.

Đất Đại Bản mở trường đúc súng,

Xưởng Đông Kinh riêng cũng một nhà,

Trường Kỳ thuyền cuộc mở ra,

Dã Tân, Tu Hạ, ấy là hải quân.

Thuyền với pháo đã trăm lần chấn chỉnh,

Lại ngư lôi bác đĩnh ai tày?

Quan quân luyện tập đêm ngày,

Một nghề so với Thái Tây kém gì!

Duy tân rồi tới năm Giáp Ngọ (1894), vì chuyện Cao Ly mà Nhật Bản đánh Tàu đại thắng:

Năm Giáp ngọ đùng đùng sóng gió,

Vượt quân sang thắng trỏ Tam Hàn.  

Quân Lục áo, tướng Đại san,  

Ra tay cho biết lá gan anh hùng.  

Đông tam tỉnh đã thu trong tay áo,  

Người trắng da ngơ ngáo giật mình.  

Cuộc hòa đâu khéo thình lình,  

Chủ trương này bởi Nga đình vẽ khôn,  

Bụng ái quốc ghê hồn Nhật Bản,  

Giận xung quanh khôn cản nghĩa đồng cừu.  

Đã toan trở súng quay tàu,  

Y Đằng khen khéo mưu sâu vãn hồi.  

Nhận bồi khoản với Bánh đài nhượng địa,  

Trong mười năm rồi sẽ xem nhau.  

Nga kia lớn nước lại giàu,  

Bên giường giấc ngáy dễ hầu chịu yên.

 

Tới trận Nhật Nga đại chiến hồi 1904-1905, Nhật cũng toàn thắng:

Giáp Thìn trong tháng chạp tây,

Chiến thư hai nước định ngày giao tuy.  

Trận thứ nhất Cao Ly lừng tiếng,  

Khắp hoàn cầu muôn miệng đều khen.  

Sa trường xung đột mấy phen,  

Ngọn cờ Áp Lục, tiếng kèn Liêu Dương.  

Hải quân nguyên soái Đông Hương,  

Lục quân Nãi Mộc, ai đương anh hùng?  

Hội liệt quốc diễn tuồng hòa nghị.  

Chấu đá voi, sự ấy cũng nực cười.  

Xem trong hòa khoản mười hai,  

Điều nào Nga cũng chịu lui trăm phần.  

Cuộc tang hải khuất thân từng lúc,  

Đám liệt cường nay cũng chen vai.  

Khen thay Nhật Bản nhân tài,  

Từ đây danh dự còn dài về sau.

Cả bộ sử tấn hóa tự cường của Nhật Bản, cụ Tán Thuật mô tả thâu rút vào trong khuôn khổ mấy vần thơ khéo lắm.

[1]. Tức cuộc nổi dậy của Nghĩa Hòa Đoàn năm 1900. (BT)

[2]. Nguyễn Thuật, làm chức Tán tương quân vụ ở đời vua Hàm Nghi, sau bỏ nước đi qua Nhật Bản rồi về ẩn cư bên Tàu; tạ thế chừng ngoài mười năm nay. Cụ chính là nhạc phụ của Tôn Thất Thuyết. [Có lẽ tác giả bị nhầm, ở đây phải là Nguyễn Thiện Thuật mới chính xác. (BT)]

Advertisements

Tagged as: ,

24 phản hồi »

  1. Giáo dục không làm cho xã hội tốt hơn, nhưng giáo dục là phương thế để làm cho xã hội tốt hơn; cũng như toán không làm cho khoa học tiến bộ, nhưng toán là phương thế đem về những phát minh mới.

    Suy ra, đất nước canh tân không vì GD mà là do lãnh đạo tài đức, cũng như phát minh hữu ích là do những khoa học gia tận tụy, có sáng kiến và phương pháp.

    Nhìn VN, tôi thấy đất nước thì đẹp, giang sơn thì gấm vóc, nhưng con người thì …? tranh giành, mâu thuẫn, hơn là hợp tác, và xây dựng. Người ta có thể yêu nhau mà không cần tôn giáo (không cần biết đạo gì), người ta có thể giúp đỡ nhau mà không cần chủ nghĩa (không cần biết đảng phái nào).

    Tóm lại, lãnh đạo tốt không nhất thiết là chủ tịch hay thủ tướng, nhưng có thể là vua, nữ hoàng, tổng thống … hay chỉ là một vị tù trưởng cũng xong.

    *** The best revenge is success (Jai Brooks). And God said,”love your enemy” and I obeyed and loved myself (Kahlil Gibran)

    Số lượt thích

  2. Điều gì cũng có hai mặt…

    Trong cuộc Minh Trị Duy tân, triều đình đưa ra chính sách “tứ dân bình đẳng”, nghĩa là bốn tầng lớp gồm võ sĩ, nông dân, thợ thủ công và thương nhân bình đẳng, không còn phân biệt. Điều này gây bất bình ở tầng lớp võ sĩ. Triều đình Minh Trị phải vừa đàn áp vừa xoa dịu bằng cách bồi thường bằng tiền.

    Khoản tiền nhận được từ triều đình cộng với tri thức mà tầng lớp võ sĩ được trang bị đã biến tầng lớp này thành giai cấp tư sản. Giai cấp tư sản võ sĩ này chủ trương xây dựng Nhật Bản theo con đường quân sự, chính là nguyên nhân dẫn đến việc Nhật Bản sau này trở thành đế quốc phong kiến quân phiệt.

    Những sự kiện xảy ra ở Nhật Bản vào những năm 1860 – 1870 là một cuộc cách mạng tư sản không triệt để. Thời kì Minh Trị là thời kì quá độ từ chế độ phong kiến sang chủ nghĩa tư bản. Sau năm 1868, chính quyền không ở trong tay giai cấp tư sản mà là nền chuyên chế của Thiên hoàng, ra đời trên cơ sở liên minh quý tộc – tư sản để lật đổ chính quyền Mạc phủ.

    Các nhà lãnh đạo mới và tầng lớp ưu tú mới của đất nước đều có nguồn gốc võ sĩ, vì thế nước Nhật mới – đại đế quốc Nhật Bản – vẫn mang nhiều tính chất quân phiệt. Điều này giải thích tại sao Nhật Bản có nhiều hoạt động quân sự quy mô cho đến tận Chiến tranh thế giới II.

    (Wiki)

    —–

    Người Việt Nam chúng ta bình thường, mông muội, thậm chí ngu dốt…

    Nhưng không hiểu sao (hay chính vì điều đó) mà ta ba lần thắng quân Nguyên Mông (trong đó có một lần cứu Nhật) và thắng (đuổi) Pháp, Mĩ…
    Không hiểu sao một dân tộc ngn dốt, yếu đuối lại làm được thế!?
    Có lẽ là yếu tố con người – người lãnh đạo.

    Sẽ ra sao nếu năm 1945, Truman tài trợ cho Việt Minh lúc khốn khó, để Việt Minh không phải theo Mao – cộng sản. Và sẽ ra sao nếu năm 1965 Mĩ không đổ quân vào Việt Nam. Tuy nhiên, Nhật cũng đã xây lại quốc gia mình từ đống đổ nát sau chiến tranh thế giới II.

    Kinh nghiệm – con người – quản lý của Nhật giỏi hơn là điều chắc chắn. Trước đó họ đã phát triển đất nước mình thành một đế quốc…
    Trong kinh tế, phát triển thì rõ ràng tài nguyên thiên nhiên của ta không kém, thậm chí hơn Nhật. Nên, lại là yếu tố con người… !

    (Cần nghiên cứu thêm địa hình, khí hậu, ngôn ngữ và tập quán canh tác.)

    Tôi không bênh vực ai cả, cũng không phản bác ai. Đây chỉ là một bài viết từ năm 1937 được đưa lại để góp thêm một tiếng nói vào phong trào khai sáng Việt Nam đầu thể kỉ 21.

    Rõ ràng chúng ta vẫn đang trong công cuộc khai sáng – ngang với thời tiền duy tân ở Nhật Bản.
    Tôi phân tích như sau:

    Người Việt Nam sau thời kỳ phong kiến, được dẫn dắt bởi đảng cộng sản. Từ năm 1945 đến 1995, đảng nghĩ hết, nói hết và làm hết cho dân chúng.
    Nhân dân không được tiếp xúc với nền báo chí, tự do và dân chủ thực sự… Tất cả đều bị định hướng hết.

    Trước năm 1954, ở Hà Nội có một tầng lớp trí thức, tư sản đã được sống trong môi trường dân chủ (cộng hòa). Nhưng sau khi Pháp thua ở Điện Biên Phủ, họ đã kéo vào Sài Gòn.
    Sau này, khi Mĩ thua, họ di tản ra nước ngoài cả. Khá nhiều tinh anh, tinh túy của Việt Nam trong đó.
    Tất nhiên, có nhiều trí thức cũng đi theo cộng sản. Sau này họ hiểu, và tập trung vào chuyên môn. Nếu không muốn đi xẻ gỗ, chẻ củi, chăn bò…

    Rất nhiều trí thức, tư sản, giới tinh anh Trung Quốc cũng mang theo nhiều giá trị tinh túy, cổ vật quý hiếm theo Tưởng Giới Thạch ra Đài Loan.

    Chỉ từ năm 1995, internet vào Việt Nam, rồi năm 2000 mở rộng ra cộng đồng, báo điện tử, các diễn đàn mạng mới phát triển, tạo điều kiện cho người dân, nhất là giới trẻ giao lưu, trao đổi kiến thức. Dân mới được chia sẻ suy nghĩ, cảm nhận với nhau.

    Báo điện tử không như báo giấy – vốn nặng về tuyên truyền – là nơi các kiến thức được phổ cập. Người dân có điều kiện tiếp xúc với thông tin nhiều chiều (từ các báo lề trái). Không còn phải nghe trộm trên radio nữa.

    Cho nên 20 năm qua (1995-5015), người Việt Nam mới được sống trong môi trường tự do một nửa – bán tự do. Được tiếp cận với tri thức thế giới, được mở rộng tầm nhìn… Trong đó có công lao của những người Việt ở hải ngoại, những người cấp tiến trong nước.

    Vậy Việt Nam vẫn chỉ đang ở trong giai đoạn khai sáng – tiền duy tân. Tôi tin rằng trong 5 đến 10 năm tới, cuộc duy tân – tiến đến nền dân chủ pháp trị – mới diễn ra thực sự ở Việt Nam.

    Nếu tinh hoa của Việt Nam ở Việt Nam và trên thế giới hội tụ, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một Nhật Bản ở phía nam Trung Quốc. Chúng ta nên hướng theo tinh thần đó… !

    Tự lực tự cường, phát triển kinh tế, chuẩn bị quốc phòng trong một thế giới đầy biến động, và dễ có chuyện trong vòng từ 10 đến 20 năm tới.

    Việc đầu tiên là thôi bắn súng lục vào quá khứ, thứ hai là sòng phẳng với lịch sử, thứ ba là cứng cáp bản lĩnh hiện tại, thứ tư là đoàn kết giới tinh anh.

    Giới trí thức, tư sản mới dẫn dắt tốt Việt Nam chứ không phải công nhân, nông dân.

    Số lượt thích

  3. Sòng phẳng với lịch sử là gì… ?

    Thứ nhất: kiến trúc sư trưởng của giải phóng miền nam là LD, với sự hậu thuẫn đằng sau của bộ sậu gồm: LĐT, NCT, TH…
    Công lao lớn nhất thuộc về PXA. Đưa về nhiều thông tin chiến lược, chiến thuật mang tính quyết định.
    VNG chỉ đóng vai trò hình tượng, và những quyết định chiến thuật, hoặc chữa cháy.

    Thứ hai: Mỹ đưa quân vào Việt Nam làm họ mất hơn 58 ngàn nhân mạng, hơn 300 ngàn người bị thương, tốn kém hơn 900 tỷ đô la với rất nhiều hậu quả để lại trong xã hội Mĩ.

    Việt Nam mông muội đã sai lầm trong chế độ cộng sản – vừa bước ra từ phong kiến – khó tránh!
    Mỹ cũng đã sai lầm khi đưa quân sang Việt Nam – khi không muốn chế độ cộng sản lan ra Đông Nam Á.

    Tội ác trong chiến tranh thì hai bên đều có. Riêng miền bắc, do lực lượng yếu hơn nên từng đánh du kích trong thành phố theo (gần như) kiểu khủng bố.

    Sau chiến tranh, vì có tham vọng thành lập liên bang Đông Dương, nên có đóng quân ở Camphuchia (cộng với thân Nga) làm mất lòng Trung Quốc, là nguyên nhân của chiến dịch bài Hoa.
    Thuyền nhân là một hiện tượng đau lòng của lịch sử. Nhưng khó tránh trong sự nghi kỵ và tham vọng quyền lực tuyệt đối của một số nông dân làm lãnh tụ.

    Sai lầm – rất nhiều sai lầm do mông muội. Việt Nam gánh nhiều hậu quả từ sai lầm của cả loài người chứ không chỉ riêng người Việt Nam.

    Hãy sòng phẳng với lịch sử, khép quá khứ lại, thống nhất lực lượng trong điều kiện chính quyền đang loay hoay (trả lương công chức và trả nợ) may ra mới làm được chuyện lớn.

    Kêu gọi sức ép từ bên ngoài (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc) trong điều kiện ngân khố Việt Nam kiệt quệ là khả thi. Nhưng sức ép bên trong – nội lực – cũng phải đủ mạnh để hợp vào, tạo ra sự thay đổi lớn, ít máu.
    Sẽ là tốt hơn nếu một trong các ổng làm binh biến.

    Số lượt thích

    • Thứ ba:
      (Bổ sung trước đoạn: “Việt Nam mông muội đã sai lầm trong chế độ cộng sản…”)

      —–
      Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa là một chế độ mang màu sắc giang hồ. Với các tướng lĩnh, chính trị là một canh bạc chứ không phải những sự thực thi các chủ thuyết (dân chủ, pháp trị) khoa học.

      Môi trường dân chủ mà người dân miền nam được hưởng (từ 1965-1975) thực ra là từ Mĩ, với những sự viện trợ to lớn. Chứ các tướng lĩnh luôn muốn quản lý xã hội dưới chế độ quân phiệt.

      Sự quấy phá của Mặt trận giải phóng, sự ngổ ngáo của lính Mĩ và những mâu thuẫn nội bộ làm chính quyền VNCH không yên ổn trong các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa…

      Nhiều giá trị học thuật của giới trí thức, văn nghệ sĩ ra đời thì cũng bấy nhiêu tệ nạn của giới tướng lĩnh, thân hữu, quân đội, bảo an xuất hiện.

      Có nhiều bằng chứng cho thấy giới chóp bu VNCH buôn bán ma túy, thậm chí bán vũ khí cho phe bên kia (bằng cách giả thua). Rất nhiều tiền VNCH được Đông Đức in cho Mặt trận…

      Chính quyền VNCH hồi đó còn tệ hơn chính quyền Việt Nam bây giờ, vốn cấm nhưng để cho những tay công an cơ sở gián tiếp bảo kê ma túy, mãi dâm, cờ bạc…

      Đất nước Việt Nam không thể bình thường, chưa nói là phát triển, với những chế độ như vậy. Những tay giang hồ, những anh nông dân nắm chính quyền.
      Thiết nghĩ, đã đến lúc giới trí thức, tinh anh đứng ra nắm chính trường, lập ra một chế độ kĩ trị, đưa Việt Nam đi lên.

      Số lượt thích

      • Thống nhất là cụm từ ở ngoài Bắc đưa vào. Thanh niên trong Nam không thích chiến tranh, không hề nghĩ đến việc tấn công ra Bắc hay thống nhất đất nước. Tôi đồng ý với đa số những điều Khôi Nguyên nói ở trên.

        Mỹ đưa Diệm về nước, hất cẳng Pháp năm 1956. Nhiệm vụ của VNCH là ngăn chặn sự bành trướng của CS. Những ai có ý làm khác đều bị loại. “… chế độ mang mầu sắc giang hồ”, buồn cười, có thể đúng, nhưng không phải tất cả.

        Có câu trong lớp toán “Errors are gifts… they promote discussion and learning” làm tôi tự hỏi, chiến tranh VN có phải lỗi lầm chăng? Mà nếu lỗi lầm thì ở chỗ nào?

        Gần đây, tôi thấy trên các báo, các đài, trên mạng, nhiều cuộc tranh cãi đúng sai, chửi nhau, kết án nhau… về chiến tranh VN …

        Người mình có câu, “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài,” thì lỗi của người dân ở đâu, có phải ở nơi cái khung văn hóa, khung chế độ ? Người VN nhiều người tài giỏi, không thua kém ai, mà tại sao VN cứ tụt hậu, có phải tại cái khung?

        Số lượt thích

        • Cán bộ lãnh đạo Việt Nam nói ông nào cũng đúng, nhưng Việt Nam vẫn cứ là nước nằm trong nhóm kém phát triển nhất khu vực, và thế giới.
          Bởi vì các ngài đúng trong một tổng thể (khung) sai.

          Hay như một người nói: “Họ nói vậy, nhưng không có làm vậy!”

          Số lượt thích

  4. Trong mọi cuộc cải cách luôn là tư tưởng đi trước, trí thức + tri thức dẫn đầu. Phân tích bất kì cuộc cải cách nào trong lịch sử đều thế. Chuyện đó chả có gì phải bàn.
    Cái đáng bàn là cải cách rồi thì trí thức có cầm quyền không? Nhà cầm quyền có tri thức không? Nhà cầm quyền có sử dụng được trí thức + tri thức hay không?
    Trí thức không khi nào chịu hài lòng với cái đang có. Là kẻ có trí tuệ, họ luôn nhìn thấy chỗ kém của xã hội, cũng tức là của nhà cầm quyền và thẳng thắn nói cái kém đó ra. Nếu nhà cầm quyền không muốn, không dám nghe thì đó là “nói xấu chế độ”. Ngược lại, nếu nhà cầm quyền muốn nghe, dám nghe thì đó là đóng góp tích cực để xây dựng, đổi mới.
    Khi mà có nhiều người bị khép vào tội “chống lại nhà nước” thì ấy là khi mà nhà cầm quyền không muốn, không dám nghe.
    Nhà cầm quyền muốn nghe, dám nghe không phải là lên đài, báo rao lên rằng : tôi muốn nghe, các anh nói đi. Nhà cầm quyền muốn nghe, dám nghe phải trước hết là không bắt bớ những người “bất đồng ý kiến”. Sau là phân tích tỉ mỉ cái đúng cái sai từ những ý kiến trái chiều, và sửa theo cái đúng.
    Ví dụ, ngày nay người ta đang bàn chống tham nhũng. Nhưng tham nhũng vì đâu? Vì luật pháp đấy.
    Chỉ cần xem cái luật giao thông thôi là thấy. Khi người lái xe máy vượt đèn đỏ thì bị phạt tiền (vài trăm ngàn), phạt bổ sung giữ bằng lái 30 ngày, có nơi thêm việc giữ xe 30 ngày “trở lên” (Hà Nội). Nên anh CSGT có quyền thực hiện nhiều hình thức phạt và với mỗi người khác nhau được quyền phạt với mức khác nhau. Nghiễm nhiên anh CS vẫn làm đúng luật mà vẫn có thể ban ơn cho người này, ra oai với người kia. Mà kẻ có quyền ra oai, ban ơn là kẻ có thể tham nhũng. Người bị phạt thì không ai muốn bị phạt nhiều quá. Thà mất tiền chứ không ai muốn giữ bằng, giữ xe. Thế thì thêm cho anh CS mấy đồng, đừng giữ bằng, giữ xe tôi nữa. Thế là có hối lộ. Nếu luật quy định cứng một quy cách phạt thì tham nhũng giảm hẳn ngay.
    Các luật khác cũng thế. Các khái niệm mù mờ, giải thích lôi thôi. Những điều này ai muốn tôi nêu cho vài ví dụ ngay được.
    Nhưng không chỉ tôi, rất nhiều người nói rồi. Và họ đều trở thành “chống lại nhà nước”. Còn sự việc vẫn thế.

    Số lượt thích

  5. “Sòng phẳng với Lịch sử”

    Tôi đồng ý với Khôi Nguyên như ở trên. Chúng ta hãy trang trọng đặt Lịch Sử lên bàn thờ Tổ Quốc. Hãy để những người đã nằm xuống được nghỉ yên, vì sự ra đi nào cũng có lý do tồn tại của nó. Hãy để những dòng nước mắt của các bà mẹ được lau khô, vì thời gian luôn có khả năng chữa lành. Hãy để tiếng khóc của các bà vợ hun hút vào không gian, tiếng la hét của những đứa con ủ ấp với ruộng đồng, vì tất cả mọi người đều có quyền trút nỗi đau thương, chôn nỗi giận hờn vào lòng đất mẹ.

    Hãy gác lại quá khứ, không cần tranh cãi, không cần bôi nhọ vạch tên, vì đúng sai đã được giám định trong Lịch sử, và anh hùng thì đã được vinh danh trong lòng người hôm nay và mãi mãi.

    Tôi nghe ở nhiều nơi, rất nhiều bạn trẻ viết lên những lời kêu gọi rất tha thiết, ví dụ như: “… Chiến tranh đã qua rồi. Các tư tưởng thay đổi ngày xa xưa ấy dù đã thực hiện được hay là chưa thì đến bây giờ chúng con vẫn trân trọng. Và việc nhìn nhận các vấn đề ngày đó cho đến ngày nay của nước mình cũng đã thay đổi. Người Việt Nam với người Việt Nam không nên là kẻ thù của nhau (hoặc xem nhau như kẻ thù)…”

    Bổn phận của mỗi người hôm nay là làm sao cho quê hương tươi sáng, dân tộc được hãnh diện, ngước mặt lên với đời. Điều này thì ai cũng biết, chỉ có ai dám làm hay không mà thôi!

    Số lượt thích

  6. Vào mạng mà tìm kiếm “máy bơm nước siêu nhỏ” thì sau một hồi sẽ phát hiện không có sản phẩm nào của Vn, toàn là made in Tàu. Trình độ sản xuất nước ta đấy. Cái máy bơm bé như đồ chơi, tốn ít nguyên liệu hơn cái ổn cắm; lại dùng rất nhiều ( tức là dễ bán), giá cũng khá mà không doanh nghiệp nào chịu làm để bán. Tiền đấy chứ đâu? Phải chăng nước ta trình độ công nghệ quá cao, không thèm làm mấy thứ vớ vẩn? Hay quá thấp không làm nổi thứ vớ vẩn? Hay doanh nhân quá trì trệ không nhìn thấy mối lợi? Vậy các trường kinh tế đào tạo cái gì?
    Nhìn cái sản phẩm tầm thường ấy nhưng nó vẫn chứa đầy khoa học công nghệ đấy, chớ coi thường. Có những loại bơm nào? Nguyên lý hoạt động mỗi loại? Chất liệu? Môi trường làm việc? Ưu nhược từng loại? ????
    Nếu trong nước sản xuất được , đủ rẻ để dùng rộng rãi thì trẻ nhỏ tiếp xúc dần với máy móc chúng mới yêu công nghệ, yêu khoa học. Chúng mới sáng tạo, mới thiết kế này nọ chứ. Nay một đứa trẻ ham khoa học, công nghệ lắm nhưng muốn tìm vài chi tiết để lắp mấy thứ máy móc để chơi mà tìm 1 năm không có thì lòng ham thích ấy có thui chột không? Ắt là quay sang chơi game cho lẹ.
    Đây là 1 ý trả lời cho thắc mắc của nhiều người: người Vn không kém nhưng cứ phải ra nước ngoài mới thành tài.

    Số lượt thích

  7. Cải cách đất nước bắt đầu từ cải cách học thuật, tư tưởng. Cải cách học thuật, tư tưởng thì bắt đầu từ đâu?

    Số lượt thích

    • Đây là một câu hỏi ngắn đòi hỏi câu trả lời dài…

      ——-

      Tôi cứ gọi cải cách giáo dục là chữa bệnh. Vì có xuống cấp, có mắc bệnh mới phải chữa. Mà nguyên tắc của chữa bệnh là, phải tìm ra căn nguyên của bệnh mới chữa trị cho dứt điểm được.

      Tại sao phải cải cách giáo dục? Vì giáo dục đang xuống cấp. Tại sao giáo dục xuống cấp? Xuống cấp theo theo xu thế chung của văn hóa, đạo đức xã hội. Để trả lời cho hai câu hỏi mới, ta cần quay thời gian lại một chút…

      Năm 1986, tại đại hội VI, đất nước ta đổi mới.
      Năm 1995, Mĩ bỏ cấm vận Việt Nam…

      Kinh tế đất nước thay đổi toàn diện và rõ rệt. Nhưng truyền thống, văn hóa và đạo đức của người Việt Nam chưa chuẩn bị tốt cho sự thay đổi nhanh về kinh tế. Đồng tiền lên ngôi, xã hội đảo lộn. Ngày cả những thánh đường như truyền thống, tôn giáo, chính trị còn chảo đảo trước giá trị đồng tiền, thì giáo dục làm sao đỡ nổi! Và điều dĩ nhiên, giáo dục xuống cấp. Thày không còn mẫu mực, trò không còn chăm ngoan.

      Nhưng đó chỉ là một trong hai nguyên nhân làm giáo dục xuống cấp. Vì những nước kinh tế thị trường từ lâu rồi, sao giáo dục người ta rất ưu việt?

      Nguyên nhân thứ hai là giáo dục của ta là giáo dục theo chỉ đạo, giáo dục theo nghị quyết. Những người dạy không phải là những thực thể độc lập chân lý, mà họ là những người truyền đạt chân lý.

      Để thay đổi hai điều trên thì phải bỏ độc tôn chân lý trong giáo dục. Tức người thày không còn giữ vị trí trung tâm. Mà muốn bỏ độc tôn trong giáo dục thì phải bỏ độc tôn trong chính trị. Tức các chính sách của nhà nước phải để cho giáo dục độc lập, tự chủ.

      Đây không phải chỉ là một cuộc cải cách nhỏ trong giáo dục, mà là sự thay đổi cách suy nghĩ của toàn xã hội. Thậm chí thay đổi bản chất chế độ, và văn hóa dân tộc. Đó là dân chủ trong giáo dục, dân chủ trong chính trị. Để làm điều đó, trước hết hãy dân chủ trong chính gia đình, dòng họ mình.

      Cho nên, năm 1986 là cùng tắc biến về kinh tế.
      Năm 2016 là cùng tắc biến về văn hóa, giáo dục.

      Quay lại với giáo dục…
      Thiên chức của giáo dục, đầu tiên là tạo ra những công dân tốt. Sau đó là những người thông minh, sáng tạo trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Anh có là công nhân, nông dân, trí thức, doanh nhân thì đầu tiên anh phải là công dân tốt. Công dân tốt yêu nước, tôn trọng pháp luật, không xâm hại người khác và đất nước.

      Nhiệm vụ của giáo dục là phải tạo ra những thế hệ thông minh, chứ không phải mỗi thế hệ vài người thông minh. Cho nên phải bỏ trường chuyên lớp chọn. Vốn để lấy thành tích cho vài người, nhưng hỏng thành tích của cả đất nước. Những thế hệ thông minh sẽ cho ra một đất nước thông minh. Một đất nước thông minh chắc chắn là một đất nước mạnh.

      Những việc làm cụ thể…
      Khẩu hiệu mà bộ trưởng mới đây (Nguyễn Thiện Nhân) đề ra: “Nói không với tiêu cực và bệnh thành tích trong xã hội” là đúng đắn. Điều này là sự suy ra tất yếu của nguyên tắc đầu tiên của giáo dục: “Tạo ra những công dân tốt”. Một công dân tốt thì không gian dối – tiêu cực. Bệnh thành tích cũng chỉ là một trong các tiêu cực mà thôi.

      Việc thứ hai là phải thay đổi quan điểm về giáo dục thể chất. Theo đó phải ưu tiên hoạt động thể chất. Một cơ thể khỏe mạnh sẽ cho một trí tuệ lành mạnh. Những người chỉ giỏi hoặc khỏe là những người thiệt thòi. Với việc coi thể chất và trí tuệ quan trọng không kém nhau, mới có thể phát hiện ra những người vừa giỏi trí tuệ, vừa khỏe thể chất – văn võ song toàn. Đó chính là những lãnh đạo tương lai.

      Cải cách giáo dục là việc làm vĩ mô. Các chính sách của nhà nước mới thực thi được trên toàn quốc. Chứ không phải chuyện một vài cá nhân “lên thần” là được.

      Và cải cách giáo dục liên quan đến các vấn đề chung của toàn xã hội. Liên quan đến truyền thống, văn hóa, chính trị, kinh tế… Một truyền thống văn hóa lạc hậu, một nền chính trị độc đoán, một nền kinh tế èo uột không thể cho ra đời một nền giáo dục tiên tiến.

      Cho nên, cải cách giáo dục đầu tiên là phải tự học.

      Số lượt thích

      • Tự học thường là biểu hiện của tinh thần hiếu học. Học bất cứ gì mình thích, học bất cứ gì mình có thể. Hôm qua tôi sub cho lớp 9, 90% là học sinh VN. Các em tỏ ra rất thông minh và dễ thương, không thua gì học sinh các nước khác, kể cả Mỹ Nhật. Tôi tưởng tượng đến các em ở VN cũng thế.

        Vậy thì, tại sao VN cứ tiến chậm có khi thụt lùi. Tôi không nghĩ là do chế độ gây ra, dù là tư bản, cộng sản, hay xã hội. Nhưng có cái gì đó, đang cầm chân dân tộc mình. Theo tôi nghĩ, có thể là do “bất công.”

        Có câu nói mà tôi không biết của ai, viết trong lớp: “There may be times when we are powerless to prevent injustice, but there must never be a time when we fail to protest.”
        (nhiều khi ta bất lực trước bất công, nhưng đừng bao giờ phó mặc cho bất công)

        Số lượt thích

        • Hôm trước tôi có comment về “máy bơm nước siêu nhỏ” không hiểu sao lại bị xoá mất.
          Đại khái là giáo dục chịu ảnh hưởng rất nhiều yếu tố, từ toàn bộ đời sống xã hội. Mọi hoạt động trong nước ta đều không đi về gốc khiến trẻ nhỏ không có điều kiện phát triển. Chuyện cái máy bơm là một ví dụ có thật.

          Số lượt thích

  8. Thỉnh thoảng tôi cũng có những người bạn TQ. Tôi chẳng bao giờ nói chuyện với họ về chính trị. Tôi vẫn tin TQ là bạn ta, nếu không nói là bà con. TQ là bạn gần, còn Mỹ Anh Pháp Nga… là những người bạn xa. Những người bạn xa này, theo tôi, họ rất kiểu cách, việc làm thì lúc đúng lúc sai, cũng như mọi người bình thường khác. Riêng người bạn gần, nếu chúng ta không thẳng thắn, không bản lãnh, hèn nhát, thì rất dễ bị họ chèn ép, khống chế.

    Tư cách này, đức tính này của chúng ta, của người dân nói chung, đến từ giáo dục, từ thói quen, không phải một sớm một chiều mà có được, cũng không phải một sớm một chiều mà phá hủy được. Nếu chúng ta thấy đất nước đang bị thụt hậu hay đã tiến xa, thì phải hiểu rằng: tiến trình này đã bắt đầu từ rất lâu rồi !

    Số lượt thích

    • Cũng như nước Mĩ, TQ không phải là một. Obama – thậm chí đảng dân chủ của ông – không đại diện cho nước Mĩ. Còn đảng cộng hòa, đảng trà, phe tài chính, cánh tướng lĩnh, công nghiệp, công nghệ…
      Chính quyền hiện tại của TQ không đại diện cho văn hóa, cho đất nước TQ. Và có vẻ, họ đại diện cho truyền thống “đồng hóa đại Hán”.
      TQ với ta gần gũi về nhiều thứ, nhưng như thế không có nghĩa là ta không đề phóng. Nên nhớ, người nhà khi đánh nhau còn tàn độc hơn người ngoài.

      Ta đề phòng Trung Quốc không phải là ta không tin Trung Quốc. Tin hay không tin là việc khác, mà nguyên tắc đề phòng là việc khác. Một đất nước cần làm việc theo, nguyên tắc chứ không phải theo cảm tính.
      Như Churchill nói, đại để, không có bạn thù mãi mãi, chỉ có lợi ích

      Với Việt Nam, Trung Quốc bây giờ không còn là bá duy nhất như trong hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Điều này xảy ra từ khi Pháp, Mĩ đổ quân vào Việt Nam. Rồi mâu thuẫn Xô-Trung.
      Trong lịch sử, xưa đã từng khó đế quốc Mông Cổ. Và triều Nguyên (Trung Quốc) chỉ là một chư hầu thôi.

      Quan điểm của nước ta về việc quốc phòng với Trung Quốc bấy nay vẫn là, ta không đánh họ, nhưng họ đánh ta cũng không dễ xơi đâu. Ta phát triển mạnh không phải để đe dọa, mà là để họ thấy ta mạnh, họ không muốn đánh nữa. Thế là thành công rồi.

      Quay lại vấn đề giáo dục…
      Tất nhiên, các vấn đề trong xã hội – cái cốt – đến từ giáo dục. Nhưng giáo dục được điều hành từ các chính sách của nhà nước – tức đến từ chính trị.

      Và dĩ nhiên, tôi đang sống là tôi thấy mình đang sống, và tôi đã sống từ rất lâu rồi. Tôi đang ở trong rừng là vì tôi thấy mình đang ở trong rừng, và tôi đã ở trong đó lâu rồi.

      Việc quan trọng là tôi chọn thái độ nào để sống thôi – tôi muốn gì? Sợ hãi hay không sợ hãi là việc khác, việc sau.

      Số lượt thích

  9. “Cải cách đất nước bắt đầu từ cải cách học thuật, tư tưởng;” nói cách khác, giáo dục dẫn tới cải cách. Giáo dục tốt, cải cách tốt. Giáo dục xấu, cải cách xấu. Hiểu rộng ra, giáo dục đây còn là tự huấn luyện chính bản thân mình, chứ không hoàn toàn là do những bài học ở trường.

    Một trong những vẻ đẹp của giáo dục là tôn trọng ý kiến của người khác. Năm 1969, Mỹ phóng phi thuyền lên mặt trăng, một cụ già bảo tôi: Làm gì có chuyện đó, Mỹ nó phịa đó thôi. Trong thế chiến thứ hai, Đức quốc xã giết 6 triệu người Do thái, có người cũng không tin, cho là chuyện giả tưởng. Và gần đây, đã đành có người không hề biết đến chiến tranh VN, ví dụ, Nguyễn Hữu Đang; nhưng có người không tin chuyện đấy có thể xẩy ra.

    Một vẻ đẹp nữa của giáo dục là làm sao thuyết phục người khác mà không phải dùng đến ngôn từ hạ cấp. Thật vậy, điều gì cũng có hai mặt (lặp lại lời của KN ở trên), trong khi bất đồng với người nào, ta thử tìm ra ít nhất một điểm tốt và đáng khen của người ấy xem. Ta sẽ rất ngạc nhiên và nhiều thú vị!

    Số lượt thích

  10. Trong lúc (có vẻ như) tức giận mà hs vẫn nói rất văn hóa. Xin cảm ơn! Nhưng nguyên nhân dẫn đến cảm xúc đó là do tự suy diễn mà thôi. Vả lại, trong trao đổi, ta nên lưu ý đến các luận điểm, cảm xúc chỉ là để khai thác thôi.
    Người nhiều trải nghiệm trong trao đổi không dùng ngôn từ “hạ cấp” – mà đúng ra là một sự tự suy diễn về một ý là như thế.

    Nếu hiểu đúng về hai từ “cải cách” và “học thuật”, thì ta sẽ thấy không cải cách được học thuật. Học thuật là những giá trị (sản phẩm tri thức) đến từ việc học tập và nghiên cứu. Làm sao ta cải cách được câu nói hay, một sáng kiến, phát minh…
    Chỉ có tạo môi trường thuận lợi để những giá trị đó được trăm hoa đua nở.

    Cải cách (sửa để tiến lên một quãng) học thuật là việc làm của những thể chế không dân chủ. Hành động này thường gắn liền với việc tiêu hủy đi những giá trị, những hệ tư tưởng cũ – theo chủ thể của hành động cải cách là hủ bại.
    Đó thường là động thái thu hẹp các loài hoa, chỉ cho một loài đua nở. Trong quá khứ, bên Tàu có bài học Tần Thủy Hoàng. Hay gần đây là phát xít và các nước cộng sản.

    Đôi khi học thuật thăng hoa cũng từ cảm xúc. Hạnh phúc, vui sướng, tự hào thì đã đành; nhưng cuộc sống còn những mảng đổi lập: buồn bã, tức giận, sợ hãi… Lúc thanh thản, thảnh thơi có khi lại là lúc học thuật kém phát triển.

    Số lượt thích

  11. Bài học nào từ Nhật Bản cho Việt Nam ? Ghi chép từ Quyển sách “Nhật Bản cận đại” của Vĩnh Sính

    “Mình đang muốn giải mã cho câu hỏi vì sao Nhật Bản và Việt Nam từng cùng ở vạch xuất phát giống nhau mà bây giờ Nhật Bản đang ở top đầu của thế giới còn Việt Nam đang ở nguy cơ bị gạch tên.

    Đọc quyển sách Nhật Bản cận đại góp phần tìm câu trả lời ấy. Quyển sách đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi sau : Đâu là những nét căn bản trong lịch sử Nhật Bản ? Những di sản văn hóa, chính trị, kinh tế của Nhật Bản trước Minh Trị Duy Tân 1868, và những cải cách nào đã tạo nền móng đưa nước Nhật tiến lên hàng cường quốc trong khoẳng 50 năm sau đó ? Tại sai trong các nước Đông Á chỉ có nước Nhật sớm trở thành cường quốc ? Xã hội Nhật Bản đã biến dạng như thế nào trong hơn một trăm năm qua ? Nguyên nhân nào đã đưa Nhật Bản đến con đường xâm lược Đại Đông Á tuyệt vọng để rồi bị phá sản hoàn toàn năm 1945 ? Làm sao giải thích sự phục hồi và phát triển kinh dị của kinh tế Nhật sau thế chiến thứ hai ? Những vấn đề nào cấp bách nhất đối với cường quốc kinh tế Nhật Bản ngày nay.

    Mình xin tóm tắt một số điểm thú vị của quyển sách theo ghi nhận cá nhân :
    – Nhật Bản lúc đầu bị ảnh hưởng của Khổng giáo, Nho giáo của Trung Quốc như Việt Nam nhưng có một số khác biệt : (1) Nhật Bản coi trọng giới vũ sĩ (tức các võ sĩ, quan võ) thay vì Việt Nam coi trọng quan văn, (2) giai đoạn tiếp xúc với văn hóa Phương Tây, người Nhật đã tích cực loại bỏ rất nhiều tư tưởng ấu trĩ, lạc hậu của đạo Khổng, Nho và du nhập các tư tưởng tiến bộ của Phương Tây trong khi ở Việt Nam, những tư tưởng này vẫn còn bén rễ rất sâu cho đến bây giờ, và hiện tại vẫn không có dấu hiệu có một cuộc « tẩy não » nào quy mô quốc gia, chính vì vậy, không khó để nhận thấy tính cách của người Việt đến 70-80% là giống với Trung Quốc. Vì Trung Quốc là cái nôi sản sinh ra các triết lí này, nên cái tự phụ của Trung Quốc rất lớn, nên so với Trung Quốc, Việt Nam vẫn dễ « tẩy não » hơn so với Trung Quốc, đó là hi vọng sống còn của Việt Nam. Chỉ còn là câu hỏi, ai sẽ tự nguyện xin tẩy não và tẩy những cái gì, khi nào ?

    – Dân Nhật Bản có tính hiếu kỳ và nhạy cảm với văn hóa nước ngoài. Họ rất cởi mở tiếp thu cái mới. Ít có dân tộc nào là thích đọc sách như Nhật Bản. So với Nhật Bản, Việt Nam cũng là một dân tộc rất hiếu kì, nhưng chỉ có khác là, hình như dân mình cũng có học hỏi nhưng thường học hỏi không đến nơi đến chốn mà thôi J

    – Nhật Bản rất coi trọng văn hóa dân tộc. Chính hai trào lưu chủ đạo là cởi mở học hỏi văn hóa, tri thức nhân loại, và giữ gìn văn hóa dân tộc lại giúp Nhật Bản vẫn rất manh, nhưng vẫn rất Nhật Bản.
    – Phong cách làm việc vì tập thể, có mục đích vì quốc gia, đại cục : minh chứng cụ thể như các triều đại phong kiến Việt Nam sau mỗi cuộc lật đổ chế độ cũ, thì thường « phá », giết hại những người thuộc chế độ cũ, rồi mới bắt tay xây dựng chế độ mới, nhưng Nhật Bản thì thường trọng dụng, thu phục những người thuộc chế độ cũ để xây dựng chế độ mới. Ví dụ thứ hai là các tướng lĩnh hay những nhà lãnh đạo có thể thay đổi ý kiến rất nhanh vì đại cục chứ không vì sĩ diện hảo của bản thân, như có thể trước đó họ phản đối việc hợp tác với Phương Tây, nhưng sau nhận thấy hợp tác với Phương Tây là con đường duy nhất cứu đất nước, họ liền hợp tác ngay với « đảng đối thủ của Nhật Bản » để cùng làm. Cái này thì Việt Nam còn thua xa, ngay hiện tại, nguy cơ mất nước đến chân mà các đảng còn « bảo thủ vì đảng riêng » mà không dám bắt tay nhau vì lợi ích chung của dân tộc. Liệu các ông có đọc và hiểu về lịch sử Nhật bản và rút ra bài học cho mình ?
    – Người làm việc là một nghệ sĩ : dù làm việc gì họ rất tận tâm, người ngoài nhìn vào như có vẻ họ khổ tâm, lao lực quá, nhưng đối với họ làm việc không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vui.”

    Số lượt thích

  12. Mình xin tóm gọn một số điểm về “Cải cách giáo dục Nhật Bản” của Osaki Mugen cho những ai không có thời gian đọc quyển sách này.

    1. Tư tưởng Tây hóa
    Ngay sau khi hết chiến tranh, người Nhật « mộ Tây » như « mộ đạo ». Cụ thể
    + Trong mọi cuộc cải cách giáo dục đều mời các chuyên gia hàng đầu giáo dục Phương Tây làm tư vấn
    + Họ mời nhiều giảng viên nước ngoài tham giả giảng dạy, biên soạn sách
    + Họ cho dịch nguyên văn rất nhiều quyển sách trình bày những tư tưởng giáo dục của phương Tây để phổ cập cho dân chúng. Và đó là những quyển bán chạy nhất ở Nhật thời đó

    2. Triết lý giáo dục
    Gắn kết mạnh mẽ giữa lập thân và lập quốc. Giáo dục tính cách, văn hóa được coi trọng. Coi học sinh là trung tâm. Giáo dục gắn với đời sống hiện thực và kinh nghiệm. Tôn trọng giá trị cá nhân, thừa nhận sự khác biệt cá nhân, tôn trọng tự do học thuật, phát huy tiềm lực sẵn có của người học, giáo dục con người theo đuổi hòa bình và chân lý, phát huy sự sáng tạo các giá trị văn hóa phong phú, coi trọng lao động và trách nhiệm. Giáo dục là sản xuất chứ không phải tiêu thụ. Chương trình lấy khoa học làm trung tâm khi khoa học, kĩ thuật phát triển mạnh và giờ chuyển sang chương trình lấy con người làm trung tâm.

    3. Quá trình cải cách
    + Họ xây dựng, tìm kiếm triết lí giáo dục trước khi biên soạn chương trình hay phương pháp giảng dạy. Và cái triết lí này thay đổi tùy từng giai đoạn cho phù hợp với hiện tại. Họ áp dụng lần lượt hay tổng hợp các triết lí giáo dục hiện đại nhất của Mỹ, Anh, Đức….
    + Họ thành lập các Ban tư vấn về cải cách giáo dục độc lập với Bộ giáo dục. Ban tư vấn khoảng vài chục chuyên gia về chính trị, văn hóa, giáo dục, tôn giáo…và có tư tưởng tự do, tiến bộ.
    + Thành lập nhiều Hội chuyên môn độc lập như Hội nghiên cứu giáo dục, Hội giáo dục lịch sử, Hội giáo dục toán học, Hiệp hội giáo dục giành cho người lao động…
    + Gốc đến ngọn : Họ cải cách từ gốc đến ngọn : tức tập trung tiểu học trước từ năm 1873, làm tốt tiểu học trong nhiều năm, đến năm 1907, họ mới làm trung học và trung học hướng nghề, rồi sau mới lên đại học
    + Đóng góp của dân chúng : ban đầu kinh phí từ đóng góp của dân đóng vai trò quan trọng

    4. Phạm vi : Giáo dục gắn kết chặt chẽ giữa trường, xã hội và gia đình. Họ đã tạo được một thế giới sinh động ở nhà trường, một lực hấp dẫn của nhà trường cho mỗi học sinh.
    Thay đổi triết lí giáo dục, triết lí sống không chỉ trong môi trường trường học mà họ còn phát động các phong trào làm phong phú đời sống gia đình, phát hành cách chiến dịch viết sách giành cho thiếu nhi. (Bây giờ mình mới hiểu vì sao Nhật Bản lại có rất nhiều truyện tranh thiếu nhi rất chất lượng mà ngay cả người lớn cũng bị cuốn hút như DOREMON, POKEMON, …Nhưng câu chuyện đầy tính sáng tạo). Các chương trình ca nhạc, radio, truyền hình đều có nhiều chương trình giành cho trẻ em, giáo dục. Phong trào thư viện.

    5. Cách tổ chức, phương pháp dạy : phương pháp thảo luận, phương pháp làm dự án (họ tiến hành các dự án nhỏ cho một nhóm trẻ em tiểu học học các kĩ năng. Ví dụ như dự án trồng cây, nuôi gà ; trong dự án đó, học sinh sẽ học cách tính toán cộng, trừ , học cách đánh vần các tên cây, tên động vật…), phương pháp chương trình. Cho học sinh tự chọn đề tài viết văn…
    9

    6. Quản lý giáo dục : cắt giảm và chuyển giao quyền lực trung ương từ Bộ giáo dục dần về cho các địa phương với mỗi địa phương là Một ủy ban giáo dục riêng do bầu cử công khai và chịu trách nhiệm trực tiếp với dân địa phương. Bộ giáo dục chuyển từ hành chính giám sát, mệnh lệnh sang hành chính chỉ đạo, tư vấn. Tăng tính tự quản cho các trường.

    7. Nội dung :
    + Lấy cuộc sống, kinh nghiệm của người học làm trung tâm khi biên soạn giáo trình. Tiến hành các cuộc điều tra về đời sống của học sinh, từ đó thiết kế chương trình gắn với đời sống của học sinh.
    + Giáo dục độc lập, trung lập với chính trị và tôn giáo
    + Bổ sung môn mới : (1) môn Xã hội nhằm giáo dục tính cách và óc phán đoán nhằm tạo nên xã hội dân chủ giữa những người dân (2) Môn nghiên cứu tự do : nhằm mục tiêu tôn trọng cá tính riêng của từng học sinh
    + Tu thân : họ tập trung giáo dục ý chí, đạo đức, cách tư duy thay vì nặng về kiến thức. Họ có cái môn nổi tiếng « Tu thân » giống như môn đạo đức của mình nhưng môn này thay vì dạy kiến thức chay, họ thường giáo dục thông qua các hoạt động
    + Môn văn : chuyển từ giáo dục mang tính văn chương sang giáo dục mang tính tâm lý.

    8. Sách giáo khoa : xây dựng nhiều bộ sách giáo khoa, xem sách giáo khoa là tài liệu hỗ trợ, tham khảo chứ không phải là tài liệu bắt buộc.

    9. Thi cử : bỏ chế độ thi cử cuối kì mà chuyển sang đánh giá hàng ngày

    10. Đào tạo giáo viên : đạo tạo giáo viên theo nghĩa rộng là đào tạo con người chứ không chỉ đơn thuần là về kiến thức chuyên môn. Thành lập công đoàn giáo viên.

    Trên đây chỉ lược gọn những ý mình thấy thú vị để làm mồi nhử bạn tự đọc và khám phá con đường của dân tộc Nhật đã làm được mà thôi. Kết quả luôn là minh chứng hùng hồn cho một quá trình dám thay đổi và cải cách đúng đắn. Đọc xong cuốn sách bạn sẽ thôi tự thắc mắc vì sao ta và Nhật đã có thời điểm cùng vạch xuất phát giống nhau để rồi giờ đây cả dân tộc họ đang ở top đầu của thế giới còn mình thì đang ở cái vạch nguy cơ bị đào thải.”

    Số lượt thích

    • Tôi muốn nói thêm cho cái ý của hvtpm

      Người Nhật có những đức tính như vậy. Ở VN trong nhóm Tự Lực Văn Đoàn, Hoàng Đạo cũng đã từng có “Mười điều tâm niệm.” Đấy là chuyện đã qua.

      Còn chuyện bây giờ. Họ tiến bộ, tạo sao mình không tiến bộ, ai cầm chân mình? Họ làm được xe, chế tạo được máy bay. Kỹ sư của ta dư sức làm điều đó, dư biết cách đầu tư và sản xuất. Tại sao ta làm không được, ai cấm cản mình? Năm 1999, tôi chứng kiến việc Samsung mua lại bản quyền những dự án về electronic materials của Honeywell. Kỹ sư VN dư sức làm như thế, tại sao ta chưa có công ty nào dám đứng lên?

      Chúng ta đã hô hào cải cách từ mấy chục năm qua. Nhưng ngay bây giờ, điều mà đất nước muốn cải cách là gì, có muốn thay đổi hay không, hoặc thay đổi thế nào? Gandhi nói: hãy là điều “thay đổi” mà bạn muốn thấy (xẩy ra trong cuộc đời bạn và trong xã hội ngày nay).

      Số lượt thích

    • Tôi chỉ thấy mỗi mục 6 là thật sự khác biệt. Nếu có cái đó tự nhiên GD của VN sẽ tốt.

      Số lượt thích

  13. Thực ra tôi không khoái mấy từ “cải cách”, với “đổi mới” tí nào. Nó cho thấy tư duy của người dùng nó thật rối rắm.
    Khi bạn làm việc, bạn chả bao giờ phải dùng mấy cái kì cục đó. Có ai nghĩ “cải cách” việc ăn cơm không? Có ai nghĩ “đổi mới” việc đi ngủ không? Tôi thì chắc chắn không phí sức làm vậy.
    Khi làm việc thì những điều cần nghĩ là gì? Tôi thường nghĩ như sau:
    – Việc đang làm là gì?
    ( trong đó đã bao gồm Ai làm việc ấy? Mục đích công việc? Điều kiện tiến hành?)
    – Quy luật nào đang chi phối các đối tượng liên quan tới việc ấy? (trong điều kiện đang có , hướng tới mục đích)
    – Nương theo quy luật ấy, thực hiện công việc thế nào?
    – Thường xuyên đánh giá kết quả và lặp lại toàn bộ những câu hỏi trên. Bởi khi một biến động xảy ra dù nhỏ thì toàn bộ mọi thứ đều có thể thay đổi theo.
    Như thế thì tôi cũng không bao giờ cần biết mình có đổi mới gì không nữa. Thậm chí rằng kể cả “đổi cũ” mà hợp quy luật, được việc thì cũng cứ phải làm.
    Nay tôi thấy người ta cứ bàn đổi mới cái này, cải cách cái kia mà không ai chỉ ra quy luật đang chi phối là gì thì có đổi mãi cũng chẳng khá nổi. Người ta lại cứ bàn nước này làm thế này, nước khác làm thế kia và ta nên theo thế này, ta nên học thế kia. Càng bàn nhiều lại càng như đẽo cày giữa đường, lắm cha con khó lấy chồng.
    Cần chắc chắn những cái kiểu : Nhật làm thế này, Mỹ làm thế nọ đều không phải cái để làm theo. Đó chỉ là những cái để ta tham khảo, tìm ra quy luật đang chi phối là cái gì mà thôi. Đó chỉ là những gợi ý để nghĩ ra khi nương theo quy luật như thế như thế thì thực hiện như vầy như vầy.
    Hãy bàn về giáo dục.
    Chúng ta đổi mới, cải cách mấy chục năm rồi mà không thấy ai phát biểu :
    GD đang trong điều kiện nào?
    Quy luật đang chi phối là gì?
    Tôi trả lời vậy :
    GD đang trong điều kiện nền kinh tế trì trệ, lệch lạc, méo mó; đất nước nhiều tham nhũng (khoảng một nửa số doanh nghiệp, cả có và không có vốn FDI, phải chi những khoản “không chính thức”).
    Quy luật chi phối là : GD chủ yếu cung cấp con người (cho sản xuất và cho xã hội), người học lấy một ít kiến thức và chú trọng lấy bằng; người làm GD chú trọng lấy danh và lấy tiền.
    Từ trả lời ấy dẫn đến thực hiện rất đơn giản : Cứ cho mở trường thoải mái, cho các trường tự chủ toàn diện (tự tuyển, tự dạy, tự cấp bằng).
    Dự đoán biến động (có quy luật thì dự phải báo được) : giai đoạn đầu bằng cấp sẽ lạm phát, không còn giá trị, không dùng được. Hệ luỵ là xuất hiện các đơn vị tổ chức thi đánh giá chất lượng, năng lực lao động. Hình thành sự đánh giá về chất lượng đào tạo tương đối giữa các trường, hình thành mức uy tín tương đối của các trường. Giai đoạn hai, chọn lọc và đào thải tự nhiên dẫn tới phân loại ra hai loại trường : đào tạo nhân lực phù hợp xã hội, thoả mãn nhu cầu học tập của người dân.

    Số lượt thích

  14. Một việc cần làm ngay là phải bỏ phiếu bé ngoan hoặc thay bằng loại hình khác. Ngoan là gọi dạ, bảo vâng. Ngoan là ngồi im một chỗ dễ bảo.

    Trong thế giới hội nhập, thay đổi đến chóng mặt cần rèn tính cách Tự chủ-Sáng tạo-Mạo hiểm.
    Bé ngoan sẽ dẫn đến gà công nghiệp, không hư nhưng mà dễ hỏng hẳn. Bé ngoan chỉ làm thuê chứ không bao giờ khởi nghiệp làm giàu được.

    Thế kỷ 21 cần đưa văn hóa Khởi nghiệp làm giàu vào giáo dục toàn dân.

    Số lượt thích

    • Ouiiiiii ! Bác vietphanquoc này nói nghe lọt tai quá ! Tôi chưa tiện phát biểu vì mọi người cứ bịt mồm dìm hàng tôi, chứ tôi nghe nói bao nhiêu cử nhân thất nghiệp tôi ngứa lỗ tai quá đi mất ! Học hành đến thế thì tự khởi nghiệp đi chứ, tạo công ăn việc làm cho người khác với chứ, sao lại cứ chầu chực để đi làm thuê như thế? Chưa có kinh nghiệm thì chịu khó đi thực tập, hoặc là học hỏi, quan sát. Nói chung trông trẻ con VN ta đúng là y như gà công nghiệp thật, suốt ngày ngồi trên một cái ghế, không ngọ nguậy gì cả; máu huyết không lưu thông, ô xy không lên não, thì học hành thông minh thế quái nào được?

      Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Nhập địa chỉ email để nhận thông báo có bài mới từ Học Thế Nào.

%d bloggers like this: